راه های از بین بردن لذت گناهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌کلیدواژه: لذت گناه، گناه، اصلاح نفس.
پرسش: برای از بین رفتن لذت گناه چه باید کرد و چه ریاضت‌هایی به نفس باید داد؟
پاسخ: باید از راه توجه به کلام خدا و تقوی با باطن گناه معرفت پیدا کرده و زیاد به یاد مرگ باشیم.


معرفت مقدمه تعیین سمت و سوی محبت

[ویرایش]

بسیاری از حب و بغض‌ها به معرفت انسانی برمی‌گردد. شما اگر مراتب علم و تقوی و پرهیزگاری وارستگان برایتان احراز گشته باشد و بزرگی و عظمت روحی آن شخص را ادراک کرده باشید، به صورت ناخودآگاه نسبت به او عشق می‌ورزید و در برابر او احساس تواضع می‌کنید، این در حالی است که، کسی که آن عالم وارسته را نمی‌شناسد، و ارزش علم و معنویت را نمی‌داند و تنها ظواهر دنیا برایش ارزش محسوب می‌گردد. چه بسا این عالم وارسته را ببیند به او هیچ اعتنایی نکند. پس معرفت می‌تواند سمت و سوی محبت‌ها را تغییر دهد.

راه‌های کاهش لذّت بردن از گناه

[ویرایش]


← معرفت پیدا کردن نسبت به باطن گناه


یکی از راه‌های کاهش انگیزه گناه، شناختن باطن گناه می‌باشد، این شناخت از چند راه حاصل می‌گردد:

←← توجه به کلام خدا


از طریق توجه به کلام خداوند متعال که علمش به همه چیز احاطه دارد، او که ظاهر و باطن و ملک و ملکوت در نظرش یکسان است و غیب و شهود برای او مشهود است در قرآن کریم، باطن بسیاری از گناهان را بیان فرموده است مثلاً باطن غیبت را؛ خوردن گوشت برادر مرده می‌داند. آن جا که می‌فرماید: «و لا یغتب بعضکم بعضاً ایجب احدکم ان یاکل لحم اخیه میتا فکرهتموه» و بعضی از شما بعض دیگر را غیبت نکند آیا دوست دارید، گوشت برادر مرده خویش خورید پس همانا کراهت دارید.
در جایی دیگر خوردن مال یتیم را به خوردن آتش توصیف می‌کند که «إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً» ، آنانکه اموال یتیمان را به ستمگری می‌خورند، در حقیقت آنها در شکم خود آتش جهنم فرو می‌برند و بزودی (به دوزخ) در آتش فروزان خواهند افتاد.
در حقیقت تمام اوامر و نواهی الهی حکایت از مصالح و مفاسدی است که در درون آن‌ها نهفته است و هر چیز که برای روان و جسم آدمی مضرّ است حرام شده است و این امر و نهی از روی رحمت الهی است که مصلحت بندگانش را می‌خواهد و الا اگر همه مردم کافر گردند به خدا ضرری نمی‌رسد و در واقع افراد گناهکار خود را از سعادت و رحمت محروم و به بلا گرفتار می‌سازند.
در روایات منقول از ائمه اطهار و حضرت رسول مکرم اسلام ـ علیهم آلاف التحیة و السّلام ـ هم، باطن بسیاری از گناهان بیان شده است از جمله امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ در مورد باطن نظر به اجنبی می‌فرماید: «النظرة سهم من سهام ابلیس مسموم، من ترکها لِلّه عزوجل لا لغیره اعقبه الهه ایماناً یجد طعمه»
[۳] من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۱، الصدوق ابی جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی، تهران مکتبة الصدوق، ۱۳۵۱ ـ ۱۳۵۳.
نظر به نامحرم تیری زهر آگین از شیطان است، کسی که آن را تنها بخاطر خدا ترک کند خداوند ایمانی در قلب او جایگزین می‌کند که لذت آن را بچشد.
و از قرآن کریم و روایات معصومین ـ علیهم‌السّلام ـ استفاده می‌شود که جهنم و آتش‌های سوزان آن و مار و عقرب‌ها و انواع عذاب آن باطن همین اعمال حرامی است که انسان‌ها مرتکب می‌شوند نه چیز دیگر چنانچه در قرآن کریم آمده است که «یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُحْضَراً» ، روز قیامت روزی است که هر کس آنچه را که از اعمال خیر انجام داده است حاضر می‌بیند. بنابراین کسی که به خداوند متعال و صدق کلام او ایمان دارد و می‌داند که نواهی الهی به خاطر مفاسدی است که در آن عمل وجود دارد و قول صادق مصدق را بپذیرد و به حقانیت آن ایمان آورد، کم‌کم از گناه پرهیز می‌کند و واقعاً وقتی که مرتکب گناهی می‌شود می‌ترسد و از آن بیزار می‌شود. وقتی که مال حرامی را می‌خورد گویا گوشت سگ می‌خورد و به همین خاطر از آن منزجر می‌گردد.

←← تقوی


دیدن باطن گناه از راه تقوی؛ کسی که انسانی متقی است و هیچ‌گاه عملی که خلاف تقوی باشد از او سر نمی‌زند، خداوند به او چشم بصیرت و قلبی آگاه می‌دهد که باطن امور را مشاهده می‌کند، بوی تعفن گناه را استشمام می‌کند. کسی که شامّه او بر اثر سرماخوردگی از کار افتاده است اگر یک غذای مانده که مسموم کننده است و بوی آن تغییر کرده و متعفن شده است را به او بدهند، متوجه خرابی غذا نمی‌شود و ظاهر زیبای آن را می‌بیند و از آن غذا میل کرده و بعد از دگرگونی حال و بستری شدن در بیمارستان، برایش روشن می‌گردد که غذایی که به او داده‌اند مسموم بوده است، ولی کسی که شامّه قوی دارد وقتی غذای مسموم را به او عرضه می‌کنند، بوی تعفن غذا، او را از خوردن غذا باز می‌دارد و با استشمام بوی بد غذا، میل به خوردن را از دست می‌دهد و از مسمومیت در امان می‌ماند آنها که از تقوای بالاتری برخوردارند، واقعاً بوی تعفن امور حرام را استشمام می‌کنند به همین خاطر اصلاً به گناه میل پیدا نمی‌کند، مثلاً اگر با یک مال غصبی غذایی لذیذ برای آنها تهیه شود، آن را به صورت چرک و خون می‌بینند و بوی تعفن آن را احساس می‌کنند و از خوردن آن سرباز می‌زنند. اگر به رستورانی بروند که به عنوان مثال کلاغ را بجای مرغ به مشتریان می‌دهد و هیچ کس هم از این مطلب باخبر نیست، این‌ها به نور تقوی آن قضیه را بصورت روشن می‌بینند و از خوردن آن اجتناب می‌کنند.
بعنوان مثال حضرت علی ـ علیه‌السّلام ـ باطن رشوه را مانند غذایی می‌داند که یک افعی، آن را بلعیده باشد، با زهر درون او مخلوط گشته باشد و سپس آن را برگرداننده باشد و اکنون فردی بخواهد، این استفراغ افعی را تناول کند. باطن استفاده ناصواب از بیت المال را چون آهنی گداخته در آتش می‌داند.
برای روشن شدن مسئله به سخنان آن حضرت در خطبه‌ای از ایشان توجه کنیم که چنین می‌فرماید:
«سوگند به خدا، اگر شب را بر روی خارهای (سعدان) بیدار به سر برم و یا در غل‌ها و زنجیرها بسته و کشیده شوم، برایم محبوب‌تر است از اینکه خدا و رسولش را در روز قیامت در حالی ملاقات کنم که به بعضی از بندگان ستم کرده و چیزی از اموال دنیا را غصب نموده باشم. چگونه به کسی ستم روا دارم، آن هم برای جسمی که تار و پودش به سرعت بسوی کهنگی پیش می‌رود (و از هم می‌پاشد) و مدت‌های طولانی در میان خاک‌ها می‌ماند. سوگند به خدا عقیل برادرم را دیدم که به شدت فقیر شده بود و از من می‌خواست که یک «مَن» از گندم‌های شما را به او ببخشم، کودکانش را دیدم که از گرسنگی، موهایشان ژولیده و رنگشان بر اثر فقر دگرگون گشته، گویا صورتشان با نیل رنگ شده بود. عقیل باز هم اصرار کرد و چند بار خواسته خود را تکرار نمود. من به او گوش فرا دادم، خیال کرد من دینم را به او می‌فروشم و به دلخواه او قدم بر می‌دارم و از راه و رسم خویش دست می‌کشم. امّا من برای بیداریش، آهنی را در آتش گداختم آن را به بدنش نزدیک ساختم، تا با حرارت آن عبرت گیرد، ناله‌ای همچون بیمارانی که از شدت درد می‌نالند، سر داد و چیزی نمانده بود که از حرارت آن بسوزد. به او گفتم: هان ای عقیل زنان سوگمند در سوگ تو بگریند، از آهن تفدیده‌ای که انسانی آن را بصورت بازیچه سرخ کرده ناله می‌کنی! امّا مرا بسوی آتش می‌کشانی که خداوند جبار با شعله خشم و غضبش آن را برافروخته است، تو از این رنج می‌نالی و من از آن آتش سوزان نالان نشوم؟ از این سرگذشت شگفت‌آورتر داستان کسی است که نیمه شب ظرفی سر پوشیده پر از حلوای خوش طعم و لذیذ به درب خانه ما آورد ولی این حلوا معجونی بود که من از آن متنفر شدم، گویا آن را با آب دهان مار یا استفراغش خمیر کرده بودند به او گفتم: این صله و پاداش است یا زکات یا صدقه که این‌ها بر ما خاندان حرام است، گفت نه زکات است و نه صدقه بلکه هدیه است. به او گفتم: زنان بچه مرده بر تو گریه کنند، آیا از طریق آیین خدا وارد شده‌ای که مرا بفریبی؟ دستگاه ادراکت به هم ریخته؟ یا دیوانه شده‌ای؟ و یا هذیان می‌گویی؟ به خدا سوگند که اگر اقلیم‌های هفتگانه با آنچه در زیر آسمان‌ها است به من بدهند که خداوند را با گرفتن پوست جوی از دهان مورچه‌ای نافرمانی کنم، هرگز نخواهم کرد. و این دنیای شما از برگ جویده‌ای که در دهان ملخی باشد، نزد من خوارتر و بی‌ارزش‌تر است علی را با نعمت‌های فناپذیر و لذت‌های نابود شدنی دنیا چه کار!!
[۵] نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴/ و در بعضی نسخ ۲۱۵.
از به خواب رفتن عقل و لغزش‌های قبیح به خدا پناه می‌بریم و از او یاری می‌جوئیم»
[۶] ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.

بنابراین برای پایین آمدن لذت گناه یا از راه ایمان به غیب و تصدیق کلام خدا و معصومین ـ علیهم‌السّلام ـ که صادقان تصدیق شده‌اند باید تعبداً بپذیریم که باطن گناه، آلودگی و آتش است و از آن بپرهیزیم یا باید بر اثر مخالفت هوای نفس و طی طریق تقوی به جایی برسیم که خود باطن گناه را ببینیم که این هم بدون طی طریق اوّل امکان پذیر نیست.
و برای آگاهی بیشتر به این کلام امیر بیان توجه کنیم که فرمود: «اذکروا انقطاع اللذّات و بقاء التبعات».
[۷] نهج البلاغه، حکمت۴۲۵.
بیاد آرید قطع لذت‌ها و بقای مسئولیت‌های آن را، که چگونه لذات دنیوی زود گذرند ولی آثار و تبعات آن دامنگیر انسان است و باید پاسخگو باشد. چه انسان‌هایی که یک قدم پیروی نفس نمودند، و آبرو و حیثیّت آنها برای همیشه در دنیا هم ریخته شد و رسوایی آخرت بسی سخت‌تر از دنیا است.

← یاد مرگ


یاد مرگ هم لذّت گناه را از انسان می‌ستاند که رسول خدا فرمود: «اذکروا هادم اللذات، قیل ما هو: قال الموت. »
اشاره: توجه داشته باشید که آگاهی از عواقب و آثار سوء گناه بر روح و رفتار انسان ما را در ترک گناه یاری می‌کند.
در اندیشه مرگ بودن، امام بفرمود، از مهر، طرح کلام
همیشه بیاد آور ای دل پریش بریده شدن را، ز لذّات خویش
دگر هم به جا ماندن هر گناه که سازد دل و جانت از غم تباه
بباشید پیوسته در یاد مرگ که سازد جدا از شما بار و برگ
[۹] ترجمه منظوم از ایراندوست.


منبع برای مطالعه بیشتر

[ویرایش]

• قلب سلیم، شهید دستغیب، دار الکتاب الاسلامیه، ج۱، ص۲۶۷، تهران ۱۳۵۱.
• مراحل اخلاق، آیت الله جوادی آملی، مؤسسه اسراء.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. حجرات/سوره۴۹، آیه۱۲.    
۲. نساء/سوره۴، آیه۱۰.    
۳. من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۱، الصدوق ابی جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی، تهران مکتبة الصدوق، ۱۳۵۱ ـ ۱۳۵۳.
۴. آل عمران/سوره۳، آیه۳۰.    
۵. نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴/ و در بعضی نسخ ۲۱۵.
۶. ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
۷. نهج البلاغه، حکمت۴۲۵.
۸. بحار الانوار، ج۶، ص۱۳۳، روایت۳۲، باب۴.    
۹. ترجمه منظوم از ایراندوست.


منبع

[ویرایش]

اندیشه قم.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | رذائل اخلاقی | گناه




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار