قرائت حمزة بن حبیب زیّاتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرائت، حمزة بن حبیب زیات، قراء سبعه ، تواتر ، خبر واحد .
پرسش: «المصباح الزاهر فی القرائات العشر البواهر» از شهرورزی، در جزء اول در باب قرائت حمزة بن حبیب زیات می‌نویسد:حمزه زیات بر امام جعفر صادق قرائت نمود و نیز جعفر بر ابوالاسود دوئلی و ابوالاسود دوئلی بر امیرالمؤمنین علی ـ علیه‌السلام ـ و علی ـ علیه‌السلام ـ بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌واله. حمزة بن حبیب زیات می‌گوید:ا مام صادق ـ علیه‌السلام ـ به من فرمود: کسی بهتر از تو بر من قرائت ننمود و چیزی در این قرائت با تو مخالف نیستم؛ مگر در ده حرف و من آن را قرائت نمی‌کنم؛ گرچه در عربی جایز است. عرض کردم فدایت شوم در چه امری با من مخالفی؟ فرمود: در سوره نساء می‌خوانم «والارحام» نصب... تا آخر روایت .
۱. در مورد صحت سند قرائت حمزة بن حبیب زیات؟
۲. در مورد صحت این حدیث و گفت‌وگوی بین حمزة بن حبیب زیات و امام صادق علیه‌السلام؟
پاسخ:
حمزة بن حبیب زیّات، یکی از افراد قراء سبعه (قاریان هفت‌گانه) است. قرائت حمزه زیات، مانند قرائات دیگر قاریان هفت‌گانه، دارای تواتر نبوده و اشکالاتی مانند مستند نبودن به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌واله، از ساخته‌های قرن سوم بودن، تغییر دادن برخی حروف قرآنی و قرائتشان به طریق دیگر و ... وارد شده است.
حدیث مطرح شده در پرسش، در هیچ‌یک از کتاب‌های روایی معروف و اولیه شیعه وجود ندارد و حتی در کتب غیر معروف روایی شیعه هم نیامده است.


حمزة بن حبیب زیّات

[ویرایش]

حمزة بن حبیب زیّات (متوفای ۱۵۶ق) قاری کوفه، یکی از قراء سبعه (قاریان هفت‌گانه)
[۱] معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۷۳، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
و ایرانی الاصل است که صریحاً اظهار تشیع می‌نمود.
[۲] التمهید فی علوم القرآن، ج ۲، ص ۲۲۶ ـ ۲۳۱، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ اول.


راه‌های اثبات درستی قرائات هفت‌گانه

[ویرایش]

روشن است که اثبات صحت قرائات هفت‌گانه ـ که یکی از آن‌ها قرائت حمزه است ـ از راه‌هایی ممکن است.

← ۱. تواتر


یکی از آن راه‌ها، اثبات تواتر این قرائات است. تواتر، اصطلاحی در فن شناخت حدیث است و حدیث متواتر آن است که راویان آن، در تمام طبقات یک حدیث، دارای کثرت و گستردگی باشند؛ به‌طوری که یقین پیدا کردن به ساختگی بودن آن حدیث و نقل به دروغ ، ممتنع باشد و یقین به‌درستی آن حدیث پیدا شود.

←← دیدگاه محققان و فقیهان


محققان و فقها و پژوهشگران علوم قرآنی به تواتر قرائات سبعه اشکال کرده‌اند و آن را اساساً قابل تصور ندانسته و معقول نمی‌دانند؛ زیرا در زمان هر یک از قاریان هفت‌گانه ناقل تواتر، فقط خود آن قاری بوده نه دیگران.

← ۲. متعارف بودن در زمان اهل بیت


راه دیگر اثبات صحت قرائات این است که گفته شود:اگرچه این قرائات خبر واحد هستند، اما قرائتی حجیت دارد که عموم مسلمانان آن را خوانده، مخالف قواعد عربی نبوده، شاذ و نادر نباشد و متعارف در زمان اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ باشد
[۳] الخوئی، السید أبوالقاسم الموسوی‌، موسوعة الامام الخوئی، ج ۱۴، ص ۴۴۳، فیظهر جواز القراءة بکل منها کما علیه العامّة و إلّا لبیّنوه ـ علیهم‌السلام ـ و نقل إلینا بطریق التواتر، کیف و لم یرد منهم تعیین حتی بخبر واحد.
؛ هر چند از قاریان هفت‌گانه نباشد.
[۴] الخوئی، السید أبوالقاسم الموسوی‌، موسوعة الامام الخوئی، ج ۱۴، ص ۴۳۹ ـ ۴۴۴، ذیل مسئله ۵۰ .
[۵] معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۹۷، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
[۶] اراکی، محمدعلی، کتاب الصلاة، ج ۲، ص ۱۲۶ ـ ۱۴۱


اثبات نادرستی سند قرائت حمزة بن حبیب زیّات

[ویرایش]

با توجه به توضیحات بالا در مورد صحت سند قرائت حمزة بن حبیب زیّات باید گفت:

← ۱. اول


برخی از نویسندگان کتاب‌های قرائات، بر آن شده‌اند تا سندهایی برای قرائت‌های هفت‌گانه ـ مثل قرائت حمزه زیّات ـ به دست آورند و قرائت آنان را مستند به پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ ارائه دهند. رجال سند قرائت حمزه، هفت تن ذکر شده است؛ اما برخی معتقدند که تجمع این مقدار از افراد، روایت را به حد تواتر نمی‌رساند.

← ۲. دوم


به رجال سند قرائت حمزه، خدشه وارد شده است؛ چون برخی از آنان صلاحیت این کار را نداشته‌اند.

← ۳. سوم


از هیچ‌یک از قراء نیز به نقل صحیح نقل نشده که قرائت خود را به سماع و یا نقل متواتر از پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ مستند کرده باشند، و هر قاری قرائت خود را به‌تنهایی نقل می‌کند؛
[۸] معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۷۸ ـ ۱۷۹، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
مانند روایت مطرح شده در پرسش که خود حمزه روایتی را نقل می‌کند.
[۹] معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۸۱، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
[۱۰] دانی، ابوعمرو، التیسیر، ص ۱۴۶، مطبعة الدولی، استانبول.

بنابراین نمی‌توان قرائت حمزه را از باب تواتر صحیح دانست، اگرچه این امکان وجود دارد که از راه خبر واحد با شرایطی که در بالا ذکر شد، بتوان صحت آن را اثبات کرد.

درستی یا نادرستی حدیث مذکور

[ویرایش]

این حدیث در هیچ‌یک از کتاب‌های روایی معروف و غیر معروف اولیه شیعه وجود ندارد؛ حتی کتاب «بحارالانوار» از علامه مجلسی که اگر نگوییم تمام، اکثریت احادیث نقل شده از پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ و امامان معصوم (ع) را در خود گنجانده است، این حدیث مطرح شده در پرسش در آن وجود ندارد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۷۳، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
۲. التمهید فی علوم القرآن، ج ۲، ص ۲۲۶ ـ ۲۳۱، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ اول.
۳. الخوئی، السید أبوالقاسم الموسوی‌، موسوعة الامام الخوئی، ج ۱۴، ص ۴۴۳، فیظهر جواز القراءة بکل منها کما علیه العامّة و إلّا لبیّنوه ـ علیهم‌السلام ـ و نقل إلینا بطریق التواتر، کیف و لم یرد منهم تعیین حتی بخبر واحد.
۴. الخوئی، السید أبوالقاسم الموسوی‌، موسوعة الامام الخوئی، ج ۱۴، ص ۴۳۹ ـ ۴۴۴، ذیل مسئله ۵۰ .
۵. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۹۷، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
۶. اراکی، محمدعلی، کتاب الصلاة، ج ۲، ص ۱۲۶ ـ ۱۴۱
۷. خویی، سید ابوالقاسم‌، البیان فی تفسیر القرآن، ص ۱۶۷.    
۸. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۷۸ ـ ۱۷۹، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
۹. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۱۸۱، مؤسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران، قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
۱۰. دانی، ابوعمرو، التیسیر، ص ۱۴۶، مطبعة الدولی، استانبول.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | قرائت های متفاوت




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار