امام جعفر صادقذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: امام جعفر صادق، علوم، تمدن اسلامی.
پرسش: نقش امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در علوم و تمدن اسلامی را بیان فرمایید.
پاسخ: آگاهی از معارف دینی و علوم بشری در راستای هدایت تشریعی، احیای تفکر اسلامی و فرهنگ غنی شیعه به منظور اداره امور مسلمین در ابعاد فردی و اجتماعی، لازمه امامت است.


تبیین فرهنگ ناب اسلامی در زمان امام[ویرایش]

حضور علمی امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در عصر خود و بی‌نقص بودن نظریات ایشان و آشکار نمودن علم خود حاکی از آن است که سایر امامان به‌اندازه ایشان فرصت و موقعیت مناسب پیدا نکردند تا فرهنگ ناب اسلام را تبیین نمایند. بی‌شک اقدامات علمی امام در حیات ارزشمندش مرهون وضعیت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی منحصر‌به‌فرد آن عصر و اقدامات امام محمد‌باقر ـ علیه‌السلام ـ در راستای اعتلای فرهنگ شیعه و زمینه‌ساز برای تأسیس دانشگاه بزرگ جعفری می‌باشد.

موقعیت سیاسی دوره امام صادق[ویرایش]

در زمان حیات امام جعفر صادق فشار و اختناق نسبت به شیعیان به‌دلیل درگیری بر سر قدرت بین دو قطب امویان و عباسیان کمتر از دوران سایر ائمه بود. از طرف دیگر عباسیان به‌دلیل استفاده از شعار «الرضا من آل‌محمد» در قیام خود، ابتدا و بالاجبار موضع متعادل‌تری نسبت به دوران امامان بعدی داشتند.

نقش امام صادق در علوم و تمدن اسلامی[ویرایش]


← تأسیس دانشگاه بزرگ جعفری
حرکت فرهنگی و علمی امام در عصر جنبش فکری و فرهنگی مسلمانان شکل گرفت. در این زمان عطش شدیدی از سوی مسلمین برای یادگیری و علم‌آموزی مشاهده می‌شد و علت آن علاوه بر تعالیم متعالی اسلام درباره علم‌آموزی، حضور تازه مسلمانانی بود که دارای سابقه‌ای درخشان و تمدنی کهن و پربار بودند؛ لذا امام صادق ـ علیه‌السلام ـ با توجه به شرایط ملحوظ و وجود بستر مناسب فکری و فرهنگی و آمادگی جو غالب جامعه که در تداوم حرکت عظیم علمی و فرهنگی حضرت باقرالعلوم بود، و دانشگاه بزرگ جعفری را تأسیس کرد.

← علوم اسلامی دوره امام صادق
از جمله علومی که امام تدریس کردند: فقه، حدیث، تفسیر، اخلاق، هیئت، جغرافیا، سیاست، اقتصاد، علوم فلکی، طب، کیمیا، ریاضیات، جبر، فیزیک، نور، اتم و تاریخ بود.

← پرورش شاگردان
بی‌شک عمده‌ترین نقش امام در گسترش علوم را می‌توان پرورش شاگردان متخصص دانست که هر‌کدام از آنان با استدلال‌های نوین، خصم خود را به زانو درمی‌آوردند.

←← تعداد شاگردان امام
در مکتب امام صادق ـ علیه‌السلام ـ و دانشگاه بزرگ جعفری شاگردان بسیاری به کسب علم و فضیلت می‌پرداختند که برخی از مورخان عدد آنها را چهار هزار نفر نوشته‌اند.

←← کسب تخصص‌های لازم به وسیله شاگردان
دانشمندانی از این دانشگاه در رشته‌های فقه، تفسیر، تاریخ ادیان، کلام و سایر علوم آن عصر برخاسته‌اند. تخصص در مکتب امام صادق ـ علیه‌السلام ـ رعایت می‌شد؛ مثلاً حمران به اعین در علم قرائت قرآن، ابان بن تغلب در علم عربیت، زراره در فقه، مومن طاق در کلام الهی، طیار در جبر و اختیار، هشام بن سالم در توحید و هشام بن حکم در امامت، تبحر و تخصص کامل یافته بودند و هرگاه شخصی در یکی از رشته‌های علوم آن زمان پرسشی مطرح می‌کرد، چه‌بسا امام پاسخ او را به یکی از شاگردان خود که در آن رشته مهارت داشت، واگذار می‌فرمود.

←← ویژگی‌های هشام بن حکم
به‌هر‌حال در میان این شاگردان، هشام بن حکم سرآمد شاگردان مکتب جعفری بود. با اینکه جوان بود امام ـ علیه‌السلام ـ او را بر دیگران مقدم می‌داشت و درباره علت احترامش می‌فرمود: «هشام به دل و زبان و دستش ما را یاری می‌کند.» هشام چنان در علم کلام و عقاید مذهبی ورزیده بود که مطالب را به شیوه‌ای جدید و بی‌سابقه بیان می‌کرد و در اثبات خداوند جهان و صفات جلال و جمال او استدلال‌های نوین به کار می‌برد. به دیگر سخن، هشام از لحاظ استدلال و منطق روشی تازه برگزیده بود. در مناظره و مجادله و بحث آزاد بی‌نظیر بود. دانشمندان و متخصصان این فن او را به استادی قبول داشتند و از مناظره با او بیمناک بودند. یحیی بن خالد برمکی، وزیر هارون الرشید مجالس بحث آزاد و مناظره در مسائل کلامی تشکیل می‌داد که ریاست آن را هشام بر عهده داشت. گاهی اتفاق می‌افتاد دانشمندی بنام که هشام را ندیده بود، در مناظره‌ای شکست می‌خورد و از شکست خود حدس می‌زد که طرف مناظره او هشام بن حکم است. [۱]

نتیجه بحث[ویرایش]

سخن از نقش امام صادق ـ عليه‌السلام ـ در علوم و تمدن اسلام بلکه جهان را نمی‌توان در چند صفحه بيان کرد. اما همين‌قدر که بدانيم حضرت چهار هزار شاگرد در رشته‌های گوناگون تربيت کرده و بسياری از ايشان در رشته‌های خود سرآمد روزگار بوده‌اند و در سرتاسر ممالک اسلامی و غير اسلامی پراکنده شدند؛ پی به نقش حياتی امام در علوم و تمدن جهان می‌بريم و تصديق خواهيم کرد روايتی را که بيان می‌دارد، هيچ علم صحيحی به وجود نخواهد آمد؛ مگر آنکه خواستگاهش اهل‌ بیت ـ عليهم‌السلام ـ باشد.

پانویس[ویرایش]
 
۱. صفایی، احمد، هشام بن الحکم، دفتر نشر آق، ۱۳۵۹، پیش‌گفتار، چاپ دوم.


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم.    



رده‌های این صفحه : تاریخ معصومان | امام صادق




جعبه‌ابزار