وظایف زن و شوهرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: وظایف زن و شوهر، حقوق، تکالیف، وظایف اخلاقی، وظایف حقوقی.

پرسش: درباره وظایف قانونی زن و شوهر نسبت به یکدیگر توضیحاتی دهید و این‌که مرد همسرش را به چه کارهایی می‌تواند مجاب کند؟

پاسخ: زندگی زناشویی قوام، تحکیم و استمرارش به محبت، دوستی، تفاهم، احترام متقابل و به رسمیت شناختن و رعایت حقوق هم‌دیگر است. دین اسلام برای آن‌که محیط و اجتماع کوچک خانواده قوام پیدا کند و تداوم یابد، برای هر یک از زن و شوهر حقوقی در نظر گرفته و در مقابل این حقوق وظایفی را نیز برای آنان تعیین کرده است؛ چراکه خداوند هر جا حقی در نظر گرفته، تکلیفی را هم مقرر نموده است. در این مقال به مناسبت پرسش از وظایف زنان در برابر مردان، برخی از مهم‌ترین وظایف شرعی و قانونی زن در برابر شوهر، یا به تعبیر دیگر حقوق مردان نسبت به زنان را بیان می‌کنیم.

فهرست مندرجات
۱ - آفرینش زن و مرد
۲ - حقوق و تکالیف زن و مرد
۳ - بخش اول، وظایف اخلاقی
       ۳.۱ - ۱. ارزش و اهمیت شوهرداری
       ۳.۲ - ۲. وظایف اخلاقی شوهرداری
۴ - بخش دوم، وظایف حقوقی و قانونی
       ۴.۱ - أ. وظایف مشترک
              ۴.۱.۱ - حسن معاشرت
              ۴.۱.۲ - معاضدت (همکاری)
              ۴.۱.۳ - تربیت فرزند
              ۴.۱.۴ - وفاداری
       ۴.۲ - ب. وظایف مختص زن نسبت به مرد
              ۴.۲.۱ - پذیرش ریاست شوهر
              ۴.۲.۲ - تمکین زن نسبت به مرد
              ۴.۲.۳ - تبعیت از مرد در محل اقامتگاه
              ۴.۲.۴ - تبعیت از مرد، در خروج از منزل
              ۴.۲.۵ - تبعیت از مرد در اصل شاغل بودن
۵ - بخش سوم، وظایف مردان در برابر زنان
۶ - أ. وظایف اخلاقی از نظر روایات
       ۶.۱ - یک. ارزش رفتار نیکو با زنان
       ۶.۲ - دو. الزامات اخلاقی
۷ - ب. وظایف حقوقی
۸ - بخش چهارم، وظایف حقوقی مختص مرد نسبت به زن
       ۸.۱ - أ. وظایف مالی و پرداخت نفقه
       ۸.۲ - ب. وظایف زناشویی مرد، نسبت به زن
              ۸.۲.۱ - اول
              ۸.۲.۲ - دوم
۹ - پانویس
۱۰ - منبع

آفرینش زن و مرد[ویرایش]

ذات حق تعالی زن و مرد را از جهت جسمی و روحی به‌گونه‌ای آفرید که بدون هر یک نه پیدایش و بقای آنان امکان‌پذیر است و نه نیازهای جسمی و روحی هر یک، بدون دیگری به‌طور کامل بر‌آورده می‌شود و نه تکامل روحی و دینی هر یک به‌صورت فردی و اجتماعی امکان‌پذیر می‌باشند. گویا هر یک پاره‌ای از یک موجود کامل‌اند و بدون هم ناقص و نسبت به هم مکمل‌اند. [۱]
خدای متعال با توجه به آفرینش آن‌چنانی زن و مرد و تفاوت‌های روحی و جسمی آن دو، حقوق و تکالیف [۲] [۳] [۴] [۵] [۶] زناشویی و خانوادگی خاصی به‌صورت مشترک و خاص برای هر یک قرار داده است تا تأمین‌کننده‌ی نیازهای دنیوی و اخروی هر یک به‌صورت کامل باشد.

حقوق و تکالیف زن و مرد[ویرایش]

این حقوق و تکالیف از سه نگاه: فقهی، [۷]، اخلاقی [۸] و حقوقی [۹] مد نظر عالمان دین بوده است که در این‌جا چون سؤال از وظایف حقوقی زن در قبال شوهر است و از آن‌جا که وظایف اخلاقی هم روح، مکمل و ضامن وظایف قانونی‌اند، [۱۰] و وظایف فقهی هم فرق چندان زیادی با وظایف حقوقی و قانونی زن ندارد، به اختصار به بیان این حقوق و تکالیف از نظر اخلاقی و حقوقی می‌پردازیم.

بخش اول، وظایف اخلاقی[ویرایش]

وظایف اخلاقی زن به زبان روایات در دو بخش ارزش و اهمیت وظایف شوهرداری، و خود وظایف طرح می‌شود:

← ۱. ارزش و اهمیت شوهرداری
أ. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: اگر سجده کردن برای غیر خدا جایز بود، هر آیینه به زن دستور می‌دادم که به شوهرش سجده کند.

ب. حق شوهر بر زن، از هر حق دیگری بیش‌تر و برتر است.

ج. جهاد زن، تحمل او بر آزارهای شوهر است.

د. زن نباید شوهرش را غضبناک کند؛ و لو شوهرش او را آزرده باشد.

ه. زنی که شوهرش از او ناراضی باشد، ‌اعمال او مورد قبول واقع نمی‌شود.

و. زنی که قدردان شوهرش نباشد، ثوابی برای اعمال او نیست. [۱۱]


← ۲. وظایف اخلاقی شوهرداری

أ. زن نباید میل و نظر به غیر شوهرش داشته باشد؛ والا نزد خدا زناکار محسوب می‌شود.

ب. زن باید پاسخ‌گوی نیازهای جسمی و بهره‌های شهوی مرد و لو در پشت پالان شتر باشد و هر بامداد و شامگاه در صورت درخواست مرد، خود را بر او عرضه کند؛ والا مورد لعن فرشتگان خواهد بود.

ج. زن بدون اجازه شوهرش، نباید روزه‌ی مستحبی بگیرد. بدیهی است این از باب مثال است؛ والاّ هر امر مستحبی این‌گونه خواهد بود.

د. طولانی شدن نماز زن، نباید مانع پاسخ‌گویی سریع نیازهای مرد باشد.

ه. زن نباید، بدون اجازه‌ی شوهرش، چیزی ولو صدقه،‌ به کسی بدهد.

ح. زن بدون اجازه‌ی شوهرش، نباید از خانه بیرون برود؛ والا مورد لعن فرشتگان آسمان و زمین و فرشتگان رحمت و غضب خواهد بود. [۱۲]

ط. زن آرایش و نمایش برای شوهرش نماید و برای غیر شوهرش بوی خوش استفاده نکند؛ والا نماز او مورد قبول واقع نمی‌شود. [۱۳]

بخش دوم، وظایف حقوقی و قانونی[ویرایش]

وظایف حقوقی،‌ قانونی زن به دو صورت وظایف مشترک زن و مرد، و وظایف مختص زن بیان می‌شود:

← أ. وظایف مشترک

←← حسن معاشرت
زن و مرد وظیفه دارند در زندگی مشترک خانوادگی و زناشویی، نسبت به هم خوش‌رفتار، خوش‌رو و خوش‌گو باشند و از هر‌گونه بدرفتاری، ترش‌روی و بدگویی دوری نمایند، مگر این‌که عذر شرعی، قانونی و عرفی داشته باشند.

←← معاضدت (همکاری)
زن و مرد باید در پیشبرد و تحکیم زندگی خانوادگی، همکاری و همراهی داشته باشند و معیار این همکاری هم بنا بر انتظار عرف و فرهنگ زمان و مکان و موقعیت آن دو است. از باب نمونه،‌ اگر عرف خانه‌داری، بچه‌داری، شیردهی بچه را به عهده‌ی زن می‌داند و کارهای بیرون خانه را به عهده‌ی مرد می‌داند،‌ هر دو در این امور محوله،‌ همکاری نمایند.

←← تربیت فرزند
زن و مرد، هر دو موظف‌اند در حد توانایی و مقتضای عرف زمان و مکان و موقعیت در رشد و پرورش فرزند، کوشش نمایند.

←← وفاداری
زن و مرد نباید رابطه‌ی نامشروع با فرد دیگری داشته باشند.

← ب. وظایف مختص زن نسبت به مرد

←← پذیرش ریاست شوهر
اگر در زندگی زناشویی و خانوادگی مشکلی و مسئله‌ای پیش آمد، حل آن با نظر نهایی شوهر است،‌ البته این وظیفه‌ی شوهر، نباید خارج از حسن معاشرت و معاضدت،‌ شرع و قانون باشد و باعث سوء استفاده‌ی شوهر شود.


←← تمکین زن نسبت به مرد [۱۴]
زن باید در نزدیکی جنسی و دیگر بهره‌های شهوی مرد با او، حالت پذیرش و آمادگی در حد توانایی جسمی و روحی، بنا بر انتظار عرف داشته باشد. مگر این‌که دارای عذر شرعی و قانونی مثل عادت زنانگی، مریضی و ... باشد.


←← تبعیت از مرد در محل اقامتگاه
تبعیت از مرد در محل اقامتگاه و مسکن، مگر این‌که این اختیار را شوهر به زن واگذار کرده باشد و یا خلاف شأن اجتماعی زن باشد و یا ضرر جانی و جسمی برای زن داشته باشد.


←← تبعیت از مرد، در خروج از منزل
تبعیت از مرد، در خروج از منزل و ورود دیگران به منزل،‌ در حد عرف، مگر این‌که برای انجام تکالیف دینی مثل حج واجب و یا برای انجام مداوا، یا ماندن در خانه ضرر جانی، بدنی و شرافتی،‌ برای زن داشته باشد.


←← تبعیت از مرد در اصل شاغل بودن
تبعیت از مرد در اصل شاغل بودن و نوع شغل، در‌صورتی‌که خلاف انتظار عرف زمان، مکان و موقعیت و جنسیت زن و مرد باشد.

تا این‌جا وظایف و مسئولیت زن در قبال شوهر به‌طور اختصار بیان شد. در ادامه به تناسب به‌صورت فشرده تعهدات شوهر در برابر زن بیان می‌شود.

بخش سوم، وظایف مردان در برابر زنان[ویرایش]

وظایف مرد نسبت به زن، در دو بخش وظایف اخلاقی، و وظایف حقوقی بیان می‌شود.

أ. وظایف اخلاقی از نظر روایات[ویرایش]

در دو بخش ارزش رفتار نیکو با زنان، و الزامات رفتاری با آنان بیان می‌شود:

← یک. ارزش رفتار نیکو با زنان

۱. دوستی با زنان از اخلاق انبیا بود. [۱۵]

۲. اظهار دوستی با زنان، هرگز از یاد آنان نمی‌رود.

۳. گذشت و بخشش نسبت به زنان، اگر رفتار بدی را مرتکب شدند.

۴. خوش‌رویی و خوش‌رفتاری با زنان.

۵. بهترین مردان در نزد ذات حق تعالی،‌ کسی است که بهترین رفتار را با زنان خود داشته باشند.

۶. محبوب‌ترین مردان، کسی است که بیش‌ترین نیکی را نسبت به زن خود نماید.

۷. ترس از ذات حق تعالی که مبادا، حق زن خود را به‌جا نیآورد.

← دو. الزامات اخلاقی
۱. نگاه به زن به‌عنوان گل باشد نه خدمت‌کار، تا طراوت و شادابی آن حفظ شود و کاری فراتر از حد متعارف، از زن خواسته نشود.

۲. تهیه‌ی وسایل بیش‌تر و بهتر زندگی تزئینی، پوشاکی، خوراکی، به‌ویژه در ایام عید.

۳. مشورت با زن در امور مهمه‌ی زندگی.

۴. رعایت اخلاق و حقوق هم‌بستری با زن.

ب. وظایف حقوقی[ویرایش]

این وظایف به دو صورت مشترک و خصوصی می‌باشد، که قسم اول آن در وظایف حقوقی مشترک زن و مرد گذشت.


بخش چهارم، وظایف حقوقی مختص مرد نسبت به زن[ویرایش]



← أ. وظایف مالی و پرداخت نفقه
۱. تهیه‌ی غذا، در حد متعارف زمان، مکان و موقعیت متناسب زن.

۲. تهیه‌ی پوشاک، در حد متعارف زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

۳. تهیه‌ی وسایل آرایشی و تزئینی، در حد متعارف زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

۴. تهیه‌ی مسکن،‌ در حد متعارف زمان، مکان و موقعیت متناسب زن.

۵. تهیه‌ی لوازم منزل در حد متناسب زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

۶. تهیه‌ی خدمت‌کار، اگر شأن اجتماعی و خانوادگی زن اقتضا دارد و یا اگر مریض است.

۷. مداوای بیماری زن،‌ اگر زن مریض شد. [۱۶]

← ب. وظایف زناشویی مرد، نسبت به زن
قانون در این مورد ساکت است و به عبارت حسن معاشرت اکتفا کرده است.

اما فقها در دو قسمت، به این بحث پرداخته‌اند:

←← اول
حق زن بر شوهر این است که اگر زن باکره است، پس از عروسی،‌ هفت شب را نزد او بماند و اگر ثبیه باشد، سه شب و پس از آن اگر دارای یک زن است،‌ باید هر چهار شب یک شب نزد او بماند و سه شب دیگر آزاد است و هرگاه دارای چند زن است. باید نزد هر یک شبی را از چهار شب بگذراند، [۱۷] و ...

←← دوم
نزدیکی جنسی: شوهر مکلف است، هر چهار ماه یک بار با زن خود نزدیکی جنسی نماید و این از حقوق زن محسوب می‌شود.

پانویس[ویرایش]
 
۱. جزوه‌ی حقوق زن در اسلام، جلسه‌ی ۲۰۹، ص ۲۰۹۶، استاد مصباح یزدی.
۲. بقره (۲)،‌ایه ۲۳۳.    
۳. نساء (۴)، آیه ۴.    
۴. نحل (۱۶)، آیه ۷۲ و ۷۱.    
۵. نحل (۱۶)، آیه ۲۱.    
۶. آیات دیگر قرآن مربوط به حقوق و تکالیف زن و مرد.
۷. فقها و مراجع عظام، بحث حقوقی و وظایف زن را در باب احکام عقد دائم، کتاب نکاح مطرح کرده‌اند.
۸. آنچه از وظایف اخلاقی که در این پاسخ ذکر شده است، روایاتی است که از معصومان (ع) رسیده است و همه این روایات از کتاب حلیة المتقین؛ باب چهارم، فصل ششم، در بیان حق زن و شوهر بر یک‌دیگر و احکام ایشان گرفته شده است.
۹. در این‌جا لازم است فرق‌های احکام اخلاقی و قوانین حقوقی به‌طور مختصر ذکر شود: ۱. حکم اخلاقی به حکم عقل و دین می‌باشد؛ در‌حالی‌که وضع قانون، ‌توسط مقام صلاحیت‌دار مثل قوه‌ی مقننه، مجریه، قضائیه و یا هر مقام شایسته دیگر وضع می‌شود؛ ۲. احکام اخلاقی ناظر به روابط فرد با خدا، با خود و با دیگران است؛ ولی قوانین حقوقی ناظر به روابط فرد با دیگران در یک جامعه است؛ ۳. هدف نهایی اخلاق رسیدن به کمال انسانی و قرب به خداست؛ ولی هدف قانون تأمین مصالح دنیوی و نظم و سامان‌دهی زندگی آسوده و بی‌دغدغه است؛ ۴. احکام اخلاقی بیش‌ترین توجه را به نیت و انگیزه دارند؛ ولی قوانین حقوقی به ظاهر عمل توجه دارند؛ ۵. قواعد اخلاقی دارای ارزش مثبت‌اند؛ ولی قوانین حقوقی را به قصد ریا هم می‌توان انجام داد؛ ۶. احکام اخلاقی هم واجب و مستحب‌اند؛ ولی قوانین حقوقی همه الزامی‌اند؛ ۷. احکام اخلاقی ضامن اجرای درونی و اخروی دارد؛ ولی قوانین حقوقی قهر و تحمیل دولت است. رجوع شود به کتاب‌های فلسفه‌ی اخلاق و جزوی سلسله درس‌های معارف قرآن، جلسه‌ی ۱۷۷.
۱۰. همه‌ی مواد قانونی مورد استفاده در این پاسخ: از ماده‌ی ۱۱۱۲ تا ۱۱۱۷ قانون مدنی و قوانین دادرسی،‌ مربوط به این مواد می‌باشد که از کتاب حقوق مدنی؛ ج ۴، ص ۵؛ دکتر حسین امامی و کتاب حقوق خانواده، ج ۱، دکتر حسن صفایی و اسدالله امام گرفته شده است.
۱۱. مجلسی، حلیة المتقین، فصل ۶، ص ۷۶ ـ ۷۷.
۱۲. کتاب حقوق خانواده، صفایی و امامی، ج ۱، ص ۱۶۲؛ یکی از فرق‌ها،‌ این‌که بنا بر دیدگاه فقها زن می‌تواند برای انجام کارهای خانه از شوهر مزد بگیرد؛ ولی حقوق‌دانان یا حداقل عده‌ای می‌گویند: این جزو وظیفه‌ی معاضدت است و در انجام وظیفه نباید طلب مزد کرد.
۱۳. حلیة المتقین، فصل ۶، ص ۷۶ ـ ۷۹.
۱۴. در معانی تمکین عام و خاص، رجوع شود به کتاب حقوق مدنی،‌ ص ۱۷۳.
۱۵. عروة الوثقی، مرحوم طباطبایی یزدی،‌ ج ۲،‌ کتاب نکاح، ص ۶۲۶.
۱۶. بیش‌تر فقها، این را از وظایف مرد نمی‌دانند، کتاب حقوق مدنی، ص ۳۴۳.
۱۷. کتاب حقوق مدنی، ص ۴۴۶؛ این دیدگاه‌ مشهور است در قبال دیدگاه دیگر که می‌گوید، معیار دوری نکردن است.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | حقوق همسر




جعبه‌ابزار