هدف آفرینشذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: هدف آفرینش، خلقت، آفرینش انسان‌ها، انس و جن، جهنم، انسان، عبادت، جن، اراده تبعی خدا.
پرسش: آیا اجنه و انسان‌ها برای پرستش به وجود آمدند یا برای دوزخ؟ در قرآن آمده: «فقط برای خدمت و پرستش خدا به وجود آمده‌اند»، (سوره ۵۱، آیه ۵۶) [۱] اما در جای دیگر آمده است: «بسیاری از آنها برای جهنم ساخته شده‌اند (سوره ۷ آیه ۱۷۹) [۲]. این تناقض چگونه حل می‌شود؟
پاسخ:


هدف آفرینش انسان[ویرایش]

یکی از سؤالاتی که برای هر انسان پیش می‌آید، این است که هدف آفرینش او و همنوعانش و دیگر مخلوقات چیست؟

عبادت پروردگار[ویرایش]

پروردگار عالم در پاسخ به این پرسش می‌فرماید: «من جن و انس را فقط برای این‌که مرا عبادت کنند، آفریدم». [۳]
و عبودیت و بندگی کامل به این است که انس و جن جز به معبود واقعی که همان کمال مطلق است، به چیز دیگری نیندیشند و فقط در راه او گام بردارند و غیر او را فراموش کنند؛ حتی خود را. [۴]

به کمال رسیدن مخلوق[ویرایش]

خدا در این آیه شریفه می‌فرماید: «تا مرا عبادت کنند» و نفرمود تا من عبادت شوم. از این سیاق چنین به دست می‌آید که این هدف، مربوط به مخلوق است نه خالق. بدین معنا که مخلوقات باید به این هدف برسند، نه این‌که خدا بخواهد به غرضی دست پیدا کند. این مخلوق است که نُقصان دارد و باید از طریق عبادت، خود را به کمال برساند. [۵]

خلقت برخی جن و انس برای جهنم[ویرایش]

اما خدای تعالی در آیه‌ای دیگر چنین می‌فرماید: «ما افراد زیادی از جن و انس را برای جهنم آفریدیم، کسانی که قلب دارند؛ ولی چیزی نمی‌فهمند، چشم دارند؛ ولی با آن نمی‌بینند، گوش دارند؛ ولی با آن نمی‌شنوند. این افراد همچون چهارپایان و بلکه گمراه‌تر از آنان‌اند. آنها غافل و بی‌خبرند». [۶]

خداوند با اراده تبعی نه اصلی، افراد زیادی را برای جهنم آفرید؛ کسانی که از استعدادی که خدا به آنها عطا کرده، استفاده نکردند. به آنها قدرت فکر و اندیشه و دیدن و شنیدن داده شد؛ ولی این افراد از این نعمت‌های الهی استفاده‌ای نکرده و به تفکر درباره حقیقت عالم و خود نپرداختند و از دیدن حقیقت و شنیدن آن خودداری کردند. این افراد مانند چهارپایان‌اند؛ زیرا آنها چهارپایان نیز اهل تفکر و دیدن و شنیدن حقایق هستی نیستند؛ بلکه باید گفت که آنها از چهارپایان هم کم‌تر و گمراه‌ترند؛ زیرا این افراد استعداد و وسایل شناخت دارند و از آنها استفاده نمی‌کنند؛ درحالی‌که حیوانات این ابزار را در اختیار ندارند. [۷]

منافات نداشتن آیات جهنم با آیات رحمت[ویرایش]

این آیه شریفه هیچ منافاتی با آیاتی که هدف خلقت انسان را عبادت کردن و یا مورد رحمت خدا قرار گرفتن و رفتن به بهشت عنوان کرده، [۸] ندارد؛ زیرا هدف اصلی و مشیت الهی به این تعلق گرفته که انسان‌ها با عبادت کردن در مقابل او، شایستگی دریافت رحمت الهی را پیدا کنند. اما استعدادهایی که مردم در دنیا با انجام اعمال مختلف خود به دست می‌آورند موجب می‌شود که برخی از آنان از حرکت در مجرای اصلی و راه نجات خارج شده و به‌سوی دیگری منحرف شود. درباره این افراد می‌توان گفت که هدف ثانوی و تبعی خدا درباره این افراد این است که آنان را برای شقاوت آفریده است. [۹]

این معنا از خود کلمه «ذرأ» («وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ کَثیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْس‌ ...») [۱۰] نیز فهمیده می‌شود؛ زیرا معنای اصلی آن بسط و منتشر کردن چیزی، پس از آفرینش آن است؛ یعنی این مرحله، در جایگاهی بعد از مرتبه خلقت و آفرینش قرار دارد. [۱۱] در واقع خداوند در آیات دیگر که هدف اصلی خلقت را بیان می‌کند، از کلمه «خلق» استفاده کرده؛ اما در این آیه که هدف تبعی و ثانوی را می‌خواهد بیان کند، به‌جای کلمه «خلق» کلمه «ذرأ» را استعمال کرده تا این تفاوت آشکار شود.

← ذکر یک مثال
این مطلب مانند این است که نجاری با هدف ساخت وسایلی مانند در و پنجره، چوب‌هایی را آماده کرده و برش می‌زند. در این بین، بخش‌هایی از این چوب‌ها صلاحیت ندارند تا برای ساخت وسایل به کار برده شوند؛ بلکه از آنها به عنوان هیزم استفاده خواهد شد. نجار از اول می‌داند که بخش زیادی از این چوب‌ها تبدیل به هیزم می‌شوند، درحالی‌که هدف اصلی او ساخت هیزم نیست؛ بلکه ساخت در و پنجره است. [۱۲] تنها فرقی که بین این چوب‌ها و آن افراد وجود دارد این است که این چوب‌ها از خود اختیاری ندارند، ولی آن اشخاص با داشتن اختیار آن مقصد را برای خود رقم می‌زنند. [۱۳]


پانویس[ویرایش]
 
۱. ذاریات (۵۱)، آیه ۵۶.    
۲. اعراف (۷)، آیه ۱۷۹.    
۳. ذاریات (۵۱)، آیه ۵۶.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲۲، ص ۳۸۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۵. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‌۱۸، ص ۳۸۶، دفتر انتشارات اسلامی‌، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.    
۶. اعراف (۷)، آیه ۱۷۹.    
۷. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۷، ص ۲۱، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۸. هود (۱۱)، آیه ۱۱۹.    
۹. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‌۸، ص ۳۳۴ ۳۳۵، دفتر انتشارات اسلامی‌، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.    
۱۰. اعراف (۷)، آیه ۱۷۹.    
۱۱. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ‌۳، ص ۳۰۳، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
۱۲. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‌۸، ص ۳۳۴ ۳۳۵، دفتر انتشارات اسلامی‌، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.    
۱۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۷، ص ۲۰، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    






جعبه‌ابزار