روحانیت و رهبری جامعهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: روحانیت، رهبری، جامعه.
پرسش: با توجه به اینکه بعد از رضاخان گروه‌های زیادی (مذهبی) و سازمان‌های زیادی بنا به نیاز جامعه آن روز تشکیل شدند، از چه روی و چرا نیروهای روحانی در موقعیت رهبری این نهضت قرار گرفتند؟ و این در حالی است که توده‌ای‌ها و سکولارها بر ضد روحانیت فعالیت چشمگیری داشتند؟
پاسخ: قبل از مشروطه در ایران صدای آزادی‌خواهی از یوغ استبداد و استعمار شروع شده بود و گروه‌ها و احزاب، با گرایش‌های ایدئولوژی مختلف به وجود آمده بودند که عمده‌ترین گرایش‌های گروه‌های بزرگ در ایران، گرایش به مذهب بود که به رهبری علما هدایت یافته و شکل گرفته بودند؛ چنان‌که در تاریخ ایران قبل از دوره رضاخان اندک تأملی کنید و صفحات تاریخ مشروطه در ایران را ورق بزنید، این مطلب برای شما روشن خواهد شد.


تاریخ شکل‌گیری احزاب سیاسی

[ویرایش]

اگر منظور از گروه‌ها، «احزاب» سیاسی باشد، تاریخ شکل‌گیری آنها قطعاً به دوره قبل از رضاخان برمی‌گردد. و اکثراً گردانندگان آنها نیز از علمای روحانی بوده‌اند.
[۱] دکتر مهدی ملک‌زاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، چ سوم، تهران، علمی، ۱۳۷۱، ج ۱، ۲ و ۳، ص ۱۹۴، ۱۹۸، ۲۳۸ و ۳۵۷.
اما بعد از به قدرت رسیدن مستبدانه رضاخان در ایران با حمایت استعمارگران خصوصاً انگلیس، این گروه‌ها و احزاب با فراز و فرود و ضعف و قدرت حضور داشتند.

سیدحسن مدرس

[ویرایش]

سرسخت‌ترین دشمن استعمار و استبداد رضاخانی شهید سیدحسن مدرس بود که در هر فرصتی دفاع از ایران و هویت و استقلال آن را وظیفه خود می‌دانست.
[۲] محمد ترکان، مدرس در پنج دوره تقنینیه، چ اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۷، ص ۶ ـ ۷.
در مجلس و در هرجا که حضور داشت، مبارزی خستگی‌ناپذیر بود که تاریخ نظیرش را در استعمار و استبداد‌ستیزی کمتر دیده است.
[۳] عبدالعلی باقی، مدرس مجاهدی شکست‌ناپذیر، چ اول، قم، انتشارات گواه، ۱۳۷۰، ص ۲۰ ـ ۶۸.


حمایت مردم از سیدحسن مدرس

[ویرایش]

مردم همیشه‌بیدار این سرزمین به‌اندازه‌ای هشیار بودند که مردان مدافع از آزادی و استقلال وطن خویش را شناخته و از آنها حمایت می‌کردند. بر‌این‌اساس بود که به مدرس رأی داده و او را به مجلس برای دفاع از حقوق و حدود و ثغور کشور خویش می‌فرستادند.

عملکرد گروه‌های مدافع استعمارگران

[ویرایش]


← سوء استفاده از سادگی مردم


در طول تاریخ ایران خصوصاً بعد از دوره قاجاریه عده‌ای مدافع و نماینده استعمارگران در ایران بوده و از سادگی مردم سود جسته و با شعارهای تجددطلبی و فریبنده آنها را اغفال نموده‌اند.

← وابستگی احزاب به شرق و غرب


آنها برای خود احزابی تشکیل می‌دادند که یا به غرب سرمایه‌داری و یا به شرق کمونیستی وابسته بوده و از آنها خط‌و‌مشی سیاسی اتخاذ می‌کردند.
[۴] مانند پیشه‌وری، تقی‌زاده و رهبران کمونیست‌ها در ایران و احزاب دیگری که وابسته به غرب بودند.


← فراهم کردن مقدمات حکومت رضاخان


همین گروه‌ها بودند که زمینه انحراف مشروطه‌خواهی را در ایران به وجود آورده و مقدمات قدرت‌گیری رضاخان را فراهم نموده‌اند.
[۵] سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ص ۱۷۰ ـ ۲۳۵.


