اثبات وجود خداوندذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: اثبات وجود خدا.

پرسش: چه آیاتی از قرآن برای اثبات وجود خداوند و یگانگی او آمده است؟

پاسخ: در دو قسمت پاسخ را بیان می‌کنیم: أ. ادله قرآنی بر اثبات وجود خدا؛ ب. ادله قرآنی بر یگانگی خداوند و نفی شرک.


براهین قرآنی بر اثبات وجود خدا[ویرایش]

اهم ادله و براهین قرآنی بر اثبات وجود خداوند، عبارتند از:

← برهان نظم
گسترده‌ترین برهان قرآن بر اثبات وجود خدا که آیات فراوانی بر آن دلالت دارند، برهان نظم است. این برهان از دو مقدمه تشکیل شده است:

مقدمه اول: جهان هستی دارای نظم، هدف‌مندی و انسجام است.
مقدمه دوم: نظم دقیق به ناظم عالم و قادر احتیاج دارد.
نتیجه: پس این جهان‌ را ناظم عالم و قادر ایجاد کرده است. [۱] [۲]

←← نمونه‌ای از آیات
بعضی از آیاتی که برای مطلب دلالت دارند، ذیلاً ذکر می‌شوند: سوره‌های روم، آیات ۲۰ تا ۲۵؛ [۳] بقره ۱۶۴؛ [۴] رعد، ۳؛ [۵] یونس، ۳۱؛ [۶] انفال، ۶۲ و ۶۳؛ [۷] مؤمنون، ۱۲ تا ۱۴؛ [۸] انعام، ۹۵؛ [۹] بقره، ۲۸۱؛ [۱۰] شمس، ۷ و ۸؛ [۱۱] طه، ۵۰؛ [۱۲] نحل، ۷۹؛ [۱۳] جاثیه، ۳ و ۴ [۱۴] و حجرات، ۱۳ [۱۵] و ... به‌عنوان نمونه یک آیه را با ترجمه ذکر می‌کنیم:

«إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْکِ الَّتِی تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِما یَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْیا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِیها مِنْ کُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِیفِ الرِّیاحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ»؛ [۱۶] در آفرینش آسمان‌ها و زمین و اختلاف شب و روز و حرکت کشتی‌ها در دریا به‌سود مردم و بارانی که از آسمان‌ها نازل می‌شود آن‌گاه زمین‌های مرده را احیا می‌کند و انواع جنبندگان که در روی زمین پراکنده‌اند و چرخش بادها و ابرهایی که در میان آسمان‌ها و زمین به‌کار گرفته شده‌اند، نشانه‌هایی است برای قوم خردمند.

← برهان حرکت
تغییر و حرکت موجودات، گواه روشنی بر حدوث آنهاست و حدوث آنها یعنی پیدایش از عدم، دلیل بر وجود خالقی است که آنها را ایجاد کرده است.

←← نمونه‌ای از آیات
به‌عنوان نمونه: سوره انعام، آیات ۷۵ تا ۷۹ [۱۷] ذکر می‌شود.

«وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ فَلَمَّا جَنَّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ رَأی کَوْکَباً قالَ هذا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ فَلَمَّا رَأَی الْقَمَرَ بازِغاً قالَ هذا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لَئِنْ لَمْ یَهْدِنِی رَبِّی لَأَکُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّینَ»

«فَلَمَّا رَأَی الشَّمْسَ بازِغَةً قالَ هذا رَبِّی هذا أَکْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قالَ یا قَوْمِ إِنِّی بَرِی‌ءٌ مِمَّا تُشْرِکُونَ، إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ». [۱۸]

این‌چنین، ملکوت آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم نشان دادیم تا از اهل یقین گردد، هنگامی که (تاریکی) شب او را پوشانید ستاره‌ای مشاهده کرد، گفت این خدای من است اما هنگامی که غروب کرد، گفت: غروب‌کنندگان را دوست ندارم! و هنگامی که ماه را دید، گفت این خدای من است اما هنگامی که افول کرد گفت: اگر پروردگارم مرا راه‌نمایی نکند، مسلماً از جمعیت گمراهان خواهم بود.

و هنگامی که خورشید را دید گفت: این خدای من است این بزرگ‌تر است اما هنگامی که غروب کرد، گفت: ای قوم؛ من از همتایانی که شما می‌سازید بیزارم، من روی خود را به‌سوی کسی کردم که آسمان‌ها و زمین را آفریده، من در راه ایمان خود خالصم و از مشرکان نیستم.

← برهان وجوب و امکان (فقر و غنی)
با دقت در موجودات جهان، آنها را سراپا نیاز و فقر می‌بینیم که این نیاز و فقر عمومی جهان در هستی و بودن، دلیل بر وجود یک منبع عظیم غنا و بی‌نیازی است و آن ذات بی‌نیاز، خدای متعال است.

←← نمونه‌ای از آیات
برخی از آیات که به این مطلب دلالت دارند، عبارتند از: سوره فاطر آیه ۱۵، [۱۹] سوره محمد آیه ۳۸ [۲۰] و سوره الرحمن آیه ۲۹. [۲۱] به‌عنوان نمونه یک آیه را با ترجمه ذکر می‌کنیم:

«یا ایَّها النّاس اَنْتُم الفُقَراءُ إلَی اللّه وَاللّه هُوَ الغَنیِ الحَمید»؛ [۲۲] ای مردم شما نیازمندان به خدا هستید تنها خداوند است که بی‌نیاز و شایسته هرگونه حمد و ستایش است.

← برهان علت و معلول
جهان معلول یعنی پدیدآمده است. و هر معلولی علتی دارد. پس این جهان را علتی است که هستی آن از خودش می‌جوشد و عین هستی است.
از جمله به سوره طور، آیات ۳۵، ۳۶ و ۴۳ [۲۳] [۲۴] می‌توان اشاره کرد.

«اَم خَلَقوا السّمواتِ و الأَرْضَ بَلْ لایوقِنونَ»؛ [۲۵] آیا آنها آسمان‌ها و زمین را آفریده‌اند؟ بلکه آنها طالب یقین نیستند.

← برهان صدیقین
اساس این دلیل با الهام از قرآن و روایات بر این مبناست که: به‌جای مطالعه مخلوقات از مطالعه ذات پاک خدا، پی به وجودش ببریم.

←← نمونه‌ای از آیات
از آیات قرآن به: فصلت، ۵۳؛ [۲۶] آل‌عمران، ۱۸؛ [۲۷] بروج، ۲۰؛ [۲۸] حدید، ۳ [۲۹] و نور، ۳۵ [۳۰] می‌توان اشاره کرد. یک آیه و ترجمه آن:

«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ وَ الْمَلائِکَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ»؛ [۳۱] خداوند (با ایجاد نظام واحد جهان هستی) گواهی می‌دهد که معبودی جز او نیست و فرشتگان و صاحبان دانش (هرکدام به‌گونه‌ای) گواهی می‌دهند؛ درحالی‌که (خداوند) قیام به عدالت (در عالم هستی) دارد معبودی جز او نیست که هم توانا و هم حکیم است.

← برهان فطرت
اساس این برهان بر خواسته‌ها و یافته‌های غریزی و فطری است؛ یعنی راهی است میان‌بر و از درون انسان. فرد به‌جای «دانستن» «می‌یابد» و به‌جای «فکر کردن» «می‌بیند» و به‌جای پرداختن به «مقدمات» به «ذی المقدمه» می‌رسد.

←← نمونه‌ای از آیات
از آیات قرآن: روم ۳۰ و ۳۳، [۳۲] عنکبوت ۶۱ و ۶۵، [۳۳] [۳۴]یونس ۲۲ و ۲۳ و ۳۱، [۳۵] [۳۶] زخرف ۹ و ۸۷، [۳۷] [۳۸] مؤمنون ۸۴ و ۸۹ [۳۹] [۴۰] و اعراف ۱۷۲
[۴۱] را می‌توان نام برد. به یک آیه همراه ترجمه اشاره‌ای می‌شود:

«وَ لَئِن سَأَلْتَهُم مَنْ خَلَقَ السَمواتِ وَ الأرضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ القَمَرَ لیَقولُنَّ اللّهُ فَأنّی یُؤْفَکون»؛ [۴۲] هرگاه از آنها بپرسی چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده و خورشید و ماه را مسخر کرده است؟ می‌گویند «اللّه». پس با این حال چه‌گونه (از عبادت او) منحرف می‌شوید؟

براهین قرآنی بر اثبات توحید[ویرایش]

برهان‌های قرآنی بر اثبات توحید، عبارت‌اند از:

← گواهی فطرت
فطرت علاوه بر اثبات خدا بر یگانگی او نیز رهنمون است در شرایطی که تمام درهای عالم اسباب به روی ما بسته است آهنگ توحید را در ژرفای وجود خود می‌شنویم که ما را به‌سوی مبدأ یگانه‌ای می‌خواند.

