مستحبات پس از تولد نوزادذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:مستحب، نام نیکو، اذان و اقامه گفتن، جشن شرعی، دعا، دعای عقیقه، دعای ختنه.

پرسش: مستحبات بعد از تولد نوزاد (از قبیل نام نیکو، گفتن اذان و اقامه و...) را از دیدگاه دین اسلام بیان کنید.

پاسخ: بحث تربیت از ظرافت‌های خاصی برخوردار است. مسئله تربیت فرزند در اسلام عزیز قبل از ازدواج و تولد نوزاد آغاز می‌شود و مستحبات زیادی مثل برنامه‌های شب زفاف و بعد از تولد فرزند همانند عقیقه و اذان و اقامه در گوش بچه و... جنبه تربیتی دارد. در عین حال دعای مخصوصی از اذان و اقامه در گوش بچه نیز وارد نشده است.


انتخاب نام نیکو در قرآن[ویرایش]

در این راستا، آن‌چه مهم است، «انتخاب نام نیکو برای نوزاد» است. نام نیکو حق فرزند است. [۱]

← سخن خداوند متعال
قرآن کریم، می‌فرماید: «فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ اِنِّی وَضَعْتُهَا اُنْثَی وَاللَّهُ اَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَیْسَ الذَّکَرُ کَالانْثَی وَاِنِّی سَمَّیْتُهَا مَرْیَمَ وَاِنِّی اُعِیذُهَا بِکَ وَذُرِّیَّتَهَا مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ؛ [۲] و چون (مادر مریم) او را بزاد گفت: پروردگارا! من دخترزاده‌ام ـ‌ و خدا بهتر می‌داند که او چه زاده بود ‌ـ و پسر مانند دختر نیست؛ و من نام او را مریم نهادم و من او و فرزندانش را از شر شیطان مطرود به پناه تو می‌آورم».

نام نیکو در روایات[ویرایش]

در روایات نیز توصیه شده برای فرزندان خود نام نیکو انتخاب کرده و از بهترین‌ نام‌ها استفاده کنید.

← بهترین نام‌ها
بهترین‌ نام‌ها آن است که نشانه بندگی و عبودیت پروردگار و یادآور فضایل و مکارم اخلاقی باشد؛ بدین منظور نام‌های پیامبران، نیکان و صالحان و هم‌چنین نام‌های امامان معصوم (علیهم‌السلام) و فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) که احیای گوشه‌هایی از فرهنگ و شعائر اسلامی است، مناسبت بسیار دارد.

← سیره معصومان
پیشوایان معصوم ما به حدی به مسئله نام فرزندان اهمیت می‌دادند که بعد از تولد نوزاد پسر تا هفت روز او را محمد می‌نامیدند تا از بدو تولد روح و روان و فکر و مغز کودک را با حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) آشنا کرده باشند. نام نیک در قیامت نیز تاثیرگذار واقع می‌شود. [۳]

← روایتی از پیامبر
از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) روایت شده که: «حقُّ الوَلَد اَن یحسِنَ اِسْمَهُ و یُحسِنَ ادَبَهُ؛ [۴] حق فرزند بر پدر آن است که نام نکو بر او بنهد و به بهترین شکل تربیتش نماید».

جشن تولد[ویرایش]

یکی از مستحباتی که پدر به هنگام تولد نوزاد می‌بایست انجام دهد، اطعام مؤمنین، دوستان و آشنایان است که بدون شک همین عمل زمینه‌ساز پیوندهای نیکوی اجتماعی و مقدمه‌ای است برای پذیرش طفل از سوی جامعه.
در کتاب وسایل الشیعه بابی تحت عنوان «بابُ استحبابِ اطعامِ النّاس عند ولادة المولود ثلاثة ایّام.» [۵] ذکر شده است.
امام علی بن الحسین (علیه‌السلام) نیز در هنگام ولادت فرزند خود ولیمه می‌داد. [۶]

جشن شرعی[ویرایش]

مهم‌تر از جشن تولد، جشن تکلیف است که بزرگان از آن به جشن شرعی و جشن تشریع یاد کرده‌اند و اولین بار جشن تکلیف را با اسم «جشن شرعی» به پا کرده‌اند و بعد به عنوان یک سنت بسیار نیکو و سنت حسنه امروزه به برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی، «جشن تکلیف یا جشن شرعی» در مدارس بسیار ساده، نیکو و دسته‌جمعی انجام می‌گیرد که باید این امر مقدس، به صورت گسترده در جای جای سرزمین مقدس جمهوری اسلامی به پا گردد. [۷]

اذان و اقامه[ویرایش]

یکی از مستحباتی که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) و پیشوایان معصوم (علیه‌السلام) بدان سفارش اکید فرموده‌اند‌، ‌ این است که پدر و مادر پس از تولد نوزادشان، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگویند که این عمل آثار روحی بسیار مفیدی خواهد داشت. [۸]
در کتاب شریف وسایل الشیعه، بابی تحت عنوان: «باب استحباب الاذان فی اذن المولود الیمنی باذان الصلوة و الاقامة فی الیُسری قبل قطع سرته، او الاقامة فی الیمنی و مایقطر فی انفه» [۹]وجود دارد که یعنی همانند اذان نماز، مستحب است اذان در گوش راست بچه گفته شود و اقامه در گوش چپش...

← آثار مادی و معنوی
در این باب سه حدیث آمده و بر این امر بسیار تأکید نموده‌اند. این کار آثار مادی و معنوی و برکات بسیاری را به دنبال دارد؛ از جمله:

۱. اذان گفتن، شیطان را از نوزاد دور می‌سازد.
۲. نوزاد را از گزند شیطان مصون می‌دارد.
۳. نوزاد را از بیماری ام‌الصبیان حفظ می‌نماید.
۴. نوزاد را با ندای توحیدی و رسالت توحیدی آشنا خواهد ساخت.
۵. فطرت توحیدی نوزاد سیراب می‌شود و صحیفه دل کودک این پیام را در خود منعکس می‌نماید.

دعا[ویرایش]

در روایات چنین وارد شده است:

← دعا برای طلب فرزند
دعا برای طلب فرزند، مستحب است. در یکی از روایات آمده است: «عن ابی‌جعفر (علیه‌السلام) قال: اذا اردت الجماع فقل: اللّهم ارزقنی ولداً و اجعله نقیّاً لیس فی خلقه زیادة و لانقصان، و اجعل عاقبته الی خیر»؛ [۱۰] «هرگاه اراده هم‌بستر شدن داری، این دعا را بخوان: خدایا! فرزند پاک به من عطا کن و خلقت او خالی از نقصان باشد و عاقبت به خیر شود».

← نماز و دعا برای طلب فرزند
باب دیگری که در کتاب شریف وسایل الشیعه آمده است: «باب استحباب الصلاة و الدعاء لمن اراد ان یحبل له»؛ [۱۱] یعنی: «باب مستحب بودن نماز و دعا، برای کسی که قصد بچه‌دار شدن دارد».

← دعای ختنه
در مورد ختنه نیز چنین است. در مورد دعای ختنه بابی تحت عنوان: «باب استحباب الدعاء، عند الختان» نیز آمده است. [۱۲] یعنی: دعاهایی که هنگام ختنه مستحب است.

← دعای عقیقه
در مورد عقیقه، باب‌های متعددی در کتاب شریف وسائل الشیعه آمده است که شامل روایات زیادی می‌شود. یکی از ابواب آن در مورد دعای عقیقه است. به نام «باب استحباب ذکر المولود عند ذبح العقیقة و الدعاء»؛ [۱۳] «هنگام قربانی کردن عقیقه، بردن نام نوزاد و خواندن دعا مستحب است».

←← روایتی از امام صادق
در این باب شش روایت وارد شده و در یکی از روایت آمده است:
امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: هنگام عقیقه این دعا خوانده شود: «اللّهم لحمها بلحمه و دمها بدمه، و عظمها بعظمه، و شعرها بشَعره و قلبه‌ها بجلده، اللّهم اجعلها وقاء لفلان بن فلان». [۱۴]

دعا پس از اذان و اقامه[ویرایش]

در مورد دعا بعد از اذان و اقامه، چیزی وارد نشده است. در کتاب‌های تربیتی و مبانی و منابع دینی تنها مستحب بودن اذان و اقامه در گوش نوزاد آمده است.
در سیره علمی و عملی معصومین (علیهم‌السلام) نیز چنین کاری فراوان دیده می‌شود و به دنبال آن خواندن سوره‌های خاصی از قرآن شریف سفارش شده است.

← روایتی از پیامبر
در دعائم الاسلام، نقل شده که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) امر فرمودند: در گوش حسنین اذان و اقامه گفته شود و به دنبال آن به سوره حمد، آیة الکرسی، آخر سوره حشر، سوره اخلاص، ناس و ‌فلق تلاوت شود. [۱۵]
غیر از این، دعای خاصی به صورت مأثور و توقیفی که زیر چتر اعمال مستحبی بعد از اذان و اقامه قرار داد نیامده است. اگرچه دعا در همه زمینه‌ها و در همه‌ زمان‌ها و مکان‌ها مستحب است و از آن به سلاح مؤمن یاد شده و به قدری اثرات تربیتی دارد که روان‌شناسان و سردم‌داران امور تربیتی، در بحث‌های تربیتی مبحثی به نام «درمانی» را مطرح می‌کنند.

نتیجه بحث[ویرایش]

بحث تربیت از ظرافت‌های خاصی برخوردار است. مسئله تربیت فرزند در اسلام عزیز قبل از ازدواج و تولد نوزاد آغاز می‌شود و مستحبات زیادی مثل برنامه‌های شب زفاف و بعد از تولد فرزند همانند عقیقه و اذان و اقامه در گوش بچه و...جنبه تربیتی دارد. در عین حال دعای مخصوصی از اذان و اقامه در گوش بچه نیز وارد نشده است.

منابع[ویرایش]

۱. وسایل الشیعه، ج۱۵.
۲. نگاهی دوباره به تربیت اسلامی اثر خسرو باقری.
۳. دنیای نوجوانان اثر محمدرضا شرفی.

پانویس[ویرایش]
 
۱. طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۵۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۶.
۲. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۶.    
۳. طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۵۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۶.
۴. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۲۳.    
۵. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۳۳، ح۱، باب ۳۱، از ابواب احکام الاولاد.    
۶. طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۵۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۶.
۷. نقل به معنا از استاد جوادی آملی، درس خارج فقه، ۱۳۸۲.
۸. طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۵۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۶.
۹. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۳۶، ح۱، باب ۳۵، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۰. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۰۶، باب ۳۵، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۱. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۰۷، باب ۳۵، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۲. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۶۹، باب ۵۹، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۳. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۵۴، باب ۴۶، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۴. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۵‌، ص۱۵۴، باب ۴۶، از ابواب احکام الاولاد.    
۱۵. طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت، ص۵۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۶.


منبع[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «مستحبات پس از تولد نوزاد»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۰/۲۱.    



جعبه‌ابزار