علل بازگشت به گناهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: گناه، بازگشت به گناه، توبه، استغفار.

پرسش: چرا با وجود این همه توبه و استغفار باز هم پیمان‌شکنی می‌کنیم؟

پاسخ: تکرار گناه و بازگشت به آن و پیمان‌شکنی عوامل گوناگونی دارد که عبارت‌اند از: ۱. ضعف ایمان؛ ۲. ندانستن معنی توبه حقیقی؛ ۳. وسوسه شیطان و نفس اماره؛ ۴. ندانستن آثار و فواید توبه؛ ۵. مداومت نداشتن بر توبه؛ ۶. دوستان ناشایست؛ ۷. توجه به لذت‌های آنی و زودگذر؛ ۸. غفلت از مرگ؛ ۹. نداشتن ذکر دائم؛ ۱۰. ندانستن معنی توبه‌شکنی؛ ۱۱. اصرار بر گناه کوچک و بزرگ؛ ۱۲. محیط گناه‌آلود؛ ۱۳. اراده ضعیف؛ ۱۴. هم‌نوایی با شیطان.


علل تکرار گناه

[ویرایش]

بازگشت به گناه و پیمان‌شکنی علل متعددی دارد، در زیر به تعدادی از این علت‌ها اشاره می‌شود:

← ضعف ایمان


از مهم‌ترین علل گناه و بازگشت مجدد به آن پس از توبه، ضعف ایمان به خدا، ملائکه، بهشت و جهنم، رسول خدا، قرآن و ... است.
[۱] دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، ج۲، ص۵۷۸، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).


← ندانستن معنی توبه حقیقی


بسیاری گمان می‌کنند که توبه کرده‌اند؛ اما نمی‌دانند که توبه تنها یک لفظ نیست؛ بلکه انسان باید از گذشته خود پشیمان باشد، عزم جدی داشته باشد بر برگشت ننمودن به آن گناه، حق‌الناس را برگرداند، به عبادت‌های واجب روی آورد و اگر قضا نکرده، به جا آورد و ... .

← وسوسه شیطان و نفس اماره


گاهی شیطان و نفس اماره انسان را ناامید می‌کنند و او را نسبت به خداوند و رحمت وسیع او بدبین می‌گردانند و توبه را آن‌قدر بزرگ و نشدنی جلوه می‌دهند که از آن منصرف می‌شود. فراموش نکنیم که ناامیدی از رحمت خدا، خود بزرگ‌ترین گناه است و باید با جدیت به سوی آغوش باز رحمت حق باز گردیم که او پذیرنده و مهربان است.

← ندانستن آثار و فواید توبه


توبه حقیقی اثراتی دارد؛ از جمله آن‌ها
[۳] دستغیب، گناهان کبیره، ج۲، ص۵۸۴، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).
موارد ذیل را می‌توان برشمرد:
الف. محبوبیت نزد خدا: در سوره بقره آیه ۲۲۲ می‌خوانیم «به درستی که خداوند بسیار توبه‌کنندگان را دوست دارد». توبه باعث شاد کردن خدا می‌شود.
ب. با توبه، گناهان به خوبی و نیکی تبدیل می‌شود.
ج. انسان توبه‌کار مورد ثنا و مدح و دعای ملائکه قرار می‌گیرد.
د. توبه‌کننده حقیقی، بهشتی است.
هـ. توبه سبب طول عمر و رفاه و عیش می‌گردد.
و. توبه کردن سبب استجابت دعا است.
ز. گناه هر چه و هر قدر باشد، با توبه پاک می‌شود.
ح. کسی که توبه کرده، مثل کسی است که گناه نکرده است.

← مداومت نداشتن بر توبه


یکی از علل بازگشت به گناه، عدم مداومت بر توبه است. انسان اگر پیوسته مشغول استغفار باشد و با خواندن دعای توبه مخصوصاً دعای ۳۱ صحیفه سجادیه و مناجات تائبین حالش را با گفتارش یکی نماید، پیوسته در حالت آگاهی به سر می‌برد و همیشه موقع گناه متوجه حضور حضرت حق است.
[۴] دستغیب، گناهان کبیره، ج۲، ص۶۰۲، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).


← دوستان ناشایست


از دیگر عوامل غفلت و رجوع به گناه، تشویق دوستان ناباب با حرف و عمل است. انسان موجودی اجتماعی است و از دیگران خواهی نخواهی اثر مثبت یا منفی می‌گیرد. چه بهتر است انسان در انتخاب دوست نهایت تلاش خود را انجام دهد و تنها با کسی رفت‌وآمد کند که طبق فرمایش بزرگان دین، سه خصلت داشته باشد:
[۵] مطهری، احمد، رابطه دوستی و محبت، ص۸۰ (با تلخیص)، دفتر انتشارات اسلامی، چ۴، ۱۳۶۵ش.

۱. دیدن او شما را به یاد خدا بیندازد؛
۲. گفتار او به علم و آگاهی شما بیفزاید؛
۳. و عمل او شما را تشویق کند که کارهای نیک انجام دهید.

← توجه به لذت‌های آنی و زودگذر


ما انسان‌ها چون هر روز با محسوسات سروکار داریم، بیشتر به لذت‌های آنی و زودگذر فکر می‌کنیم. اگر اهل تأمل و دقت باشیم و «عقل معاد» خود را بیشتر از عقل معاش به کار گیریم، می‌فهمیم که لذت پایدار، جاوید و کمال‌آور بهتر از لذت کوتاه‌مدت و ناپایدار است. در کتب اخلاقی داریم که انسان با عبادت و تفکر می‌تواند به لذت‌های عقلی نائل آید، لذتی که قابل قیاس با لذت‌های مادی نیست. سعدی می‌گوید:
اگر لذت ترک لذت بدانی ••• دگر لذت نفس لذت نخوانی

← غفلت از مرگ


گاهی انسان دچار وسوسه شیطان و نفس می‌شود و گمان می‌کند که همیشه زمان برای بازگشت وجود دارد و متوجه نیست که مرگ کسی را خبر نمی‌کند. زمانی به سراغ ما می‌آید که دچار گناهان بسیاری شده‌ایم و وقت و راه بازگشت و توبه حقیقی نداریم. با یاد مرگ و توجه به حضور حضرت حق می‌توانیم از تکرار توبه و توبه‌شکنی جلوگیری کنیم.

← نداشتن ذکر دائم


ذکر باعث توجه دائمی به خداوند می‌شود. در روایت داریم مؤمن حقیقی دائماً در حال تفکر و مشغول به ذکر حضرت حق است.

←← حدیثی از امام علی


امام علی (علیه‌السلام): «المؤمن دائم الذکر و کثیر‌ الفکر».
مسلم است که اگر فرشته یاد و ذکر خداوند وارد حریم دل گردد، دیو سیاه گناه، از خانه دل بیرون می‌رود.

← ندانستن معنی توبه‌شکنی


توبه شکستن از روی عمد، نادیده گرفتن و ـ طبق برخی روایات ـ مسخره کردن خداوند است. چگونه اگر کسی به ما قول بدهد و بعد علناً بدون هیچ عذری زیر قولش بزند، برای ما سخت است و ما احساس می‌کنیم که او باعث توهین و تحقیر ما شده است؛ همین‌طور اگر کسی با توجه به مقام حضرت حق، عمداً به گناه باز گردد، در واقع خداوند را کوچک شمرده است؛ که این خود باعث جری شدن انسان به انجام گناهان بزرگ‌تر می‌گردد.

← اصرار بر گناه کوچک و بزرگ


گناه چه کوچک باشد چه بزرگ، یعنی ناراضی کردن حضرت حق. گناه یعنی عقب‌گرد انسان در مسیر ضد کمال، گناه یعنی اینکه انسان با تبر تیز عصیان ریشه‌های فطرت الهی و وجدان خودش را قطع کند و خودش را از میوه‌های شیرین وصال به خداوند رحمان محروم نماید. کسی که‌ اندک‌اندک بر گناهان خود می‌افزاید، متوجه نیست که آهسته‌آهسته به خصلت‌های حیوانی نزدیک‌تر می‌شود و از مقام روحانی خود فاصله می‌گیرد و این کارها باعث سیاه شدن قلب می‌گردد؛ چنین خصلتی باعث می‌شود حساسیت وجدان، فطرت و عقل را نسبت به گناه از بین ببرد تا جایی که گناه برای این فرد یک امر عادی می‌شود؛ بدون اینکه در باطن هیچ احساس ناراحتی داشته باشد.
[۷] امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه)، سیدروح‌الله، چهل حدیث، ص۲۷۲ (اقتباس)، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ ۱، ۱۳۷۱ش.


← محیط گناه‌آلود


از امام صادق (علیه‌السلام) روایت داریم که «برای مؤمن سزاوار نیست در مجلسی بنشیند که در آن نافرمانی خداوند می‌شود و او نمی‌تواند آن مجلس را تغییر دهد».
این مجالس در درازمدت بر طبیعت انسان اثر می‌گذارند و آهسته‌آهسته او را از مسیر کمال باز می‌دارند. سزاوار است انسان اگر نمی‌تواند با دعوت به اعمال و افکار مثبت جلوی گناه را بگیرد حداقل خودش را از آتش این مجالس نجات بدهد و گلیم خودش را از آب بیرون بکشد.

← اراده ضعیف


گاهی انسان می‌خواهد از گناه و توبه‌شکنی فاصله بگیرد؛ اما به دلیل ضعف اراده نمی‌تواند. علمای اخلاق اسلامی توصیه می‌کنند که با انجام فرایض و توجه به امور معنوی (دعاها، نیایش، نصیحت‌شنوی، مطالعه کتب اخلاقی، دیدار علما، انتخاب دوست مناسب و ...) و بعد معنوی و روحانی خود را تقویت کنیم تا بتوانیم بر بعد حیوانی (شهوت، هوس، وسوسه و...) غلبه کنیم.

← هم‌نوایی با شیطان


بازگشت به گناه، هم‌نوایی با شیطان است. شیطانی که قسم خورده که ما را از درگاه مهر خداوند دور کند اگر انسان در حالت هوشیارانه به سر ببرد (با دعا، ذکر، استغفار، دوست خوب، مطالعه و ...) در هنگام گناه متوجه این امر است که با بازگشت به گناه و پیمان‌شکنی اسباب و ابزار شادی شیطان و ناراحتی خداوند را فراهم ساخته است؛ این توجه باعث تقوا و عدم شکستن توبه می‌گردد.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. عوامل کنترل غرائز در زندگی انسان، آیت‌الله حسین مظاهری، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، تهران.
۲. گناه و ناهنجاری، سیدمجتبی حسینی، درالغدیر، قم.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، ج۲، ص۵۷۸، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).
۲. امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه)، سیدروح‌الله، چهل حدیث، ص۲۷۷ (با کمی تغییر)، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ ۱، ۱۳۷۱ش.    
۳. دستغیب، گناهان کبیره، ج۲، ص۵۸۴، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).
۴. دستغیب، گناهان کبیره، ج۲، ص۶۰۲، شیراز، کانون تربیت، بی‌تا (اقتباس).
۵. مطهری، احمد، رابطه دوستی و محبت، ص۸۰ (با تلخیص)، دفتر انتشارات اسلامی، چ۴، ۱۳۶۵ش.
۶. محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۱، ص۴۵۹، دوره چهارجلدی، دارالحدیث، چ۱، ۱۳۷۵.    
۷. امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه)، سیدروح‌الله، چهل حدیث، ص۲۷۲ (اقتباس)، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ ۱، ۱۳۷۱ش.
۸. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۵۰ درس زندگی، ص۱۳۰، ناشر مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب، چ۱۷، ۱۳۸۰ش.    
۹. حجر/سوره۱۵، آیه۳۹.    


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «علل بازگشت به گناه»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۱۰/۱۶.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار