نشانه قبولی نماز و عباداتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نماز، عبادات، قبولی نماز، قبولی عبادات.

پرسش: نشان قبولی نماز و اعمال واجب چیست؟

پاسخ: انسان از ‌اندازه تأثیر عبادت در جان خود و از بررسی حضور قلب خود در عبادت‌ها ـ به خصوص نماز ـ می‌تواند به ‌اندازه قبولی آن پی ببرد.
اگر کسی می‌خواهد نماز او قبول شود، باید آن را شایسته و نیکو انجام دهد و سبک نشمرد. در برخی روایات آمده است که نماز و عبادت‌های انسان هر ‌اندازه نیکو و شایسته انجام شود، زمینه قبولی و پذیرش بیش‌تری دارد.
اگر انسان برخی آثار (مانند بازدارندگی از گناه و آرامش دل) را در وجود خود یافت، معلوم است که عمل او قبول شده و اثرگذار بوده است و گرنه معلوم نیست مورد قبول قرار گرفته باشد.


تأثیر عبادت در جان و روح انسان

[ویرایش]

اولاً، چون هر کاری که انسان انجام می‌دهد، ‌آثار و پی‌آمدی خاص دارد، ‌اعمال عبادی انسان نیز از این قاعده بیرون نیست؛ ازاین‌رو می‌توان گفت یکی از راه‌هایی که انسان به‌خوبی می‌تواند بفهمد که اعمال عبادی او (نظیر نماز، ‌روزه و حج) ‌و هر عبادت دیگر او مورد قبول خداوند قرار گرفته است یا نه، این است که ببیند آیا اعمال او در روح و جان او اثری معنوی ایجاد کرده است یا نه؟

← بیان یک نمونه


برای نزدیک شدن مطلب به ذهن، بدین مثال توجه شود: اگر کسی مریض باشد و دکتر برای او دارویی تجویز کند و دستور بدهد در فواصل زمانی معین آن دارو را مصرف کند، بدیهی است که اگر آن دارو برای آن مریض مفید واقع شود و برای درمان و علاج او اثر کند، هر مرتبه که مصرف می‌کند، در خود آثاری از بهبودی می‌یابد و با مصرف پیوسته آن دارو طبق دستور پزشک به‌تدریج سلامتی خود را باز می‌یابد.
اعمال عبادی انسان نیز مانند مصرف آن داروی شفابخش است؛ یعنی همان‌طور که داروی پزشک، درمان امراض جسمانی است، عبادت نیز درمان و شفای امراض روحی است.

← سخن خداوند متعال


ازاین‌رو قرآن کریم می‌فرماید: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ»؛ «ما آنچه را برای مؤمنان مایه درمان و رحمت است از قرآن نازل کردیم».
بنابراین از ‌اندازه تأثیر عبادت در جان انسان به آسانی می‌توان به قبول شدن آن پی برد.

قرب به خدا

[ویرایش]

اولین اثر عبادت آن است که انسان را به خدا نزدیک می‌کند و به خود مسلط می‌شود. هر‌ اندازه انسان بر اثر عبادت قرب به خدا پیدا کند و بر خود مسلط شود، به همان‌ اندازه عبادت او مقبول است.

← دیدگاه شهید مطهری


شهید مطهری در تبیین این مسئله می‌گوید: «اولین اثر عبادت که انسان را به خدا نزدیک می‌کند، تسلط به خود است، از این‌جا بفهمید، کدام عبادت قبول است و کدام قبول نیست. عبادت بدون این‌که انسان را به خدا نزدیک کند، عبادت نیست؛ یعنی نمی‌توان باور کرد که انسان عبادت کند ولی به خدا نزدیک نشود و عبادتش را هم درست انجام داده باشد، چنین چیزی محال است، عبادت، شرط تقرب و نزدیک شدن به خداوند است. وقتی عبادت مقبول است که ما را به خدا نزدیک کند؛ پس اولین و بهترین نشانه‌ای که ما بفهمیم آیا عبادت ما مورد قبول پروردگار واقع شده یا نه، آن است که ببینیم با آن عبادت چه‌ اندازه بر خود مسلط و به خداوند نزدیک شده‌ایم».

استناد به روایات

[ویرایش]

ثانیاً، از دقت در بعضی آیات و روایات به ‌آسانی می‌توان فهمید که نشانه پذیرش عبادت‌های انسان چیست. در این‌جا به چند نمونه از آیات و روایات اشاره می‌شود:

← روایتی از امام صادق


امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «ان العبد لایقبل منه الصلوة الّا ما اقبل فیها؛
[۳] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۱۳۹، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.
همانا نماز بنده به ‌اندازه توجه و حضور قلب او پذیرفته می‌شود».
از این روایت معلوم می‌شود که انسان از بررسی حضور قلب خود در عبادت‌ها به خصوص نماز به ‌اندازه قبولی آن پی ببرد».
و در برخی روایات آمده است که نماز و عبادت‌های انسان هر ‌اندازه نیکو و شایسته انجام شود، زمینه قبولی و پذیرش بیش‌تری دارد:

← روایتی دیگر


قسم به خدا! زمانی فرا می‌رسد که پنجاه سال بر شخص می‌گذرد؛ درحالی‌که هیچ نمازی از او قبول نشده است، زیر او نمازش را سبک شمرده است و خداوند قبول نمی‌کند، مگر اعمالی را که نیکو و شایسته انجام شود و سبک شمرده نشود.
[۴] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۱۳۹، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.

از این روایت معلوم می‌شود اگر کسی می‌خواهد نماز او قبول شود، باید آن را شایسته و نیکو انجام دهد و سبک نشمرد.

رابطه اخلاص با قبولی اعمال

[ویرایش]

یکی از عوامل قبولی عمل آن است که همراه با اخلاص باشد.

← حدیثی از شهید ثانی


ازاین‌رو شهید ثانی در این باره می‌گوید: «اخلاص، کلید قبولی عمل است».
[۵] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۲۰۷، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.

پس هر‌ اندازه عمل انسان خالصانه باشد، زمینه پذیرش بیش‌تر دارد و امید به قبول شدن آن بیش‌تر است. چه این‌که از سوی دیگر، نماز و عبادت سبب پدید آمدن اخلاص و تثبیت آن در انسان می‌شود؛

← بیان یک روایت


چنان‌که در حدیثی آمده است: «الصَّلاةُ تَثبیتٌ لِلاخلاصِ تَنزیهٌ عَنِ الِکبرِ؛
[۶] محمودی، محمدجواد، ترتیب الامالی، ج۸، ص۱۲۷، قم، معارف اسلامی، ۱۴۲۱ ق.
نماز باعث تثبیت اخلاص و پاکی انسان از خودخواهی و تکبر می‌شود».

توجه به آثار عبادات

[ویرایش]

ثالثاً، یکی از راه‌های فهمیدن قبولی اعمال توجه به آثار آن است. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:

← بازدارندگی از گناهان


چون در برخی روایات و آیات به آثار عمل نیز اشاره شده است؛ از جمله فرمود: « اِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ ؛ نماز انسان را از بدی‌ها و زشتی‌ها باز می‌دارد».

← آرامش دل


ـ در روایتی آمده: «اَلصّیامُ وَ الْحَجُّ تَسْکینُ الْقُلوبِ؛
[۸] محمودی، محمدجواد، ترتیب الامالی، ج۷، ص۴۶۸، ح ۶، قم، معارف اسلامی، ۱۴۲۱ ق.
روزه و حج سبب آرامش دل می‌شود».

ـ یا به طور مطلق فرمود: «اَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باشید که با یاد خدا دل‌ها آرامش پیدا می‌کند».
بنابراین انسان باید ببیند که این آثار در وجود او پدید آمده است یا نه. اگر این آثار را در وجود خود یافت، معلوم است که عمل او قبول شده و اثرگذار بوده است، و گرنه معلوم نیست مورد قبول قرار گرفته باشد.

انجام عبادات براساس شرع

[ویرایش]

رابعاً، یکی از راه‌های دیگر آن است که انسان اعمال و عباداتش را طبق شرایط و آدابی که در شرع بیان شده است، انجام دهد که در این صورت احتمال قبولی آن زیاد است؛ زیرا اگر اعمال برابر شرایط انجام شود، اما مورد پذیرش قرار نگیرد، نقص غرض لازم می‌آید که از خدای حکیم چنین کاری محال است.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. امام خمینی، سر الصلوة، مؤسسه آثار امام خمینی، چ ۶، ۱۳۷۸ ش.
۲. مطهری، مرتضی، آزادی معنوی (با ویرایش جدید و اضافات)، صدرا، چ ۱۹، ۱۳۷۸ ش.
۳. سه رساله در اسرار نماز، فراهانی، تهران، ۱۳۷۷ ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۸۲.    
۲. مطهری، مرتضی، آزادی معنوی، ص۱۰۸، با ویرایش جدید گفتار معنوی، صدرا، چ ۱۹، ۱۳۷۸ ش.    
۳. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۱۳۹، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.
۴. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۱۳۹، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.
۵. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، رساله اسرار نماز، ص۲۰۷، تهران، فراهانی، چ ۱، ۱۳۷۷ ش.
۶. محمودی، محمدجواد، ترتیب الامالی، ج۸، ص۱۲۷، قم، معارف اسلامی، ۱۴۲۱ ق.
۷. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.    
۸. محمودی، محمدجواد، ترتیب الامالی، ج۷، ص۴۶۸، ح ۶، قم، معارف اسلامی، ۱۴۲۱ ق.
۹. مائده/سوره۵، آیه۲۸.    


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «نشانه قبولی نماز و عبادات»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۹/۲۳.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار