صدقه دادنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:

آداب، صدقه، اموال، فقیر، خویشاوندان.

پرسش:

صدقه دادن چه آدابی دارد؟

پاسخ:

یکی از کارهای ارزشمند اجتماعی، دادن صدقه است. صدقه دارای آدابی است که رعایت آنها در افزایش ثواب صدقه، نقش بسزایی دارد.
برخی آداب صدقه، عبارت‌اند از: صدقه از بهترین و پاک‌ترین اموال، اولویت نسبت به خویشاوندان، درخواست دعا از فقیر، منت نگذاشتن، صدقه دادن قبل از درخواست، و نگاه نکردن به چهره فقیر.
گفتنی است در کنار این آداب که برخی از آنها ذکر شد، آداب دیگری نیز وجود دارد که دلیل شرعی ندارند؛ مانند چرخاندن صدقه دور سر افراد. این نوع اعمال با این‌که دلیل شرعی ندارند؛ اما از کارهایی نمادینی هستند که نشانگر دفع بلا از خانواده است و به خودی خود اشکال ندارد، مگر این‌که به عنوان عملی دینی انجام گیرد که در این صورت،‌ بدعت خواهد بود.



آداب صدقه دادن

[ویرایش]

بر پایه آموزه‌های دینی، یکی از کارهای ارزشمند اجتماعی، صدقه دادن استکه البته دارای آدابی می‌باشد و رعایت آنها در افزایش ثواب صدقه، نقش بسزایی دارد. در این‌جا به نمونه‌هایی از این آداب اشاره می‌شود:

← صدقه‌ از محبوب‌ترین و پاک‌ترین اموال


بنا بر آیات قرآن، بهتر است صدقه از پاک‌ترین و محبوب‌ترین اموال باشد:

←← آبه ۲۶۷ سوره بقره


«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت) به دست آورده‌اید، و از آنچه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم؛ انفاق کنید».

←← آیه ۹۲ سوره آل‌عمران


«هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این‌که از آنچه دوست می‌دارید، (در راه خدا) انفاق کنید و آنچه انفاق می‌کنید، خداوند از آن آگاه است».

← اولویت صدقه دادن به خویشاوندان نزدیک


رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در سخنانی فرمودند:

←← بیان اول


«در حالی که اقوام نزدیک انسان محتاج باشند؛ جای صدقه دادن به دیگران نیست». پس اگر کسی چنین کاری را انجام دهد و با وجود بودن خویشاوند نیازمند، به دیگران صدقه دهد، فضیلت و ثواب کامل صدقه را از دست داده است.

←← بیان دوم


«صدقه بر خویشان نزدیک، ثواب صدقه را دو برابر می‌کند».
[۶] متقی هندی، علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، محقق، بکری حیانی، صفوة السقا، ج۶، ص۳۹۵، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ پنجم، ۱۴۰۱ق.


← درخواست دعا از فقیر



←← حدیثی از امام علی


امام علی (علیه‌السلام) فرمودند: «زمانی که به فقیران، چیزی می‌دهید از آنها بخواهید که برای شما دعا کنند؛ زیرا دعای ایشان در حق شما مستجاب می‌شود...».

←← حدیثی از امام سجاد


امام سجاد (علیه‌السلام) فرمودند: «هر کسی بر بینوای ناتوانی صدقه بدهد و آن بینوا در آن حال برای او دعا نماید؛ دعایش مستجاب می‌شود».

← منت نگذاردن بر صدقه



←← حدیثی از پیامبر


رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «همانا خداوند عزوجل شش خصلت را بر من روا ندانسته و همان‌ها را برای جانشینان من از فرزندانم و برای پیروانشان روا نشمرد:... منت نهادن پس از صدقه دادن...».

←← حدیثی از امام علی


امام علی (علیه‌السلام) در سفارش خود به مالک اشتر فرمودند: «مبادا هرگز با خدمت‌هایی که انجام دادی بر مردم منت گذاری، یا آنچه را انجام داده‌ای بزرگ شماری، یا مردم را وعده‌ای داده، سپس خلف وعده نمایی. منت نهادن، پاداش نیکوکاری را از بین می‌برد، و کاری را بزرگ شمردن، نور حق را خاموش گرداند».
[۱۱] شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص۴۴۴، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.


← صدقه دادن قبل از درخواست فقیر



←← حدیثی از امام صادق


امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «کار نیکِ بخشش، پیش از درخواست است. اما آنچه پس از سؤال و خواهش داده می‌شود، پاداش آبرویی است که (درخواست‌کننده) در برابر تو ریخته است؛ تمام شب را به بیداری و ناراحتی گذرانده، و میان امید و نومیدی به سر برده است، بی‌آن‌که بداند برای نیاز خود به کجا رو کند؛ سپس عزم جزم کرده و با قلبی تپنده، و دست و پایی لرزان، و گونه‌ای افروخته از شرم، رو به تو آورده است، بی‌آن‌که بداند با افسردگی از پیش تو باز خواهد گشت یا با شادی؟».
البته روشن است که این عمل، برای افراد مستحقی است که نیاز به کمک پیدا کرده‌اند، ولی آنان که گدایی تبدیل به شغلشان شده، از این عمل مستثنا هستند.

← نگاه نکردن در صورت فقیر



←← روایتی از یسع بن حمزه


یسع بن حمزه می‌گوید: در خدمت امام رضا (علیه‌السلام) بودم و با ایشان سخن می‌گفتم. گروه فراوانی در خدمت ایشان بودند و از ایشان درباره حلال و حرام می‌پرسیدند که مردی بلندقامت و گندم‌گون وارد شد و گفت: سلام بر تو، ای فرزند پیامبر خدا! مردی از دوست‌داران تو و دوست‌داران پدران و نیاکان تو هستم. از حج باز می‌گردم. خرجی خود را گم کرده‌ام و چیزی ندارم تا خود را با آن به‌جایی برسانم. اگر صلاح می‌دانی، مرا به شهرم برسان. از فضل خدا توانگر هستم و هرگاه به شهر خود رسیدم، آن مقدار که به من داده‌ای، به عوض تو صدقه می‌دهم؛ چراکه به من صدقه تعلق نمی‌گیرد. امام رضا (عليه‌السلام) فرمود: «بنشین. رحمت خدا بر تو باد!» و به مردم رو کرد و با آنها سخن گفت تا همه پراکنده شدند و آن مرد ماند به همراه سلیمان جعفری، خیثمه و من. امام (علیه‌السلام) فرمود: «آیا به من اجازه می‌دهید به اندرونی بروم؟» .... امام داخل اتاق شد و اندکی باقی ماند و بیرون آمد و در را بست و دستش را از بالای در بیرون آورد و فرمود: «آن خراسانی کجا است؟». گفت: این‌جا هستم. امام فرمود: «این دویست دینار را بگیر و آن‌ را کمک خرج خود کن و با آن، برکت بجوی و از سوی من صدقه نده و برو تا نه من تو را ببینم و نه تو مرا ببینی». آن مرد رفت. سلیمان به امام گفت: ... چرا چهره‌ات را از او پوشاندی؟ امام فرمود: «از ترس این‌که خواری خواهش را به سبب این‌که آن‌را بر آوردم، در چهره‌اش ببینم‌».
در برخی روایات جزئیاتی برای صدقه ذکر شده است که هم نشان از اهمیت صدقه دارد و هم اجر صدقه را افزون می‌کند:

واسطه در صدقه دادن

[ویرایش]

پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «... و کسی که مال صدقه را از شخصی گرفته و به نیازمندی برساند همان پاداش صدقه دهنده را خواهد داشت؛ و اگر صدقه چهل هزار دست بگردد تا به مستمند برسد، همه آنان (که در این کار خیر شرکت داشته‌اند) پاداش کامل صدقه را خواهند برد...».

فقرا در انتخاب مسیر

[ویرایش]

انتخاب مسیری که در آن فقرا وجود دارند

← روایتی از بزنطی


احمد بن محمد بزنطی نقل می‌کند: نامه‌ای از امام رضا (علیه‌السلام) به فرزندش را دیدم که در آن نوشته بود: «ای فرزند! شنیده‌ام هنگامی که سوار می‌شوی و قصد بیرون رفتن داری، غلامان از روی بخل، تو را از درب کوچک بیرون می‌برند که مبادا کسی از تو خیری بیند، به حقی که من بر تو دارم از تو می‌خواهم که رفت و آمدت جز از درب اصلی نباشد، و هرگاه قصد سوار شدن و بیرون رفتن داری با تو کیسه‌های درهم و دینار باشد که کسی چیزی از تو نخواهد مگر این‌که به او عطا کنی».
[۱۴] شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج۲، ص۸، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.


نتیجه بحث

[ویرایش]

در کنار این آداب که برخی از آنها ذکر شد و برخی دیگر ذکر نشد؛ آداب دیگری نیز وجود دارد که دلیل شرعی ندارند؛ مانند چرخاندن صدقه دور سر افراد. این نوع اعمال با این‌که دلیل شرعی ندارند؛ اما از کارهایی نمادینی هستند که نشانگر دفع بلا از خانواده است و فی نفسه اشکالی ندارد، مگر این‌که به عنوان عملی دینی انجام گیرد که در این صورت،‌ بدعت خواهد بود.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۶۷.    
۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۹۲.    
۳. شیخ مفید، الاختصاص، محقق، مصحح، غفاری، علی‌اکبر، محرمی زرندی، محمود، ص۲۱۹، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.    
۴. نجفی، محمدحسن،‌ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج‌۲۸، ص۱۳۳، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‌، چاپ هفتم‌، ۱۴۰۴ق.    
۵. سیدمرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی انفرادات الإمامیة، ص۱۸۲، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول‌، ۱۴۱۵ق.    
۶. متقی هندی، علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، محقق، بکری حیانی، صفوة السقا، ج۶، ص۳۹۵، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ پنجم، ۱۴۰۱ق.
۷. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی‌اکبر، ج‌۲، ص‌۶۹، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.    
۸. لیثی واسطی، علی، عیون الحکم و المواعظ، محقق، مصحح، حسنی بیرجندی، حسین، ص‌۱۳۸، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.‌    
۹. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۱۴۵، قم، دارالشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.    
۱۰. شیخ صدوق، الخصال، محقق، مصحح، غفاری، علی‌اکبر، ج۱، ص۳۲۷، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.    
۱۱. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص۴۴۴، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
۱۲. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی‌اکبر، آخوندی، محمد، ج۴، ص۲۳، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۱۳. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۲۹۰، قم، دارالشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.    
۱۴. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج۲، ص۸، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.


منبع

[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «صدقه دادن»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱/۱۶.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار