نهج البلاغهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نهج‌البلاغه، غلو.

پرسش: شیعیان در مورد نهج البلاغه غلو می‌کنند و آن را بعد از قرآن قرار می‌دهند؛ در حالی که یک کتاب روایی معمولی است.

پاسخ:


موقعیت خاندان پیامبر[ویرایش]

بدون شک خاندان پیامبر اسلام از نظر علمی سرآمد همه مردم بودند، و در بین این خاندان، وجود مقدس علی (علیه‌السلام) شاخص‌ترین فرد بود.

← احادیثی درباره امام علی
ـ تا جایی که پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) درباره ایشان فرمودند: «اعلم امتی من بعدی علی بن ابی‌طالب» داناترین امتم بعد از من علی بن ابی طالب است. [۱]
ـ و در حدیث دیگر که اهل سنت هم در کتاب‌های خود نقل کردند، درباره علی فرمودند: «انا مدینه العلم و علی بابها، فمن اراد العلم فلیاتها من بابها؛ من شهر علمم و علی در آن است، هر کسی که علم می‌خواهد باید از در آن وارد شود». [۲] [۳]

← گواهی تاریخ
و در تاریخ آمده که خلفای ثلاثه ـ به ویژه خلیفه سوم ـ بارها و بارها در مسائل علمی گیر می‌کردند و علی مشکلات علمی آن‌ها را برطرف می‌کردند و این سخن از خلیفه سوم معروف است که چندین مورد گفته: «لولا علی لهلک عمر؛ اگر علی نبود، عمر هلاک می‌شد». [۴]
[۵]

دیدگاه اهل سنت[ویرایش]

اما در رابطه با سؤال، ابتدا لازم است که توجه شما را جلب کنم به گفتار بعضی علمای اهل سنت که در ستایش نهج‌البلاغه بیان کرده‌اند:

← دیدگاه جاحظ
جاحظ، ادیب سخن‌دان و سخن‌شناس معروف که از نوابغ ادب است و در قرن سوم هجری می‌زیسته است و کتاب البیان و التبیین وی یکی از ارکان چهارگانه ادب به شمار آمده است، مکرر در کتاب خویش ستایش و اعجاب فوق‌العاده خود را نسبت به سخنان علی (علیه‌السلام) اظهار می‌دارد. ایشان در همان جلد اول، این جمله معروف را از علی (علیه‌السلام) نقل می‌کند که حضرت فرمودند: قیمه کلّ امرء ما یحسنه؛ [۶] ارزش هر کس همان است که می‌داند»؛ آن‌گاه بیش از نیم صحفه این جمله را ستایش می‌کند و می‌گوید: در همه کتاب ما، اگر جز این جمله نبود، کافی بلکه کفایت بود، بهترین سخن آن است که کم آن، تو را از بسیارش، بی‌نیاز کند و معنی در لفظ پنهان نشده باشد؛ بلکه ظاهر و نمودار باشد؛ آن‌گاه می‌گوید: «کان الله عزّ و جلّ قد البسه من الجلاله و غشاه من نور الحکمه علی حسب نیّه صاحبه و تقوا قائله؛ گویا خداوند جامه‌ای از جلالت و پرده‌ای از نور حکمت متناسب با نیت پاک و تقوای گوینده‌اش، بر این جمله کوتاه پوشانده است». [۷]

← دیدگاه محمد عبده
شیخ محمد عبده مفتی پیشین مصر که از علمای اهل سنت و از شارحان این کتاب ابدی است، در مقدمه شرحش بر نهج البلاغه می‌نویسد: هنگام خواندن این کتاب، چون از عبارتی به عبارت دیگر می‌پرداختم، می‌دیدم که جولانگاه ‌اندیشه و پرده‌های سخن تغییر می‌کند و دیدگاه بصیرت عوض می‌شود، گاه خود را در جهانی از معانی بلند می‌یافتم که در پوششی از زیور لفظ‌های رخشان و عبارت‌های تابناک به زیارت جان‌های پاک می‌آید و پیرامون دل‌های روشن به طواف می‌ایستد... گاه می‌یافتم که عقلی مشعشع و نورانی که هیچ شباهتی به اجسام مادی نمی‌رساند، از عالم رفیع الوهیت جدا گشته است و به روح انسانی انتقال یافته، او را از پرده‌های تودرتوی طبیعت بیرون آورده تا سراپرده ملکوت رفعت داده است... گاه خطیبی را می‌دیدم که والیان امت را مخاطب ساخته و راه صواب و خطا را به ایشان می‌نمایاند و دقایق سیاست را به آنان می‌آموزد و از پیمودن راهی که به گمراهی پایان می‌یابد، برحذر می‌دارد. [۸]

← دیدگاه ابن ابی‌الحدید
ابن ابی‌الحدید معتزلی گوید: «امّا الفصاحه، فهو امام الفصحا، و سیّد البلغا و فی کلامه قیل: دون کلام الخالق و فوق کلام المخلوقین و منه تعلّم الناس الخطابه و الکتابه...؛ [۹]
اما در فصاحت، پس امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) پیشوای فصحا و سرور بلغا بود، به حق، سخن علی را از سخن خالق فروتر و از سخن مخلوق فراتر خوانده‌اند و مردم همه دو فن خطابه و نویسندگی را از او فرا گرفته‌اند...».
همین کافی است که یک‌دهم بلکه یک‌بیستم آن‌چه مردم از سخنان علی گرد آورده و نگهداری کرده‌اند، از سخنان هیچ‌کدام از صحابه رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) با آن‌که فصحایی در میان آن‌ها بوده است، نقل نکرده‌اند و باز کافی است که مردی مانند جاحظ در البیان و التبیین و سایر کتب خویش ستایشگر اوست.

←← سخنی دیگر
ایشان در شرح نامه امام به عبدالله بن عباس، پس از فتح مصر به دست سپاهیان معاویه به شهادت محمد بن ابی‌بکر می‌گوید: «انظر! الی الفصاحه کیف تعطی هذا الرجل قیادها و تملّکه زمامها...؛ [۱۰] فصاحت را ببین که چگونه افسار خود را به دست این مرد (علی) داده و مهار خود را به او سپرده است، نظم عجیب الفاظ را تماشا کن، یکی پس از دیگری می‌آیند و در اختیار او قرار می‌گیرند، مانند چشمه‌ای که خود به خود و بدون زحمت از زمین می‌جوشد، سبحان الله! جوانی از عرب در شهری مانند مکه بزرگ می‌شود با هیچ حکیمی برخورد نکرده است؛ اما سخنانش در حکمت نظری بالادست سخنان افلاطون و ارسطو قرار گرفته است، با اهل حکمت عملی معاشرت نکرده است؛ اما از سقراط بالاتر رفته است، میان شجاعان و دلاوران تربیت نشده است؛ زیرا مردم مکه تاجرپیشه بودند و اهل جنگ نبودند؛ اما شجاع‌ترین بشری از کار درآمد که بر روی زمین راه رفته است، از خلیل بن احمد پرسیدند: علی (علیه‌السلام) شجاع‌تر است یا عنبسه و یا بسطام؟ گفت: عنبسه و بسطام را با افراد بشر باید مقایسه کرد؛ علی ما فوق افراد بشر است. [۱۱]

← سخن طه حسین
طه حسین ادیب و نویسنده معروف و معاصر مصر در کتاب «علی و بنوه» بعد از داستان مردی که در جریان جنگ جمل دچار تردید شده بود، بعد از نقل کلام امام به آن مرد می‌گوید: «من پس از وحی و سخن خدا، جوابی پر جلال‌تر و شیواتر از این جواب ندیده و نشنیده‌ام». [۱۲]

← دیدگاه شهرستانی
سید هبه‌الله شهرستانی گفته که پنجاه شرح برای نهج البلاغه نوشته شد، از علمای متقدم: ابوالحسین و فخر رازی و قطب راوندی و کمال‌الدین محمد میثم بحرانی هستند و متأخرین شیخ محمد عبده و عبدالحمید بن ابی‌الحدید است. [۱۳] [۱۴]

پانویس[ویرایش]
 
۱. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع ‌المودة، ج۱، ص ۲۱۶، ح ۲۷، ناشر:دارالاسوه، چاپ اول سال ۱۴۱۶.    
۲. حاکم نیشابوری، محمد بن علی، مستدرک حاکم، ج۳، ص۱۲۷ و ۱۲۸، ناشر:دارالمعرفه بیروت، سال ۱۴۰۶،    
۳. متقی هندی. علی بن حسام، کنز العمال، ج۱۱، ص۶۱۴، ح ۳۲۹۷۸ و ۳۲۹۷۹، ناشر: مؤسسه‌ رسالت بیروت.
۴. مکی خوارزمی، موفق بن احمد بن محمد، المناقب، ص۸۱، ح ۶۵، ناشر:جامعه مدرسین سال ۱۴۱۱.    
۵. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع ‌المودة، ج۱، ص ۲۱۶، ح ۲۷، ناشر:دارالاسوه، چاپ اول سال ۱۴۱۶.    
۶. مکی خوارزمی، موفق بن احمد بن محمد، المناقب، ص۳۷۶، ناشر:جامعه مدرسین سال ۱۴۱۱.    
۷. مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، ص۱۲ ۱۳، چاپ و صحافی از چاپ‌خانه درودکی.    
۸. ابن ابی‌الحدید، مقدمه شرح نهج‌البلاغه، ج۱، ص۱۰، ناشر:دار احیاء الکتب العربیه.    
۹. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱، ص۲۴ ۲۵، ناشر:دار احیاء الکتب العربیه.    
۱۰. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶ ص۱۴۵ ۱۴۶، ناشر:دار احیاء الکتب العربیه.    
۱۱. مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، ص۱۶، چاپ و صحافی از چاپ‌خانه درودکی.    
۱۲. مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، ص۱۸، چاپ و صحافی از چاپ‌خانه درودکی.    
۱۳. ابن ابی‌الحدید، مقدمه شرح نهج‌البلاغه، ج۱، ص۱۰، ناشر:دار احیاء الکتب العربیه.    
۱۴. ابن ابی‌الحدید، مقدمه شرح نهج‌البلاغه، ج۱، ص۱۰، ناشر:دار احیاء الکتب العربیه.    


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «نهج‌البلاغه»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۰۲/۰۶.    



رده‌های این صفحه : حدیث شناسی | کتب حدیثی شیعه




جعبه‌ابزار