شجره ملعونهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: بنی‌امیه، مسلمان، لعن، نفرین، شجره ملعونه.

پرسش: آیا در میان خاندان بنی‌امیه هیچ مسلمانی وجود نداشته است که همگی مستحق لعن و نفرین شده‌اند؟ در حالی که کسانی مثل عمر بن عبدالعزیز و معاویه بن یزید در بین آنها بوده است؟

پاسخ: منظور از شجره ملعونه در قرآن بنی‌امیه می‌باشند.؛ اما یقین داریم که تعدادی از بنی‌امیه از خوبان و مؤمنان واقعی و پیروان ولایت اهل بیت بوده‌اند؛ مثل: خالد بن ‌سعید بن‌ العاص (او از جمله دوازده نفری است که بر ابوبکر اعتراض نمودند، هنگامی که بر منبر پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ قرار گرفت و او اولین نفر آنان بود.) و ابوالعاص بن ربیع که از بیعت با ابی‌بکر سر باز زدند و با امیرالمؤمنین ثابت قدم ماندند.


لعن بنی‌امیه در قرآن

[ویرایش]

دیدگاه مفسران اهل سنت و شیعه در این باره چنین است:

← اهل سنت


مفسران اهل‌سنت در مورد تفسیر آیه مبارکه «و ما جعلنا الرؤیا التی اریناک الا فتنةً للناس و الشجرة الملعونه فی‌القرآن و نخوفهم فما یزید الا طغیاناً کبیراً» آورده‌اند که: پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در خواب دید، بنی‌امیه مانند بوزینگان از منبر او بالا می‌روند و آن حضرت از این قضیه خیلی ناراحت شدند و فرمودند: «بنی‌امیه شجره ملعونه هستند».
[۵] قنوجی بخاری، فتح البیان، ج ۷، ص ۴۱۵، مکتبه العصریه، بیروت، ط دوم، ۱۴۱۵ هـ.


← شیعه


از جمله مفسران شیعه که گفته‌اند: منظور از شجره ملعونه در قرآن بنی‌امیه می‌باشند، عبارت‌اند از: شیخ طوسی، طبرسی، صاحب منهج الصادقین، شبّر و علامه طباطبایی.
و نیز در تفسیر آیه شریفه «الم تر الی الذین بدّلوا نعمة الله کفراً و احلّوا قومهم دارالبوار».

←← حدیثی از طبرسی


صاحب تفسیر مجمع البیان حدیثی را به این مضمون نقل می‌کند: مردی از حضرت امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ درباره این آیه سؤال کرد، حضرت فرمود: «هم الأفجران من قريش: بنو أمية، وبنو المغيرة»؛ یعنی مراد آیه قرآن دو قبیله‌اند که فاجرترین قبایل قریش هستند که همان بنی‌امیه و بنی‌مغیره می‌باشند.

لعن بنی‌امیه در روایات

[ویرایش]

همچنین روایتی را محدثان اهل سنت از پیامبر نقل کرده‌اند به این مضمون که هلاک و نابودی امت من به دست جوانانی از قریش خواهد بود که بخاری و مسلم آن را به بنی‌امیه تطبیق کرده‌اند: «يُهْلِكُ أُمَّتِي هَذَا الْحَيُّ مِنْ قُرَيْش».

لعن بنی‌امیه در زیارت عاشورا

[ویرایش]

و در زیارت عاشورا هم به همین معنا می‌باشد: «لعن الله بنی‌امیة قاطبةً».
در زیارت عاشورا می‌فرماید: خدا لعنت کند و از رحمت خود تمام بنی‌امیه را دور سازد؛ ظاهر عبارت حتی با قطع نظر از تأکید و تعمیم به‌وسیله لفظ قاطبه عام است و شامل تمام بنی‌امیه می‌شود و قاطبه عمومیت آن را تأکید می‌کند. پس به‌مقتضای آیات شریفه گذشته و این کلمه از زیارت عاشورا هیچ‌یک از بنی‌امیه مؤمن نبوده‌اند و مورد لعن هستند.

مؤمنان بنی‌امیه

[ویرایش]

اما یقین داریم که تعدادی از بنی‌امیه از خوبان و مؤمنان واقعی و پیروان ولایت اهل بیت بوده‌اند؛ مثل: خالد بن ‌سعید بن‌ العاص (او از جمله دوازده نفری است که بر ابوبکر اعتراض نمودند، هنگامی که بر منبر پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ قرار گرفت و او اولین نفر آنان بود.) و ابوالعاص بن ربیع که از بیعت با ابی‌بکر سرباز زدند و با امیرالمؤمنین ثابت‌قدم ماندند.

← امامه


امامه دختر همین ابوالعاص بعد از شهادت حضرت فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ طبق وصیت آن حضرت به ازدواج حضرت امیر ـ علیه‌السلام ـ درآمد.

← ابی‌حذیفه


همچنین محمد بن ‌ابی‌حذیفه که مادر او دختر ابوسفیان بود؛ ولی خودش از یاران خاص امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ می‌باشد و در راه محبت آن جناب رنج‌ها کشید و سال‌ها در زندان معاویه که دایی‌اش بود، به سر برد و در نهایت با معاویه همراهی نکرد.

رفع شبهه

[ویرایش]

برای رفع شبهه موجود بین آیات و متن زیارت عاشورا، به موارد زیر اشاره می‌کنیم:

← مقصود از بنی‌امیه


اکنون با توجه به تعاریض ظاهری بین آیات و متن زیارت عاشورا و روایات در خصوص این افراد؟
باید گفت: مراد از بنی‌امیه آن گروهی هستند که در جهت غصب خلافت و خاموش کردن نور خدا و انکار ولایت ائمه اطهار هم‌پیمان شده و با شمشیر و زبان در بعضی و دشمنی اهل‌بیت تلاش نمودند و از آن جهت که اغلب بنی‌امیه در این مسیر بودند و کسانی که در جهت پیروی از پیامبر و اهل بیت بودند، بسیار کم بوده‌اند و به حکم النادر کالمعدوم. (فرد نادر، در حکم نبودن است.) آن تعداد ناچیز نادیده گرفته می‌شوند؛ چنانچه در جهت عکس هم این‌گونه گفته می‌شود و بنی‌هاشم که اغلب موافق با راه پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و اهل بیت بودند، کسانی همچون ابولهب در روش از بنی‌هاشم جدا محسوب می‌شوند.

← در تضاد بودن بنی‌امیه با حق


از این جهت آنجا که اغلب بنی‌امیه به‌خاطر اینکه در تضاد با حق بودند، مورد لعن واقع شده‌اند نه از آن جهت که از اولاد و فرزندان امیه بودند و این قطعی است که اگر کسی از بنی‌هاشم باشد و در مسیر مخالفت با ذات ربوبی قدم بردارد، مورد نص الهی قرار می‌گیرد؛ همانند ابولهب که سوره مسد در شأن او نازل شده است و این قانون اختصاص به زمان گذشته ندارد و در تمام زمان‌ها جاری است. بدین معنا که حتی در این زمان هم اگر کسی بر عقیده بنی‌امیه باشد و مشمول لعن الهی واقع خواهد شد و یا اگر از لحاظ عقیده با اهل بیت همراه باشد از پیروان آنان شمرده خواهد شد.

← کلام امام علی


و این مطلب از فرمایش مولی الموحدین ـ علیه‌السلام ـ به‌خوبی برمی‌آید که فرمودند: «راضی بودن و ناراضی بودن، مردم را در سلک یک امت و گروه جمع می‌کند؛ همان‌گونه که در قبیله ثمود در جریان کشتن ناقه صالح ـ علیه‌السلام ـ قاتل شتر یک نفر بود، ولی عذاب الهی بر همه آنان نازل شد؛ چون همه آنان به عمل او راضی بودند».
[۱۴] مشکینی، علی، قصار الجمل، ج ۱، ص ۲۵۳، باب الرضا بالظلم.


← ملاک خوبی و بدی


پس ملاک خوب و بد بودن، اطاعت و عصیان است، نه نژاد و از فلان قوم و قبیله بودن.

← سخن خداوند متعال


همان‌گونه که خداوند در خطاب به حضرت نوح که تقاضای نجات پسر گناه‌کارش را نمود، فرمود: «انه لیس من اهلک انه عمل و غیر صالح...».

← سخنان امام رضا به ابن جهم


حضرت امام رضا ـ علیه‌السلام ـ به حسن بن‌ جهم فرمودند: او در واقع پسر نوح بود؛ اما چون از اطاعت الهی سرباز زد، خداوند او را از فرزندی نوح خارج ساخت و همین‌گونه است که اگر کسی از ما بنی‌هاشم باشد، اطاعت خداوند نکند، از ما نیست و چون، تو، ای حسن بن جهم، اطاعت الهی نمودی، از ما اهل بیت خواهی بود؛ همان‌گونه که در مورد سلمان فارسی خطاب «سلمان منا اهل البیت» صادر شد.

← دیدگاه قرآن کریم


مؤید دیگر از قرآن کریم این آیه شریفه است که می‌فرماید: «انما المؤمنون اخوة»؛ یعنی این ایمان است که موجب اخوت و برادری می‌شود و عدم آن موجب قطع اخوت می‌گردد؛ هر‌چند برادر یا فرزند امام باشد.

← برخورد امام رضا با برادرش


قضیه برخورد حضرت رضا ـ علیه‌السلام ـ با برادرشان زید بن موسی ‌بن جعفر معروف است که خدمت آن حضرت رسید؛ سلام کرد، حضرت جواب سلام او را ندادند، عرض کرد: من پسر پدرتان هستم، چرا جواب سلام مرا نمی‌دهید؟ حضرت پاسخ دادند: تا زمانی برادر من هستی که اطاعت الهی داشته باشی و چون عصیان الهی کردی، دیگر بین من و تو برادری نخواهد بود.

← سخن امام باقر به سعدالخیر


همچنین آورده‌اند که فردی از بنی‌امیه به نام سعد بن عبدالملک که از اولاد مروان بود و امام باقر ـ علیه‌السلام ـ به او لقب سعدالخیر دادند، روزی خدمت آن حضرت وارد شد؛ در‌حالی‌که همچون زنی که فرزند از دست داده گریه می‌کرد، حضرت از او علت گریه را جویا شدند؛ پاسخ داد: چگونه گریه نکنم و حال اینکه من از شجره ملعونه هستم؛ حضرت به او فرمودند: تو از بنی‌امیه نیستی، تو از ما هستی؛ تو مگر قرآن نخواندی که این آیه شریفه را از قول حضرت ابراهیم حکایت می‌کند: «فمن تبعنی فانه منی». آنکه از من پیروی کند از من است.

نتیجه بحث

[ویرایش]

در نتيجه اگر مراد از بنی‌اميه يعنی آن گروهی كه در جهت غصب خلافت اهل بيت حركت كرده‌اند باشد، امثال خالد بن ‌العاص، محمد بن ‌ابی‌حذيفه و ... به اصطلاح تخصصاً از بنی‌اميه خارج خواهند بود؛ يعنی داخل آنها نبوده‌اند تا گفته شود به چه دليل استثنا شده‌اند و اگر خروج تخصصی را هم نپذيريم، آيه شريفه و فقره زیارت عاشورا به اين روایات تخصيص خورده است؛ و از این قبيل در قرآن زياد است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اسراء(۱۷)،‌آیه ۶۰.    
۲. فخر رازی، تفسیر الرازی (التفسیر الکبیر)، ج ۲۰، ص ۲۳۶، بیروت، داراحیاء التراث العربی.    
۳. آلوسی بغدادی، تفسیر روح المعانی (تفسیر الآلوسی)، ج ۱۵، ص ۱۰۷، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۴۰۵ ه.    
۴. سمعانی، تفسیر القرآن الکریم (تفسیر السمعانی)، ج ۳، ص ۲۵۴، تحقیق ابی‌تمیم و ابی‌بلال، ریاض، دارالوطن، ۱۴۱۸ ه.    
۵. قنوجی بخاری، فتح البیان، ج ۷، ص ۴۱۵، مکتبه العصریه، بیروت، ط دوم، ۱۴۱۵ هـ.
۶. ابراهیم(۱۴)،‌آیه ۲۸.    
۷. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۸، بیروت، دارالمعرفه.    
۸. صحیح بخاری، ج ۴، ص ۱۹۹، ریاض، بیت الافکار الدولیه، ۱۴۱۹، کتاب الفتن، باب ۳، ح ۳۶۰۴.    
۹. صحیح بخاری، ج ۴، ص ۱۹۹، ریاض، بیت الافکار الدولیه، ۱۴۱۹، کتاب الفتن، باب ۳، ح ۳۶۰۵.    
۱۰. صحیح بخاری، ج ۹، ص ۴۷، ریاض، بیت الافکار الدولیه، ۱۴۱۹، کتاب الفتن، باب ۳، ح ۷۰۵۸.    
۱۱. مسلم، صحیح مسلم، ج ۴، ص۲۲۳۶، ح ۲۹۱۷، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۱ ه، کتاب الفتن باب ۱۸.    
۱۲. طبرسی، احمد بن علی، احتجاج، ص ۹۷، تحقیق سیدمحمدباقر موسوی خراسانی، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۰۱ ه.    
۱۳. طبرسی، احمد بن علی، احتجاج، ص ۹۹، تحقیق سیدمحمدباقر موسوی خراسانی، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۰۱ ه.    
۱۴. مشکینی، علی، قصار الجمل، ج ۱، ص ۲۵۳، باب الرضا بالظلم.
۱۵. حجرات(۴۹)،‌آیه ۱۰.    
۱۶. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۲۲۱، چاپ بیروت.    
۱۷. ابراهیم(۱۴)،‌آیه ۳۶.    
۱۸. شیخ مفید، محمد بن نعمان، اختصاص، ص ۸۵، تحقیق علی‌اکبر غفاری، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۴۰۲.    


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «شجره ملعونه»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۹/۰۵.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار