ساختن جامعه معنویذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پرسش: از چه ابزارهای می‌توان کمک گرفت تا جامعه را بر اساس الگوی علوی به سوی معنویت کشید؟
پاسخ: در پاسخ به این پرسش ابتدا لازم است محورهای اصلی سؤال که سه محور است مورد تجزیه و تحلیل واقع شود.


شناخت معنویت[ویرایش]

«معنویت» در نظام تربیت علوی همان «خدا محوری»، «وارستگی» و «آخرت‌گرایی» است. هدف تربیت علوی نیز هدایت جامعه به یکتا پرستی، وارستگی و بندگی و آخرت گرایی است. عمده تلاش انبیای الهی این بوده است که انسان را به معنویت و بندگی خدا برسانند. لذا این غایت و هدفی است که نباید مورد غفلت واقع شود، از این رو امام علی ـ علیه اسّلام ـ در نامه تربیتی خود به امام مجتبی ـ علیه اسّلام ـ چنین سفارش کرده است: «بنده دیگری مباش که خداوند آزادت آفریده است» [۱]
پس از آن که هدف تربیت علوی را که همان خدا محوری و آخرت گرایی و در یک کلام معنویت است، شناختیم، برای هدایت جامعه به این هدف باید شیوه‌ها و ابزارهایی که امام علی ـ علیه‌السّلام ـ برای هدایت و تربیت جامعه مورد استفاده قرار داده است از کلام و سیره آن حضرت به صورت اصول کلی استنباط و استخراج کنیم و آن‌ها را الگوی فعالیت تربیتی خویش قرار دهیم.

الگوی علوی در تربیت و هدایت جامعه به سوی معنویت[ویرایش]


← تربیت عملی
ساختمان وجودی انسان به گونه‌ای است که تأثیر رفتار بر او بسیار بیشتر از تأثیر گفتار است بنابراین یکی از روش‌هایی که می‌توان با استفاده از آن جامعه را به سوی معنویت هدایت نمود، تربیت علوی با ارایه الگو‌های عینی است.
امیرمؤمنان ـ علیه‌السّلام ـ در این زمینه می‌فرماید: «آن که خود را پیشوای مردم ‌ سازد، پیش از تعلیم دیگران باید به ادب کردن خویش بپردازد و پیش از آن‌که به گفتار و تعلیم فرماید باید به کردار خود، دیگران را ادب نماید.» [۲]
پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ خود بیش از هرچیز در اصلاح مردمان از تربیت عملی سود جست. وجود آن حضرت و نوع سلوکش برای مردمان درسی بود. امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ درباره الگو بودن سیره عملی پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ فرموده است: پس به پیامبر پاکیزه و پاک خود اقتدا کن که راه و رسمش سرمشقی است نیکو برای کسی که بخواهد به او اقتدا کند. [۳]
امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ خود نیز نمونه والا در تربیت عملی بود و هرگز مردمان را به چیزی دعوت ننمود مگر این‌که ابتدا خود به آن عمل می‌نمود و هرگز آنها را از چیزی دور نساخت مگر این‌که خود بیش از همه از آن پرهیز داشت. آن حضرت در توصیف این ویژگی خود فرمود: ای مردم! به خدا من شما را به طاعتی بر نمی‌انگیزم جز آنکه خود بیش از شما به گذاردن آن برمی‌خیزم و شما را از معصیتی باز نمی‌دارم، جز آن‌که پیش از شما آن را فرو می‌گذارم. [۴]
نتیجه آن که یکی از روش‌هایی که می‌توان جامعه را براساس الگوی علوی به سوی معنویت هدایت نمود این است که مسؤولان تربیتی، معلمان و مربیان، والدین و... با رفتار و عملکرد خود دیگران را به سوی معنویت هدایت کند. تحقیقات روان شناختی نیز نشان داده است که روش عملی و الگویی یکی از موفق‌ترین روش‌های تربیتی است. [۵]

← روش محبت
یکی دیگر از روش‌های تربیت علوی که می‌توان با استفاده از آن، جامعه را به سوی معنویت هدایت کرد، روش محبت است. با توجه به میدان گسترده تأثیر محبت در تربیت معنوی جامعه، اولیای خداوند آن را بهترین بستر تربیت می‌دانست:
علی ـ علیه السّلام ـ درباره تأثیر محبت در تربیت می‌فرمایند: محبت و دوستی نمودن پیوند با مردم را فراهم می‌سازد. [۶] وقتی پیوند با مردم حاصل شد. زمینه تربیت مطلوب فراهم می‌شود و مردم بیشتر حرف شنوی خواهند داشت چون به مربی علاقمند می‌شوند. امیر مؤمنان ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «هر که چیزی را دوست بدارد، به یاد او حریص می‌شود.» [۷]

← روش تذکر
تذکر و یاد آوری یکی دیگر از روش‌های تربیت معنوی جامعه است، بهترین تذکر برای انسان یاد خداوند یاد نعمت‌های او و یاد مرگ می‌باشد. امیرالمؤمنین ـ علیه‌السّلام ـ مردمان را بدین روش نیکو فرا خوانده و فرموده است: در بستر یاد خدا روان شوید که نیکوترین یاد، یاد خدا است. [۸] در جای دیگر چنین توصیه نموده است: شما را به یاد مرگ و دوری از غفلت نسب به مرگ سفارش می‌کند. [۹] وقتی انسان به یاد خدا و یاد مرگ افتاد، توجّه‌اش به خدا جلب می‌شود و سعی می‌کند که بعد از آن به خود سازی پرداخته و کمالات معنوی را در قوانین شکوفا سازد.

← روش عبرت و موعظه
عبرت و موعظه از دیگر روشهای تربیتی معنوی جامعه است. علی ـ علیه‌السّلام ـ در نقش تربیتی عبرت فرموده است: عبرت گرفتن، عصمت و حفظ خود از گناه را نتیجه می‌دهد. [۱۰]
درباره موعظه نیز در نامه تربیتی خود به فرزندش امام حسن ـ علیه‌السّلام ـ فرموده است: «دلت را به موعظه زنده دار.» [۱۱]
با توجه به اصول یاد شده که عناصر اصلی الگوی تربیت علوی را تشکیل می‌دهد اینک می‌پردازیم به پاسخ سؤال اصلی شما که: «از چه ابزارهای می‌توان کمک گرفت تا جامعه را بر اساس الگوی علوی به سوی معنویت کشید؟»

مهم‌ترین ابزارهای تربیت معنوی جامعه[ویرایش]

مهم‌ترین ابزار‌های تربیت معنوی جامعه عبارتند از:
۱ـ تدوین درس نهج البلاغه و تاریخ امام علی ـ علیه‌السّلام ـ به زبان ساده و به فراخور پایه‌های مختلف تحصیلی با استفاده از تکنیک‌های آموزشی و تربیتی جدید در مدارس، و دانشگاه‌ها و در حوزه‌های علمیه.
۲ـ تدوین زندگی و اندیشه‌ها و روش‌های تربیتی امام علی ـ علیه‌السّلام ـ در سریال‌های مخصوص خانواده‌ها، جوانان، نوجوانان و کودکان.
۳ـ به کار گرفتن الگوهای موفق در تعلیم و تربیت که بتوانند با استفاده از الگو‌ها و روش‌های تربیتی امام علی ـ علیه السّلام ـ جوانان و نوجوانان و... را به ‌سوی معنویت سوق دهند.
۴ـ پرداختن به ویژگی‌های شخصیتی و معنوی امام علی ـ علیه‌السّلام ـ مثل عدالت، تقوا، کمک به ایتام و فقرا، قضاوت‌های عادلانه و...
۵ـ تدوین فیلم‌نامه‌های نمادین از شیوه برخورد و روش‌های تربیتی امام علی ـ علیه السّلام ـ با کودکان و نوجوان، جوانان و... تبیین نکات تربیتی ‌آن.
۶ـ استفاده از رسانه صدا و سیما برای ارایه هر چه بهتر مسایل مذهبی و معنوی در قالب برنامه و سریال‌ها.
۷ـ عمل مسؤلین کشور از آن جمله معلمان و مربیان به احکام اسلام و پای‌بندی آنان به ازرش‌های اسلامی در برخورد با مردم.
۸ـ استفاده از مساجد و هیأت‌های مذهبی به عنوان بهترین پایگاه برای تبلیغ اسلام و ترویج معنویت در جامعه. برپایی جلسات بحث و گفتگو پیرامون مسایل اعتقادی.
۹ـ گسترش فرهنگ نماز و رواج فضیلت‌های عبادی و اهتمام به دعا‌های روح بخش و معنوی.
۱۰ـ آشنا کردن افراد جامعه با مفاهیم قرآن از طریق فراهم آوردن زمینه حفظ، قرائت، تشکیل جلسات درک و فهم و تفسیر قرآن کریم. نتیجه‌ای که از به کارگیری ابزارها و روش‌ها مذکور حاصل خواهد شد، تعمیق شناخت و باور‌های دینی افراد جامعه و نهاد‌ینه شدن فرهنگ مذهبی و معنویت در جامعه است.

منابع برای مطالعه بیشتر[ویرایش]

• عبد المجید زهادت، تعلیم و تربیت در نهج‌البلاغه، دفتر تبلیقات اسلامی، ۱۳۷۹.
• مصطفی دلشاد تهرانی، مبانی تربیت در نهج‌البلاغه‌، انتشارات دریا، ۱۳۷۹.
• دکتر محمد احدیان، مقدمات تکنولوژی آموزش، آییژ ۱۳۷۹.
• مرکز مطالعات تربیت اسلامی، تربیت اسلامی، نشر تربیت اسلامی، ۱۳۷۹.
• عبد العظیم کریم، تربیت طبیعی در مقابل تربیت عاریه‌ای، انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۷۵.



پانویس[ویرایش]
 
۱. نهج البلاغه، نامه۳۱.
۲. نهج البلاغه، حکمت۷۳.
۳. نهج البلاغه، خطبه۱۶۰.
۴. نهج البلاغه، خطبه۱۷۵.
۵. برای مطالعه بیشتر مراجعه شود به: علی اکبر سیف، تغییر رفتار و رفتاردرمانی، انتشارات دوران، ۱۳۷۹، فصل۱۶.
۶. نهج‌البلاغه، حکمت۱۴۲.
۷. شرح غررالحکم، ج۵، ص۱۷۷.
۸. نهج البلاغه، خطبه۱۱۰.
۹. نهج البلاغه، خطبه۱۸۸.
۱۰. شرح غرر الحکم، ج، ص۲۲۱.
۱۱. نهج البلاغه، نامه۳۱.


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم.    


رده‌های این صفحه : فرهنگ و اجتماع | فرهنگ دینی




جعبه‌ابزار