روان شناسیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: روانشناسی، تعلیم و تربیت .
پرسش: اقسام روان شناسی را بنویسید و بیان کنید که روان شناسی چه ارتباطی با مسایل تعلیم و تربیت دارد؟
پاسخ: قبل از پرداختن به پاسخ این سؤال لازم است به این نکته اشاره ‌کنم که تعبیر «اقسام روان شناسی» در سؤال خیلی دقیق و مناسب نیست. زیرا روان شناسی اقسام ندارد، بلکه روان شناسی یک علم و دانش است با تعریف خاص و تاریخچه‌ مشخص که در مرور زمان و با توجه به پیشرفت و کاربرد این علم، شاخه‌ها و گرایش‌های متعددی پیدا کرده است. بعید نیست مراد شما از «اقسام روان شناسی» شاخه‌ها و گرایش‌های روان شناسی باشد. به هر حال، برای آشنایی با این علم ابتدا تعریفی از آن ارایه نموده و پس از اشاره کوتاه به تاریخچه و مکاتب عهده روان شناسی و شاخه‌ها و گرایش‌های این علم، سرانجام ارتباط آن با مسایل تعلیم و تربیت را یادآور می‌شویم.


تعریف روان شناسی[ویرایش]

روان شناسی، یعنی شناختن روان یا ذهن . بنابراین، روان شناس کسی است که روان یا ذهن را مطالعه می‌کند. [۱] حتما می‌پرسید که روان یا ذهن در کجا قرار دارد. آیا می‌توان آن را دید یا مطالعه کرد؟ مسلماً خیر.
روان یا ذهن را مستقیماً نمی‌توان دید و در نتیجه مستقیماً نیز نمی‌توان مطالعه کرد. امّا از روی جلوه‌ها و عملکرد و رفتار آن قابل مطالعه است. مثلا از روی تعداد پاسخ‌های صحیح داوطلب در کنکور ورودی دانشگاه‌ها، از روی تعداد قطعاتی که کارگر کارخانه در یک ساعت می‌سازد، از روی تعداد کلماتی که ماشین نویس در دقیقه تایپ می‌کند و از روی تعداد صفحاتی که یک دانش آموز می‌تواند در یک ساعت بخواند، می‌تواند گفت که ذهن یا روان او چگونه کار می‌کند. اگر او این کارها را بهتر از دیگران انجام دهد، خواهیم گفت که توانایی ذهنی او بیشتر از دیگران است. از این مثال‌ها دانسته می‌شود که روان شناس خود روان را مستقیماً مطالعه نمی‌کند، ‌بلکه عملکرد و رفتار انسان را مطالعه می‌کند. و مراد از رفتار کلمه‌ای است که روان شناسان برای بیان آنچه مردم انجام می‌دهند، بکار می‌برند لذا روان شناسی تقریبا با همه جنبه‌های زندگی ما ارتباط دارد و در یک نگاه تلخیص و جامع می‌توان گفت:روان شناسی مطالعه علمی رفتار و فرآیندهای روانی است. [۲]

تاریخچه روان شناسی[ویرایش]

روان شناسی به عنوان یک علم توسط ویلهلم وونت در سال ۱۸۷۹ پایه گذاری شد و پس از وی دیگران در رشد آن کوشیدند. [۳]

مکتب‌های روان شناسی[ویرایش]

عمده‌ترین مکاتب روان شناسی عبارتند از: رفتارگرایی ، روان تحلیلگری ، ساختارگرایی ، گشتالتی و شناخت‌گرایی. [۴]

رشته‌ها و شاخه‌های روان شناسی[ویرایش]

از آن جا که موضوع روان شناسی «رفتار» است، و رفتار تنوع بسیار دارد، طبیعتاً باید شاخه‌ها و گرایش‌های بسیاری وجود داشته باشد تا هر یک از آن‌ها جنبه‌ای از رفتار را مطالعه کند. اینک به مهم‌ترین شاخه‌های روان شناسی اشاره می‌کنیم:
۱. روان شناسی فیزیولوژیک؛ ۲. روان شناسی ژنتیک؛ ۳. روان شناسی اجتماعی؛ ۴. روان شناسی تفاوت های فردی؛ ۵. روان شناسی بالینی؛ ۶. روان شناسی تربیتی؛ ۷. روان شناسی صنعتی؛ ۸. روان شناسی عمومی؛ ۹. روان شناسی تجربی؛ ۱۰. روان شناسی شخصیت؛ ۱۱. روان شناسی یادگیری؛ ۱۲. روان شناسی خانواده؛ ۱۳. روان شناسی مرضی؛ ۱۴. روان شناسی سیاسی؛ ۱۵. روان شناسی کودک ؛ ۱۶. روان شناسی مشاوره ؛ ۱۷. روان شناسی ورزش .
موارد یادشده از باب نمونه بود وگرنه به طور جامع و دقیق بیش از ۵۰ شاخه اصلی برای روان شناسی وجود دارد که تعدادی از آن‌ها در ایران رایج است. [۵]

ارتباط روانشناسی با تعلیم و تربیت[ویرایش]

امّا این که روان شناسی چه ارتباطی با تعلیم و تربیت دارد، در این خصوص باید عرض نمود که یکی از موارد کاربرد روان شناسی به خصوص برخی شاخه‌های روان شناسی مانند روانشناسی شخصیت، روان شناسی کودک، روان شناسی مشاوره، روان شناسی خانواده ، روان شناسی رشد، روان شناسی تربیتی، تعلیم و تربیت می‌باشد. به تعبیر دیگر، در علم روان شناسی یکسری اصول علمی در مورد حقیقت و ماهیت انسان و این که شخصیت انسان از دوران کودکی چگونه شکل می‌گیرد و چه عواملی باعث بهبود رفتار فردی و اجتماعی انسان می‌شود، به دست می‌آید، آن گاه با استفاده از این اصول می‌توان در جهت اصلاح رفتار و تعلیم و تربیت فرزندان استفاده نمود.

نمونه‌هایی از کاربرد روان شناسی در امر تعلیم و تربیت[ویرایش]

والدین اگر با اصول و مبانی روان شناسی آشنا باشند به خوبی می‌توانند از آن در جهت تربیت فرزندان خود استفاده کنند. [۶] از دید روان شناسان زمان تربیت قبل از تولد کودک آغاز می‌شود و در روان شناسی ژنتیک و نیز روان شناسی کودک مباحث بسیار ارزشمندی در زمینه رشد و تحول قبل از تولد و بعد از تولد وجود دارد که والدین می‌توانند آن نکات را رعایت کنند. یادگیری کودک یکی دیگر از مباحث مهم روان شناسی است، در روان شناسی یادگیری فرد با اصول یادگیری و این که چه عواملی باعث بهبود آن می‌شود، آشنا می‌گردد.
اگر والدین با اصول یادگیری کودک آشنا باشند و بدانند که چگونه می‌توانند زمینه رشد و شکوفایی و خلاقیت فرزندان را فراهم کنند، بهتر می‌توانند به فرزندان خود کمک نمایند.
در روان شناسی این موضوع آمده است که «چگونه می‌توانیم رفتار و عادت‌های خوب را در کودکان و نوجوانان تقویت کنیم و از رفتارهای ناپسند جلوگیری نماییم». در این زمینه مباحث بسیار مفیدی وجود دارد، والدین و مربیان با استفاده از آن اصول می‌توانند در ایجاد و تقویت رفتارهای مطلوب فرزندان و نیز حذف و خاموشی رفتارهای نامطلوب آنان استفاده نمایند. [۷]
کاربرد تشویق و تنبیه در امر تعلیم و تربیت بر کسی پوشیده نیست. اگر تشویق و تنبیه بر اساس اصول و مبانی علمی انجام شود، بسیار مفید می‌باشد و این اصول و مبانی از موضوعاتی است که در روان شناسی می‌توان با آن آشنا شد.
آشنایی با نیازهای کودکان و نوجوانان به خصوص نیازهای عاطفی آنان و نیز تفاوت‌های فردی که در امر تعلیم و تربیت بسیار راهگشا و ضروری است، تنها از طریق معامله و تحقیق در زمینه روان شناسی امکان پذیر است.
آن‌چه بیان شد، نمونه‌هایی بود از موارد کاربرد روان شناسی در تعلیم و تربیت و اگر خواسته باشیم دقیق‌تر بگویم، تعلیم و تربیت روشمند و علمی بدون آشنایی با اصول و مبانی روان شناسی امکان‌پذیر نیست. و اگر می‌بینیم نهاد خانواده و مدرسه در امر تعلیم و تربیت موفق نمی‌شدند علت اصلی آن یا عدم آشنایی با اصول روان شناسی و یا عدم رعایت و به کارگیری آن اصول می‌باشد. اگر زمینه‌ای فراهم شود که والدین و مربیان با اصول روان شناسی و نحوه استفاده از آن آشنا شوند بسیاری از مشکلات جامعه و خانواده و از جمله مشکل تربیت فرزندان حلّ خواهد شد.

پانویس[ویرایش]
 
۱. دکتر حمزه گنجی، روان شناسی عمومی، نشر ساوالان، ۱۳۸۱، ص۱۴.
۲. اتکینسون و هپلگارد، زمینه روان شناسی، ترجمه:محمد تقی براهینی و همکاران، انتشارات رشد، ج۱، ص۳۵.
۳. دونالد هب، درسنامه روانشناسی، ترجمه:جواد قهرمانی، انتشارات رشد، ۱۳۷۵.
۴. ف. ل. مولر:تاریخ روان شناسی، ترجمه علی محمد کاردان، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۷، دو جلد.
۵. اتکینسون و هیلگارد، زمینه روان شناسی، ج۲، پیوست۱.
۶. یودا گلاس، اصلاح رفتار کودکان، ترجمه جمال فر، نشر ویرایش، ۱۳۷۴.
۷. علی اکبر سیف، تغییر رفتار و رفتار درمانی، نشر دوران، چ چهارم، ۱۳۷۹.


منبع[ویرایش]

اندیشه قم.    



جعبه‌ابزار