←← نمونه‌ای از آیات
از جمله آیات قرآن می‌توان به: عنکبوت، ۶۵؛ [۴۳] روم، ۳۳؛ [۴۴] انعام، ۴۰، ۴۱، [۴۵] ۶۳ و ۶۴ [۴۶] و نحل، ۵۳ و ۵۴ [۴۷] اشاره کرد.

«فَإذا رَکَبوا فِی الفَلَک دَعَوُ اللّه مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ فَلَمّا نَجّاهُم إِلَی البَرِّ إِذا هُم یُشرِکون»؛ [۴۸] هنگامی که سوار بر کشتی می‌شوند خدا را با اخلاص می‌خوانند (و غیر او را فراموش می‌کنند. اما هنگامی که خدا آنها را به خشکی رسانید و نجات داد باز مشرک می‌شوند.

← هماهنگی جهان هستی
از مطالعه جهان هستی در می‌یابیم که جهان مجموعه‌ای است هماهنگ و واحدی به هم‌پیوسته است. این وحدت و هماهنگی از وحدت و یگانگی خالق خبر می‌دهد.

←← نمونه‌ای از آیات
از آیات قرآن: ملک، ۳ و ۴؛ [۴۹] انبیاء، ۲۱ و ۲۲ [۵۰] و مؤمنون، ۹۱ [۵۱] را می‌توان نام برد. به‌عنوان نمونه آیه‌ای با ترجمه ذکر می‌کنیم:

«مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَ ما کانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ کُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلی بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ»؛ [۵۲] خدا هرگز فرزندی برای خود انتخاب نکرده‌، و معبود دیگری با او نیست که اگر چنین می‌شد هریک از خدایان مخلوقات خود را تدبیر و اراده می‌کردند و بعضی بر بعض دیگر توفق می‌جستند (و جهان هستی به تباهی کشیده می‌شد) منزه است خدا از توصیفی که آنها می‌کنند.

← برهان صرف‌ الوجود
منظور از برهان صرف‌الوجود این است که خداوند هستی مطلق است و دوگانگی در آن راه ندارد؛ زیرا تعدد با محدودیت مساوی است. لذا خداوند از هر نظر بی‌قید و شرط و نامحدود است و مسلماً دومی برای او فرض نمی‌شود؛ مثال: اگر دو نفر هرکدام دارای باغی باشند یقیناً هریک از این دو باغ محدود است. حال اگر فرض کنیم باغ نفر اول آن‌قدر گسترش یابد که تمام روی زمین را بگیرد جایی برای باغ دوم نمی‌ماند و تنها یک باغ در کره زمین خواهیم داشت. پس هرجا سخن از نامحدود است، سخن از وحدت و یگانگی خواهد بود.

←← نمونه‌ای از آیات
آیات قرآن به: آل‌عمران، ۸۱؛ [۵۳] حدید، ۲ و ۳ [۵۴] و یوسف، ۳۹ [۵۵] می‌توان اشاره کرد. به آیه‌ای و ترجمه‌اش بسنده می‌کنیم:

«لَهُ مُلکُ السَّمواتُ وَ الأَرض یُحْیی وَ یُمیت وَ هُوَ عَلی کُلّ شَیءٍ قدیرٌ هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظاهِر وَ الباطِنُ وَ هُوَ بِکُلِّ شِیءٍ عَلیمٌ»؛ [۵۶] مالکیت (و حاکمیت) آسمان‌ها و زمین از آن اوست، زنده می‌کند، و می‌میراند، و او بر هر چیز قادر است. اول و آخر و ظاهر و باطن او است و از هر چیزی آگاه است.

← دلیل فیض و هدایت
خداوند موجودی کامل و منبع فیض و کمال است. آیا ممکن است چنین منبع کمالی خود را به موجودات دیگر معرفی نکند و آنها را محروم گذارد؛ درحالی‌که این شناخت سبب ترقی و کمال آنها می‌شود؛ و آنها را به‌سوی وجود کامل و پرفیض می‌کشاند. با توجه به‌این بیان روشن می‌شود اگر خدایان متعددی وجود داشت، باید هرکدام رسولانی داشته باشند و خود را به مخلوقات معرفی کنند و آنان را مشمول فیض تکوینی و تشریعی خود کنند. در نتیجه اگر می‌بینیم همه رسولان الهی از خدای یگانه خبر می‌دهند، روشن می‌شود که غیر از خدای واحد معبودی وجود ندارد.

←← نمونه‌ای از آیات
آیات قرآن: انبیاء، ۲۵؛ [۵۷] زخرف، ۴۵
[۵۸] و احقاف، ۴. [۵۹] یک آیه و ترجمه آن به‌عنوان نمونه ذکر می‌شود:

«وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدُونِ»؛ [۶۰] ما پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم، مگر این‌که به او وحی کردیم که معبودی جز من نیست؛ بنابراین تنها مرا پرستش کنید.

منابع[ویرایش]


۱. پیام قرآن، جلد ۲ و ۳، آیت‌اللّه مکارم شیرازی، ناصر.
۲. خدا در قرآن، شهید بهشتی.
۳. قلمرو دین، عبدالحسین خسروپناه.
۴. الهیات و معارف اسلامی، آیت‌اللّه سبحانی، جعفر.


پانویس[ویرایش]
 
۱. خسروپناه، عبدالحسین، قلمرو دین، ناشر، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، چ ۱، پاییز ۱۳۸۱
۲. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، پیام قرآن، ج ۲، ص ۵۳ تا آخر این کتاب مصادیق مختلف نظم و هماهنگی در جهان هستی از دیدگاه قرآن بحث شده است.
۳. روم/سوره۳۰، آیه۲۰-۲۵.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۱۶۴.    
۵. رعد/سوره۱۳، آیه۳.    
۶. یونس/سوره۱۰، آیه۳۱.    
۷. انفال/سوره۸، آیه۶۲-۶۳.    
۸. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۲-۱۴.    
۹. انعام/سوره۶، آیه۹۵.    
۱۰. بقره/سوره۲، آیه۲۸۱.    
۱۱. شمس/سوره۹۱، آیه۷۸.    
۱۲. طه/سوره۲۰، آیه۵۰.    
۱۳. نحل/سوره۱۶، آیه۷۹.    
۱۴. جاثیه/سوره۴۵، آیه۳-۴.    
۱۵. حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳.    
۱۶. بقره (۲)، آیه ۱۶۴.    
۱۷. انعام/سوره۶، آیه۷۵-۷۹.    
۱۸. انعام (۶)، آیه ۷۵ تا ۷۹.    
۱۹. فاطر/سوره۳۵، آیه۱۵.    
۲۰. محمد/سوره۴۷، آیه۳۸.    
۲۱. رحمن/سوره۵۵، آیه۲۹.    
۲۲. فاطر (۳۵)، آیه ۱۵.    
۲۳. طور/سوره۵۲، آیه۳۵-۳۶.    
۲۴. طور/سوره۵۲، آیه۴۳.    
۲۵. طور (۵۲)، آیه ۳۶.    
۲۶. فصلت/سوره۴۱، آیه۵۳.    
۲۷. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۸.    
۲۸. بروج/سوره۸۵، آیه۲۰.    
۲۹. حدید/سوره۵۷، آیه۳.    
۳۰. نور/سوره۲۴، آیه۳۵.    
۳۱. آل‌عمران (۳)، آیه ۱۸.    
۳۲. روم/سوره۳۰، آیه۳۳-۳۰.    
۳۳. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۰.    
۳۴. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۵.    
۳۵. یونس/سوره۱۰، آیه۲۲-۲۳.    
۳۶. یونس/سوره۱۰، آیه۳۱.    
۳۷. زخرف/سوره۴۳، آیه۹.    
۳۸. زخرف/سوره۴۳، آیه۸۷.    
۳۹. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۸۴.    
۴۰. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۸۹.    
۴۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۲.    
۴۲. عنکبوت (۲۹)، آیه ۶۱.    
۴۳. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۵.    
۴۴. روم/سوره۳۰، آیه۳۳.    
۴۵. انعام/سوره۶، آیه۴۰-۴۱.    
۴۶. انعام/سوره۶، آیه۶۳-۶۴.    
۴۷. نحل/سوره۱۶، آیه۵۳-۵۴.    
۴۸. عنکبوت (۲۹)، آیه ۶۵.    
۴۹. ملک/سوره۶۷، آیه۳-۴.    
۵۰. انبیاء/سوره۲۱، آیه۲۱-۲۲.    
۵۱. مؤمنون/سوره۲۳، آیه۹۱.    
۵۲. مؤمنون (۲۳)، آیه ۹۱.    
۵۳. آل‌عمران/سوره۳، آیه۸۱.    
۵۴. حدید/سوره۵۷، آیه۲-۳.    
۵۵. یوسف/سوره۱۲، آیه۳۹.    
۵۶. حدید (۵۷)، آیه ۲ و ۳.    
۵۷. احقاف/سوره۴۶، آیه۴.    
۵۸. زخرف/سوره۴۳، آیه۴۵.    
۵۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۲۵.    
۶۰. انبیاء (۲۱)، آیه ۲۵.    


منبع[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «اثبات وجود خداوند»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۱/۱۶.    






جعبه‌ابزار