پیدایش شیعهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: امام باقر علیه‌السلام، امام صادق علیه‌السلام، شیعه.
پرسش: آیا در عصر حضرت امام باقر ـ علیه‌السلام ـ در ایران شیعه وجود داشته است و آن حضرت با آنها ارتباط داشته است؟
پاسخ: پیدایش تشیع در ایران به قرن اول هجری برمی‌گردد که مرزهای زمین ایران و جزیرة‌العرب توسط سپاه اسلام گشوده شد و ارتباط ایرانیان با مرکز حکومت اسلامی برقرار شد و مردم ایران با خاندان رسول خدا از نزدیک آشنا شدند، خصوصاً در این آشنایی و نزدیکی عواملی نظیر برخورد با ایرانیان که به موالی موسوم بودند، بیشتر تأثیرگذار بود.


گسترش تشیع[ویرایش]


← عدالت علی و تمایل ایرانیان به اسلام ناب
برخورد تبعیض‌آمیز خلفا با ایرانیان آنها را نسبت به دین اسلام که آ‌ن را با شعارهای نویدبخش عدالت‌گستری شناخته و به آن روی‌آور شده بودند تا از جور پادشاهان مستبد رهایی جویند، بدبین می‌نمود تا اینکه با سیاست و حکومت امیرمؤمنان و عدالت بی‌نظیر آن حضرت طعم شیرین عدالت اسلام حقیقی را چشیدند و به آن روی آوردند و ذائقه خویش را به شیرینی عدالت علی شیرین نمودند، و براساس همین تشخیص خردورزانه بود که ایرانیان از همان آغاز مایل شدند اسلام را از محور اصلی آن جست‌وجو کنند و به سرچشمه اسلام ناب دسترسی داشته باشند و این گمشده خویش را در خاندان پیامبر یافتند.

← حکومت سلمان و گسترش تشیع
چنان‌که سلمان فارسی ایرانی الاصل از سرآمدان تشیع و پیروان اهل‌بیت بود که مدتی در زمان خلیفه دوم بر مدائن حکومت کرد و بذرهای تشیع را در فراسوی مرزهای جزیرة‌العرب پاشید، پس از این مرحله حکومت علوی سیطره جامع خویش بر مرزهای جغرافیایی سرزمین بزرگ اسلامی با نام اهل‌بیت استمرار بخشید. [۱]

← شرکت شیعیان در قیام مختار
با گذشت زمان که دشمنی با شیعه روبه افزایش نهاد، ایرانیان که با روح حقیقت‌جوی خود به سرچشمه‌های اصلی اسلام رسیده بودند، این مسیر را به نسل‌های بعدی منتقل نمودند؛ چنان‌که در بین سپاه مختار به انتقام خون سرور شهیدان و یارانش قیام کرده بود و اکثریت با ایرانیان بوده است و همگی به‌عنوان شیعه در این قیام شرکت داشتند.

← ایران پناهگاه شیعیان
با سختگیری‌ها و تبعیض بنی‌امیه علیه موالی و خاندان علوی، ایران بهترین مرکز و پناهگاه شیعیان محسوب می‌شد؛ این خود عامل مهمی بود در گسترش تشیع در ایران. حضور سادات و علویان در ایران با عنوان خاندان پیامبر مردم را به قداست اهل‌بیت آگاه می‌نمود؛ لذا در اکثر قیام‌های دوره بنی‌امیه، سادات علوی در بین مردم ایران حامیان سرسختی داشتند.

← انقراض حکومت بنی‌امیه
براساس همین محبت ریشه‌دار بود که بنی‌عباس از این فرصت سود جسته و برای سرکوبی بنی‌امیه از مردم ایران استمداد کرد و بدین وسیله موفق به متقرض نمودن حکومت امویان شده و حکومت عباسی را بنیان نهادند.

امامت امام صادق[ویرایش]

امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در سال ۱۱۴ ق به امامت رسید که این دوره مصادف با اواخر حکومت امویان بود.

← خلفای اموی زمان امام صادق
خلفای اموی معاصر حضرت عبارت بودند از:
۱. هشام بن عبدالملک(۱۰۵ ـ ۱۲۵)؛
۲. ولید بن یزید بن عبدالملک(۱۲۵ ـ ۱۲۶)؛
۳. یزید بن ولید بن عبدالملک(۱۲۶)؛
۴. ابراهیم بن ولید بن عبدالملک(که هفتار روز از سال ۱۲۶ را حکومت کرد)؛
۵. مروان بن محمد(حمار) (۱۲۶ ـ ۱۳۲). [۲] [۳] [۴]

← خلفای عباسی زمان امام صادق
پس از انقراض امویان امامت آن حضرت مصادف با خلافت سفاح(۱۳۲ ـ ۱۳۷) و منصور دوانیقی(۱۳۷ ـ ۱۵۸) بود.

← گسترش فرهنگ شیعه
دوران امامت امام صادق ـ علیه‌السلام ـ که از نیمه دوم قرن اول تا نیمه دوم قرن دوم استمرار داشت، شاهد بزرگ‌ترین حوادث و تحولات تاریخی بود و برای تشیع یک نقطه عطف بسیار مهم و اساسی محسوب می‌شود؛ چون فرهنگ شیعه در این دوره به اوج استغنای خود از لحاظ علمی و عملی رسید و پایه‌های فرهنگ شیعه از استحکام بیشتری برخوردار شد. چون آزادی نسبی که در این دوره برای شیعه به وجود آمد، فرصت مغتنمی بود که شیعه توانست به بالندگی و رشد کیفی و کمی دست یابد.

← ایران محل استقرار شیعیان
در ایران نیمه دوم قرن اول تا نیمه دوم قرن دوم شیعه از رشد کیفی و کمی چشمگیری برخوردار بود و شهرهایی مثل قم و طبرستان و کاشان و آوه و نواحی دیگر از ایران در منطقه خراسان و ری و آذربایجان شیعیان مرکزیت داشتند و پراکنده بودند؛ چون قیام‌های فرزندان زید و سادات حسنی در ایران ریشه می‌گرفت و بر علیه امویان و عباسیان سربر‌می‌داشت؛ [۵] [۶] [۷]
در نتیجه ایران در قرن اول دوم و سوم محل استقرار شیعیان بود و شهری مثل قم مرکز شیعه بود و در دوره امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در این مناطق افرادی بودند که با آن حضرت مرتبط بودند و در درس‌های آن حضرت شرکت می‌جستند و جزو صحابی آن امام بودند. [۸]

← ارتباط شیعیان با امام صادق
براساس گزارش منابع معتبر از ارسال نمایندگانی از خراسان به حضور امام صادق نشان‌دهنده وجود ارتباط شیعیان ایران با امامان خود می‌باشد که در اواخر خلافت امویان و اوایل خلافت عباسی و در زمان انقراض امویان این ملاقات‌ها صورت گرفته است. [۹] [۱۰] بنابراین وجود شیعه در نواحی مختلف ایران قطعی و ارتباط آنها با امام صادق طبق اسناد تاریخی معتبر برقرار بوده است.

نتیجه بحث[ویرایش]

چنان‌که براساس گزارش اسناد و مدارک معتبر روشن می‌شود که در ایران شیعه وجود داشته است، و ارتباط و شناخت آنها نیز با خاندان پیامبر کاملاً برقرار بوده است در زمان امام صادق ـ علیه‌السلام ـ نیز شیعیان از خراسان و قم و سایر شهرها به حضور آن حضرت می‌رسیدند و طبق نقل برخی از منابع در بین ایرانیان فردی به‌عنوان وکیل امام بوده که وجوهات را از خراسان و مناطق دیگر به حضور امام می‌رسانده است. پس ارتباط امام صادق ـ علیه‌السلام ـ با ایران و شیعیان با توجه به اینکه آن حضرت نسبت به شیعیان توجه خاص داشتند، هرگز محال نبوده است؛ بلکه وجود وکیل امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در اهواز به نام عبدالله بن جندب دلیل روشن بر این ارتباط و شیعه بودن شهرهایی از ایران می‌باشد. [۱۱] [۱۲] [۱۳] [۱۴]

پانویس[ویرایش]
 
۱. ر.ک: رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفتم هجری، چاپ سوم، تهران: سازمان تبلیغات، ۱۳۷۱، ص ۱۱ ـ ۹ و ص ۴۹.
۲. مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، چاپ دوم، قم: مؤسسه تحقیقاتی امام صادق، ۱۳۷۴، ص ۳۴۹ ـ ۳۵۰.
۳. ذهبی، شمس‌الدین، تذکرة الحفاظ، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج ۱، ص ۱۶۶.
۴. شیخ مفید الارشاد، چاپ اول، قم:آل‌بیت، ۱۴۱۳، ج ۲، ص ۱۵ ۲۰۹.    
۵. فقیهی، تاریخ مذهبی، قم، ص ۴۸.
۶. ر.ک: رسول جعفریان، تاریخ شیع در ایران. چاپ سوم، قم: سازمان تبلیغات، ۱۳۷۱، ص ۱۱۷.
۷. مسعودی، مروج الذهب، بیروت، دارالاندلس، ۱۳۸۵، ج ۳، ص ۸۳.
۸. رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفتم هجری، چاپ سوم، تهران: سازمان تبلیغات، ۱۳۷۱، ص ۱۲۰.
۹. مجلسی، بحار‌الانوار، چاپ دوم، تهران اسلامیه، ۱۳۹۵، ج ۴، ص ۷۲.    
۱۰. محمد‌حسن صفا رقمی، بصائر الدرجات، ص ۲۹۴، در این‌باره رجوع کنید به عماد‌زاده، زندگانی امام جعفر صادق، چاپ سوم، تهران: انتشارات گنجینه، ۱۳۶۷، ص.
۱۱. عماد‌زاده، زندگانی امام جعفر صادق، چاپ سوم، تهران: انتشارات گنجینه، ۱۳۶۷، ج ۳، ص ۲۵۰ ـ ۲۹۷.
۱۲. کلینی، کافی، بیروت، ۱۴۰۱۱، ج ۱، ص ۴۷۵.    
۱۳. ابن شهر آشوب،‌ مناقب، چاپ اول، اسلامیه، ج ۴، ص ۲۳۷.
۱۴. مجلسی، بحار‌الانوار، چاپ دوم، تهران اسلامیه، ۱۳۹۵، ج ۴۷، ص ۱۲۳.    


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم    


رده‌های این صفحه : تاریخ تشیع | امام صادق




جعبه‌ابزار