خودنمایی و راه درمان آنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: خودنمایی، ریا، دورویی.

پرسش: برای این‌که بتوانیم از ریا و دورویی و خودنمایی دور شویم، چه کاری انجام دهیم؟

پاسخ:


فهرست مندرجات

۱ - مقدمه
۲ - انگیزه خودنمایی
       ۲.۱ - ستایش‌خواهی
              ۲.۱.۱ - درمان کلی
       ۲.۲ - احساس حقارت
              ۲.۲.۱ - درمان احساس حقارت
                     ۲.۲.۱.۱ - توجه به دو نکته در درمان خودنمایی
                     ۲.۲.۱.۲ - دیدگاه دکتر ب رامینس
              ۲.۲.۲ - بهترین راه درمان خودنمایی
                     ۲.۲.۲.۱ - ارزیابی بالا از توانایی‌ها
                     ۲.۲.۲.۲ - فراموش کردن گذشته
                     ۲.۲.۲.۳ - افکار و تلقین مثبت
                     ۲.۲.۲.۴ - تلاش و کار
       ۲.۳ - اختلال شخصیت نمایشی
              ۲.۳.۱ - راه درمان
       ۲.۴ - جلب منفعت و دفع ضرر
              ۲.۴.۱ - حدیثی از حضرت علی
۳ - برخی راه‌های دیگر درمان
       ۳.۱ - توجه به جایگاه و مقام خود
       ۳.۲ - صلوات بر پیامبر و اهل بیت
       ۳.۳ - توجه به لذت ماندگار و رضایت الهی
       ۳.۴ - توجه به توبیخ خداوند
       ۳.۵ - توجه به از بین رفتن محبوبیت در میان مردم
       ۳.۶ - مبارزه با خودخواهی
       ۳.۷ - تقویت فضایل و انجام عبادات
       ۳.۸ - معاشرت با افراد مخلص
       ۳.۹ - دعا و توسل به اهل بیت
       ۳.۱۰ - آگاهی درباره هدف خلقت و صفات خدا
       ۳.۱۱ - خودتشویقی و خودتنبیهی
       ۳.۱۲ - تلقین کردن
       ۳.۱۳ - ذکر گفتن مداوم
       ۳.۱۴ - توجه به حقیقت ریا
۴ - معرفی منابع
۵ - پانویس
۶ - منبع

مقدمه

[ویرایش]

شناخت انگیزه‌های خودنمایی می‌تواند کمک بسیار خوبی برای درمان آن باشد. نخست با این انگیزه‌ها آشنا می‌شویم و بعد متناسب با هر کدام، راه‌حلی بیان می‌داریم. البته پیش از هر چیز لازم است بدانیم که خودنمایی می‌تواند در لباس علم، مهمان‌داری، ورزش و عبادت و ... ظاهر شود.

انگیزه خودنمایی

[ویرایش]

خودنمایی به سبب برخی عوامل در انسان ظهور پیدا می‌کند:

← ستایش‌خواهی


میل به خودنمایی، خواستاری جلب توجه کردن، دوست‌داری سرشناس شدن و مقبولیت اجتماعی از نیازهای عاطفی و روانی افراد به شمار می‌رود؛ اما در جوان این میل زنده‌تر و فعال‌تر است.
[۱] قائمی، علی، دنیای جوان، ص۱۴۰، سازمان ملی جوانان.


←← درمان کلی


ما باید مراقب باشیم که این میل را به مسائل عبادی و بندگی سرایت ندهیم؛ اما در بقیه کارها تا حدی این میل پذیرفته شده است و حتی باعث رشد می‌گردد؛ مثلاً اشکالی ندارد که فرد با کار هنری یا درخشیدن در یک کار این میل را ارضا کند؛ البته این کار باید به گونه انجام شود که باعث خودخواهی و غرور نشود.

← احساس حقارت


ضعف‌ها و زبونی‌ها، کمبودها و نارسایی‌ها، ناداری‌ها و ناتوانی‌ها و بالاخره کاستی‌ها و عقب‌ماندگی‌ها در زندگی عموم افراد مسائلی هستند که آنان را به احساس کمتری و کوچکی و حقارت وا می‌دارد.
[۲] صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۳۱، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.