← غارت ذخایر نفتی


حکومت مردم‌سالاری دینی مردم ایران را سال‌ها به تأخیر انداخته و اسباب غارت ذخایر نفتی و... را برای غارتگران مهیا نمودند، و این حقیقتی است که برای مردم ایران هرگز پوشیده نیست که چه خسارت عظیمی برای علم، فرهنگ و صنعتِ این سرزمین از این ناحیه وارد شده است.

مبارزات روحانیت و علمای مذهبی

[ویرایش]

در طول تاریخ ایران بعد از اسلام علمای مذهبی سابقه درخشان مبارزاتی در راه استقلال ایران و در راه دفاع از اسلام داشته‌اند که مردم به‌خوبی از آن آگاهند، اگر در جنگل میرزا کوچک‌خان
[۶] روحانی، نهضت امام خمینی، چ اول، تهران، مرکز اسناد، ۱۳۷۲، ج ۳، ص ۸۰.
برای دفاع از حیثیت دینی و استقلال کشور مبارزه می‌کند، یک روحانی غیور است و اگر سیدجمال‌الدین
[۷] روحانی، نهضت امام خمینی، چ اول، تهران، مرکز اسناد، ۱۳۷۲، ج ۳، ص ۷۱.
اسدآبادی ندای اسلام‌خواهی سر می‌دهد، یک تحصیل‌کرده روشنگر حوزوی است، اگر مشروطه‌خواهی گامی در جهت رهایی از قید استبداد است، توسط علمای حوزه نجف و علمای سایر بلاد حمایت می‌شود،
[۸] دکتر مهدی ملک‌زاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، چ سوم، تهران، علمی، ۱۳۷۱، ج ۱، ۲ و ۳، ص ۱۹۴، ۱۹۸، ۲۳۸ و ۳۵۷. علمای نجف و مشروطه.
در برابر مفاسد رضاخان که برای نابودی ارزش‌های اسلامی اقدام می‌کند، روحانیت اولین قشری بود که معترض شده و در برابر این اقدامات قیام می‌کنند.
[۹] سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ج ۲، ص ۱۲.


اقدامات منفی حزب توده علیه مردم

[ویرایش]

لیاقت و شایستگی رهبری در نهضت را باید به کسی واگذار کرد که مدافع حقوق مردم و ارزش‌های فرهنگی باشد، توده‌ای‌ها و سکولارها که ضد دین و وابسته به کمونیست‌ها و یا امپریالیسم بودند، در واقع یکی از بازوان استعمار محسوب می‌شوند که علیه عقاید مذهبی مردم و برای بدنام کردن روحانیت در گوشه‌و‌کنار هرج‌و‌مرج ایجاد می‌کردند و هرگز داعیه استقلال‌طلبی و دفاع از استقلال نداشتند، همین حزب توده بودند که در روستا و شهرها به غارت اموال و به تعدی به مردم مشغول بودند و وابسته به حزب کمونیست شوروی سابق بودند و مساجد و شهرها را به اصطبل اسب‌های خود و سربازخانه تبدیل کرده بودند.
[۱۰] محمدجواد، مجاهد، جنایات کمونیست با وعده و وعید، چ اول، مشهد، انتشارات سعید، ۱۳۵۴، ص ۵۰ ـ ۹۲.


دفاع روحانیت و مراجع از استقلال کشور

[ویرایش]

اما روحانیت شیعه و مراجع عظام تقلید با صداقت در هر فرصتی از استقلال کشور دفاع نموده‌اند، در کنار این قشر عظیم فداکار و مبارز اقشار تحصیل‌کرده در دانشگاه‌ها نیز با هدایت‌پذیری و الهام از این رهبران مبارزات پیگیری داشته و فداکاری نموده‌اند.
[۱۱] سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ج ۲، ص ۳۲۵ و ۴۴۰.


علت اصلی محوریت علما در رهبری جامعه

[ویرایش]

علت اصلی محوریت علما در رهبری جامعه، سوابق درخشان مبارزاتی آنها و درک و شعور حمایت مردم از آنها و ساختار ایدئولوژی حاکم بر جامعه ایرانی می‌باشد که در آن مردم مطیع مراجع تقلید و روحانیت می‌باشند، نقطه پیوند مستحکم بین مردم و روحانیت شیعه ریشه در قدرت مذهبی در بین مردم شیوه و منش زیستی علما دارد.
[۱۲] علامه امینی، شهیدان راه فضیلت، چ اول، تهران، انتشارات روزبه، بی‌تا، ص ۴۱۱.


نتیجه بحث

[ویرایش]

در دوره مبارزات قبل از پیروزی انقلاب نيروهای مختلفی در صحنه بودند كه ایدئولوژی آنها برای مردم ناشناخته بود كه پس از پيروزی انقلاب آنها از مردم جدا شده و هريک از اين گروه‌ها راهی برای خود گرفته يا به مردم پيوستند و يا به كارشكنی پرداخته و عليه نظام صف كشيدند، حزب توده و توده‌ای‌ها اغلب قبل از پيروزی انقلاب سركوب شدند و بقايای آنها نيز به خارج گريختند، بقيه گروه‌ها نيز با همراهی نظام ادامه راه دادند، اگرچه عده‌ای از آنها نيز كنار كشيده يا منزوی شدند و يا به خارج از كشور رفتند، مهم مردم بودند كه در صحنه ماندند و از انقلاب خويش دفاع نموده و خواهند نمود.

منابعی برای مطالعه بيشتر

[ویرایش]

تاريخ سياسی معاصر، سيد‌جلال‌الدين مدنی.

حدیثی از پیامبر اکرم

[ویرایش]

پیامبر اكرم (ص) می‌فرمايند:
«العلماء امناء الله علی خلقه... و العلماء مصابيح الارض و خلفاء الانبياء و ورثتی و ورثة الانبياء... و العلماء قادة...؛ علما امین خداوند بر مردمند و چراغ‌های هدایت در زمین و جانشينان پیامبران و ورثه من و پيامبران ديگر و علما رهبران (مردمند)؛ از آنها اطاعت كنيد تا پشيمان نشويد... ».
[۱۳] ابوالقاسم پاينده، نهج الفصاحه، چ اول، تهران، جاويدان، ۱۳۷۴، ص ۵۸۰.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. دکتر مهدی ملک‌زاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، چ سوم، تهران، علمی، ۱۳۷۱، ج ۱، ۲ و ۳، ص ۱۹۴، ۱۹۸، ۲۳۸ و ۳۵۷.
۲. محمد ترکان، مدرس در پنج دوره تقنینیه، چ اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۷، ص ۶ ـ ۷.
۳. عبدالعلی باقی، مدرس مجاهدی شکست‌ناپذیر، چ اول، قم، انتشارات گواه، ۱۳۷۰، ص ۲۰ ـ ۶۸.
۴. مانند پیشه‌وری، تقی‌زاده و رهبران کمونیست‌ها در ایران و احزاب دیگری که وابسته به غرب بودند.
۵. سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ص ۱۷۰ ـ ۲۳۵.
۶. روحانی، نهضت امام خمینی، چ اول، تهران، مرکز اسناد، ۱۳۷۲، ج ۳، ص ۸۰.
۷. روحانی، نهضت امام خمینی، چ اول، تهران، مرکز اسناد، ۱۳۷۲، ج ۳، ص ۷۱.
۸. دکتر مهدی ملک‌زاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، چ سوم، تهران، علمی، ۱۳۷۱، ج ۱، ۲ و ۳، ص ۱۹۴، ۱۹۸، ۲۳۸ و ۳۵۷. علمای نجف و مشروطه.
۹. سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ج ۲، ص ۱۲.
۱۰. محمدجواد، مجاهد، جنایات کمونیست با وعده و وعید، چ اول، مشهد، انتشارات سعید، ۱۳۵۴، ص ۵۰ ـ ۹۲.
۱۱. سید‌جلال‌الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر، چ سوم، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، ج ۲، ص ۳۲۵ و ۴۴۰.
۱۲. علامه امینی، شهیدان راه فضیلت، چ اول، تهران، انتشارات روزبه، بی‌تا، ص ۴۱۱.
۱۳. ابوالقاسم پاينده، نهج الفصاحه، چ اول، تهران، جاويدان، ۱۳۷۴، ص ۵۸۰.


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم.    








جعبه ابزار
جعبه‌ابزار