وثاقت حدیثذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: حدیث، علم الحدیث، درایة الحدیث، علم الرجال، شیعه.

پرسش: وجوه وثاقت حدیث در نزد شیعه چیست؟

پاسخ: علمای شیعه، آن چیزی که بعد از قرآن مورد توجه قرار دادند، حدیث، علم الحدیث، درایة الحدیث و علم الرجال بوده است.


بیان برخی اصطلاحات[ویرایش]

علمای شیعه، آن چیزی که بعد از قرآن مورد توجه قرار دادند، حدیث، علم الحدیث، درایة الحدیث و علم الرجال بوده است. قبل از هر چیز به این اصطلاحات، اشاره می‌کنیم:

← حدیث
«حدیث» در لغت به معنای چیز تازه و در اصطلاح، کلامی است که قول، فعل و تقریر معصوم ـ علیهم‌السلام ـ را حکایت می‌کند.

← علم الحدیث
«علم الحدیث» مشتمل بر اصول و قواعدی است که با استفاده از آن می‌توان قول، فعل و امضای عملی معصوم ـ علیهم‌السلام ـ را شناخت.

← درایة الحدیث
«درایة الحدیث» دانستن قواعدی است که به کمک آن می‌توان به معانی و مفاهیم حدیث پی برد.

← علم رجال
«علم رجال» بررسی راویان حدیث و ناقلان آنها و رجال سند از جهت وثاقت می‌باشد. [۱] [۲]

← مصطلح الحدیث
«مصطلح الحدیث» از کیفیت حدیث از حیث آحاد و تواتر، اتصال و انقطاع آن به معصوم از نظر واسطه‌ها، بررسی می‌شود. تعلیم و تعلم این علم در بین علما، نشانه اهمیت زیاد به «حدیث» است؛ حتی امام صادق ـ علیه‌السلام ـ فرمودند: «حدیث تدریه خیر من الف ترویه»؛ [۳] «فهمیدن یک حدیث، از نقل هزار حدیث بهتر است.» لذا قبل از هر چیز ادبیات عرب علم و لغت، عام و خاص، مطلق و مقید، مجمل و مبین، ظهور و دلالت الفاظ، ناسخ و منسوخ، حقیقت و مجاز، مفاهیم شرط و وصف و غایت ... مورد بحث قرار می‌دهند تا احادیث صحیح را از جعلی جدا نمایند.

ملاک وثاقت حدیث[ویرایش]

مواردی که ملاک وثاقت حدیث قرار می‌گیرند، عبارت‌اند از:

← عدم مخالفت با قرآن
اگر مضمون و محتوی حدیث، برخلاف نص یا ظاهر قرآن باشد، مورد قبول علمای شیعه قرار نمی‌گیرد. «یا ایها الناس ما جائکم عنی یوافق کتاب الله فانا قلته و ما جائکم یخالف کتاب الله فلم اقله»؛ [۴] [۵] «ای مردم! آنچه از من به شما رسیده در صورت موافقت با کتاب خدا، من گفته‌ام، و آنچه را که مخالف با قرآن باشد، نگفته‌ام.»

← عدم مخافت با سنت
حدیث، نباید با سنت قطعی رسول‌ الله ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و ائمه ـ علیهم‌السلام ـ و خبر متواتر، مخالف باشد: امام باقر ـ علیه‌السلام ـ فرمودند: «لا تصدق علینا الا ما وافق کتاب‌الله و سنة نبیه»؛ [۶] [۷] «حدیثی را که از ما به شما می‌رسد، اگر با قرآن و سنت رسول‌الله موافق نباشد، تصدیق نکنید.»

← عدم مخالفت با عقل
هر حدیثی را که با بدیهیات عقل، مخالفت نماید، صدور آن از معصوم مورد اشکال است؛ مانند توحید، رؤیت خداوند، جبر و اختیار، نبوت، معاد...

← عدم مخالفت با اجماع
«اجماع» اتفاق نظر جمیع فقها را در یک امر شرعی می‌گویند و ملاک حجیت آن، کشف قول پیامبر اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و ائمه ـ علیهم‌السلام ـ می‌باشد. «اذا اختلف احادیثنا علیکم فخذوا بما اجتمعت علیه شیعتنا فانه لا ریب فیه»؛ [۸] [۹] زمانی که به سر یک حدیث اختلاف پیدا شد، به آن حدیثی که اجماع نموده‌اند، اخذ نمایید»

← راویان
باید عاقل، بالغ، عادل، ضابط، حافظ، ایمان اثنی‌عشری... (غیر اثنی‌عشری، اگر مذمت نشده باشند و ثقه باشند، مورد وثوق است) غیر از این مانند کذاب، مجهول، و... مورد وثوق نیست.

← از نظر سند
از نظر سند، باید مسند باشد، تمام راویان در سلسله سند ذکر شده باشند، و کسی از سند ساقط نشود؛ مانند مرفوع، مرسل...

← از نظر متن
از نظر متن، محتوی و دلالت، بررسی دقیق می‌شود، از اینکه معارض با احادیث دیگر نباشد، کلام قبیح و مستهجن نباشد، موافق قواعد ادبیات عرب باشد و موارد فوق الذکر و... به‌طور خلاصه، حدیث به چهار قسمت تقسیم می‌شود:

اقسام حدیث[ویرایش]

اقسام حدیث عبارت‌اند از:

← حدیث صحیح
آن حدیثی است که سلسله سند آن به پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و ائمه ـ علیهم‌السلام ـ متصل باشد و ناقل آن در تمام طبقات، شیعه اثنی‌عشری ضابط و عادل باشد.

← حدیث حسن
حدیثی است که سلسله سند آن متصل به معصوم باشد و راوی شیعه و مورد ستایش (نه در حد عدالت) و مذمت هم نشده باشد.

← حدیث موثق
حدیثی است که سند آن متصل به معصوم باشد و همه یا بعضی از راوی آن غیر دوازده امامی و از طرف اصحاب ما، تصریح به توثیق شده‌اند.

← حدیث ضعیف
حدیثی است که هیچ‌کدام از شرایط (حسن، صحیح و موثق) را ندارد. [۱۰] [۱۱] [۱۲] [۱۳] [۱۴]
این پاسخ کوتاه بیان مختصری از شرایط وثاقت احادیث در بین علمای شیعه است؛ به سبب اینکه، این احادیث، دست نخورده و تحریف نشده به دست مردم و آیندگان برسد تا از چشمه زلال معرفت و علم، بهره‌ای ببرند و هم‌چنین از بین این احادیث، خرافات و جعلیات را پالایش کنند.

پانویس[ویرایش]
 
۱. سیدمحمدامین، روایت و درایت، قم، اورامان، ص ۲۰ ـ ۳۳، چ ۱، ۱۳۷۲.
۲. سبحانی، جعفر، کلیات فی علم الرجال، ص ۹ ـ ۲۵، قم، انتشارات مهر، چ ۲، ۱۳۶۶ هـ.
۳. علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲، ص ۱۸۴، چ ۵، بیروت، مؤسسه وفاء، چ ۲، ۱۴۰۳ ه.    
۴. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۷۹، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۵. محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۱۵، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۶. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۸۹، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۴۸، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۸. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۸۸، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۹. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۴۳، تهران، مکتبة الاسلامیه،چ ۷، ۱۳۷۲.    
۱۰. عاملی، زین‌الدین بن علی، الرعایة فی علم الدرایة، ص ۲۰۰ ـ ۴۹، قم، مکتبة آیت‌الله مرعشی نجفی، چ ۱، ۱۴۱۳ هـ ق.
۱۱. سیدمحمدامین، روایت و درایت، قم، اورامان، ص ۲۰ ـ ۳۳، چ ۱، ۱۳۷۲.
۱۲. سبحانی، جعفر، کلیات فی علم الرجال، ص ۹۴ ـ ۱۲۵، قم، انتشارات مهر، چ ۲، ۱۳۶۶ هـ.
۱۳. قربانی لاهیجی، زین‌العابدین، علم حدیث، ص ۱۱۱، قم، انصاریان، چ ۱، ۱۳۷۰.
۱۴. سبحانی، جعفر، علم الدرایه، انتشارات مهر.


منبع[ویرایش]


سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «وثاقت حدیث»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۷/۲۸.    


رده‌های این صفحه : علوم حدیث | اقسام حدیث




جعبه‌ابزار