بعضی افراد برای جبران این کمبودها دست به «اعمال جبرانی» می‌زنند تا اعلام کنند که من چیزی کم ندارم و ...؛ اما اغلب مشکلاتی به بار می‌آورد. فردی که از درون احساس پوچی می‌کند به هر ترفندی چنگ می‌زند تا از آن نجات یابد؛ اما همه بی‌فایده‌اند. او بیش‌تر تلاش می‌کند به دیگران بنمایاند که چیزی کم ندارد (آدلر می‌گوید: «خودنمایی واکنش است در برابر احساس حقارت واقعی یا خیالی»)
[۳] اکبری، محمود، خود و ناخود، ص۱۵۴، سماء، ۱۳۸۱ش.
و این خودنمایی و تظاهر را در لباس، گفتار و نوع کلمات، شیوه‌های رفتاری حتی در عبادات نشان می‌دهد.

←← درمان احساس حقارت


از منظر روا‌ن‌شناسی عقده حقارت از وجود نقص در بدن، محرومیت روحی و مادی، رفتار خشن اطرافیان، لغزش‌های اخلاقی و تداعی و تجدید خاطر آن‌ها و وجود یک خاطره تلخ و حادثه غمبار رخ می‌دهد؛ البته همیشه عقده حقارت به شکل خودنمایی و تظاهر خود را نشان نمی‌دهد؛ گاهی باعث گوشه‌نشینی، خودخوری و سرانجام افسردگی می‌گردد.
[۴] صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۳۲، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.


←←← توجه به دو نکته در درمان خودنمایی


در درمان باید به این نکته توجه داشت که:
۱. احساس حقارت زنگ خطر و موهبتی است که انسان را می‌تواند آگاه کند تا او با اراده خود دنبال حل مشکل برآید.
۲. عقده حقارت وقتی است که انسان نخست احساس حقارت می‌کند و اگر در پی درمان برنیاید، در نتیجه آن را قبول می‌کند و برای خود بازگو می‌کند.
در واقع، احساس حقارت نتیجه آن، ادراک حقارت و ثمره ادراک حقارت، ایجاد عقده حقارت در انسان است.

←←← دیدگاه دکتر ب رامینس


دکتر ب رامینس می‌گوید: «هنگامی که به حقارت و عدم کفایت خود معتقد شدیم، خود را زندانی کرده‌ایم».
[۵] صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۴۹-۲۴۵ (اقتباس)، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.


←← بهترین راه درمان خودنمایی


در این‌جا درباره بهترین راه درمان خودنمایی چند مورد را بیان می‌کنیم:

←←← ارزیابی بالا از توانایی‌ها


انسان لازم است از خود و استعدادهایش ارزیابی بالایی کند. سرمایه و توانایی‌های ما محدود نیست اگر نقصی در جسم و روحمان داریم، سعی کنیم استعدادهای بالقوه مثبتمان را بسیج کنیم و به خود حرکت دهیم. موفقیت‌های جانبازان، معلولین و ... سرمشق ماست.

←←← فراموش کردن گذشته


گاهی فراموشی گذشته، نعمت است؛ این امر باعث آرامش خاطر انسان می‌شود. گاهی لازم است انسان با مشکلات کنار بیاید، گذشته تلخ خود را فراموش کند و واقع بین باشد تا درمان شود.

←←← افکار و تلقین مثبت


جایگزین کردن افکار مثبت در ذهن، تلقین مثبت، استفاده از کلمات با بار هیجانی مثبت (عدم هم‌نشینی با افراد منفی‌باف) از راه‌های مؤثر درمان خود‌کم‌بینی است.

←←← تلاش و کار


تلاش و کار، بهترین درمان است.
کار، جسم را ورزیده و روح را بانشاط می‌کند. امروزه کاردرمانی یکی از درمان‌های موفق در افسردگی، اضطراب، حقارت و ... به شمار می‌رود.
[۶] صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۴۹-۲۴۵ (اقتباس)، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.


← اختلال شخصیت نمایشی


ویژگی اصلی این اختلال، رفتار توجه‌طلبانه و هیجان‌پذیری «مفرط و فراگیر» است؛ این الگو در اوایل بزرگ‌سالی و در زمینه‌های گوناگون ظاهر می‌شود؛ از جمله اختلال‌های دیگری که جنبه تظاهر دارد، اختلال شخصیت خودشیفته و اختلال ساختگی (تمارض) است.
[۷] نیکخو، محمدرضا، اختلال‌های روانی DSM-۴-IR، ص۷۶۸۰ و ۱۰۴۴ و ۱۰۳۹ (اقتباس)، سخن، ۱۳۸۱.


←← راه درمان


این بیماری‌ها با مراجعه به مشاوره‌های روان‌شناسی و انجام تمرین‌های خودیاری‌ای که مشاور به انسان می‌دهد قابل درمان است این قسم (اختلالات شخصیت نمایشی، خودشیفته و ساختگی) از موارد قبلی بسیار وخیم‌تر است که روان درمانی و گاهی دارودرمانی می‌طلبد و اراده فرد و کمک اطرافیان در حل این مشکل بسیار مهم است.

← جلب منفعت و دفع ضرر


گاهی انسان برای کسب منفعت و دفع ضرر دیگران تظاهر و خودنمایی و ریا می‌کند. در کارهای خیر لازم به ظاهرسازی دروغین نیست؛ اما برخی برای جلب منفعت و دفع خطر و ضرر از این ترفندها کمک می‌گیرند (یکی از راه‌هایی که دشمن و شیطان از آن برای فریب استفاده می‌کند، همین راه است).
طبق آنچه گفته شد باید گفت که ریا و تظاهر مذموم اغلب به علت احساس حقارت، عدم ارزشمندی و عزت نفس، غفلت از استعدادهای بالفعل و بالقوه، و فزون‌خواهی و هوای نفس پدید می‌آید.

←← حدیثی از حضرت علی


حضرت علی (علیه‌السلام) می‌فرمایند:
«نفاق المرء من ذل یجده فی نفسه دورویی و تظاهر فرد از احساس کوچکی‌ای است که فرد در خود احساس می‌کند».

برخی راه‌های دیگر درمان

[ویرایش]

برخی راه‌های دیگر درمان، عبارت‌اند از:

← توجه به جایگاه و مقام خود


توجه به جایگاه و مقام و منزلت خود، مثل خلیفة الله بودن و مسجود ملائک شدن.
رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند ••• بنگر تا چه حد است مکان آدمیت

← صلوات بر پیامبر و اهل بیت


پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) فرمودند: «الصلاة علی و علی اهل بیتی تذهب بالنفاق؛ صلوات بر من و اهل‌ بیتم نفاق را زائل می‌کند».

← توجه به لذت ماندگار و رضایت الهی


توجه به اینکه ریا لذت آنی و رضایت مخلوق را در پی دارد که هر دو گذراست؛ ولی اخلاص، لذت عقلی و رضایت خداوند و کمال فرد را در پی دارد که جاوید و ماندگار است.

← توجه به توبیخ خداوند


توجه به توبیخ خداوند در قیامت که به بنده‌اش می‌گوید: «ثواب عملت را از آن کسی بخواه که برایش عمل انجام دادی».
[۱۱] نراقی، ملا احمد، معراج السعادة.


← توجه به از بین رفتن محبوبیت در میان مردم


فرد ریاکار چون تعارضی در درون (وجدان) و رفتار بیرونی دارد، اعمالش را به طور واضح (اغلب اوقات) ریاکارانه انجام می‌دهد. برای همین بیش‌تر مردم به او با دید منفی نگاه می‌کنند و او از محبوبیت دلخواهش برخوردار نمی‌شود.

← مبارزه با خودخواهی


صفات منفی ریشه در خودخواهی دارند.
[۱۲] سادات، محمدعلی، اخلاق اسلامی، چ۶، ص۲۶۵ (اقتباس)، سمت، ۱۳۶۸ش.
اگر با خود صفت (ریا) به‌تنهایی مبارزه شود و حس خودخواهی باقی مانده باشد، باز هم صفت ریا از آن رشد می‌کند (خودخواه نباشیم).

← تقویت فضایل و انجام عبادات


کوشش در تقویت فضایل و انجام عبادات، چون هر قدر کفه فضایل سنگین‌تر شود، کفه رذایل سبک‌تر و بی‌وزن‌تر می‌شود (تقویت فضائل = تضعیف رذائل)
[۱۳] سادات، محمدعلی، اخلاق اسلامی، چ۶، ص۲۶۶ (اقتباس)، سمت، ۱۳۶۸ش.


← معاشرت با افراد مخلص


معاشرت با مخلصین، باعث تقویت روحی انسان می‌شود و خود یک الگوی عملی زنده برای حرکت ماست.

← دعا و توسل به اهل بیت


دعا و توسل به اهل بیت (علیهم‌السلام) جهت خلاصی از شرّ شیطان و هوای نفس و درخواست توفیق عمل خالصانه.

← آگاهی درباره هدف خلقت و صفات خدا


ازدیاد بینش و آگاهی درباره هدف خلقت، حقیقت عبودیت، صفات خدا و ... .

← خودتشویقی و خودتنبیهی


خودتشویقی هنگام انجام عمل خالصانه و خودتنبیهی هنگام تظاهر به انفاق کردن، کمک اضافی به پدر و مادر در کارهای منزل.

← تلقین کردن


تلقین درباره این‌که عمل ریاکارانه عمل پوچی است.

← ذکر گفتن مداوم


ذکر گفتن مدام (باعث غفلت‌زدایی می‌گردد) صلوات، لا اله الا الله و ... .

← توجه به حقیقت ریا


توجه به اینکه حقیقت ریا، استهزا و تمسخر خداست (ندیدن و لحاظ کردن خدایی که ناظر است).
[۱۴] قمی، عباس، خلاصه معراج السعادة، مؤسسه در راه حق.


معرفی منابع

[ویرایش]

۱. بازگشت از ریا به اخلاص، عباس خدایی، نشر جلی.
۲. دوچهرگان، محمد حسینی، بوستان کتاب.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. قائمی، علی، دنیای جوان، ص۱۴۰، سازمان ملی جوانان.
۲. صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۳۱، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.
۳. اکبری، محمود، خود و ناخود، ص۱۵۴، سماء، ۱۳۸۱ش.
۴. صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۳۲، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.
۵. صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۴۹-۲۴۵ (اقتباس)، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.
۶. صادقی اردستانی، احمد، نیازهای جوانان، ص۲۴۹-۲۴۵ (اقتباس)، قم، خرم، ۱۳۷۶ش.
۷. نیکخو، محمدرضا، اختلال‌های روانی DSM-۴-IR، ص۷۶۸۰ و ۱۰۴۴ و ۱۰۳۹ (اقتباس)، سخن، ۱۳۸۱.
۸. محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمة، ج۴، ص۳۳۳۸، چهار جلدی، قم، دارالحدیث.    
۹. محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمة، ج۱۲، ص۳۴۳.    
۱۰. محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمة، ج۴، ص۳۳۴۴، چهار جلدی، قم، دارالحدیث.    
۱۱. نراقی، ملا احمد، معراج السعادة.
۱۲. سادات، محمدعلی، اخلاق اسلامی، چ۶، ص۲۶۵ (اقتباس)، سمت، ۱۳۶۸ش.
۱۳. سادات، محمدعلی، اخلاق اسلامی، چ۶، ص۲۶۶ (اقتباس)، سمت، ۱۳۶۸ش.
۱۴. قمی، عباس، خلاصه معراج السعادة، مؤسسه در راه حق.


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «خودنمایی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۱/۰۱.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار