رحمت خداوندذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: رحمت خدا، رحمان، رحیم، حکمت، هدایت، کافران.

پرسش: با توجه به اینکه از بهترین صفات خدا «رحمان» و «رحیم» است و به بندگان خود حتی کفار نظر لطف دارد، منظور از «ان الله لایهدی القوم الکافرین» (نحل (۱۶)، آیه ۱۰۷) چیست؟

پاسخ: رحمت خداوند همیشه با حکمت آمیخته است و حکمت ایجاب می‌کند که خداوند گنهکاران را (جز در مواردی خاص) به مجازات برساند؛ چون خداوند همان‌طور که رحیم است، حکیم است؛ یعنی کارهایش براساس حکمت می‌باشد و کار عبث و بیهوده نمی‌کند. خداوند تا آنجا که حکمت اقتضا کند، به بندگان رحم می‌کند و آنها را مورد عطوفت و مهربانی قرار می‌دهد؛ ولی ممکن است حکمت اقتضا کند که عد‌ه‌ای را عذاب و تعدادی را هدایت نکند؛ چراکه رحمت خدا به خاطر رقت قلب و تأثرات مادی نیست؛ بلکه در واقع به معنی اعطای نعمت است و آن در جایی است که شخص صلاحیت آن را داشته باشد.


رحمت عام و خاص

[ویرایش]

خداوند، بخشنده و مهربان بلکه مهربان‌ترین است. این صفات از لطف و رحمت بی‌پایان خداوند نسبت به همه موجودات خبر می‌دهد. صفت «رحمان» اشاره به رحمت عام خداوند دارد که شامل مؤمن و کافر، نیکوکار و گنهکار می‌شود و صفت «رحیم» اشاره به رحمت خاص خدا دارد که ویژه مؤمنان است.

رحمت حقیقی

[ویرایش]

رحمت حقیقی، رحمت خداوند است و اینکه پدر و مادر نسبت به فرزندان خود مهربان‌اند و بسیاری از مردم نسبت به دوستان و علاقه‌مندان خود محبت دارند، همه اینها شعاع کم‌رنگی از رحمت پروردگار می‌باشد.

رحمت خدا و کیفر بندگان

[ویرایش]

این سؤال مطرح می‌شود که خداوند با آن رحمت واسعه و بی‌پایانش چه‌گونه بندگان را به خاطر گناهان مجازات می‌کند و نیز عده‌ای را هدایت نمی‌کند؟

← ملازمت رحمت با حکمت


جواب این است که رحمت خداوند همیشه با حکمت آمیخته است و حکمت ایجاب می‌کند که خداوند گنهکاران را (جز در مواردی خاص) به مجازات برساند؛ چون خداوند همان‌طور که رحیم است، حکیم است؛ یعنی کارهایش براساس حکمت می‌باشد و کار عبث و بیهوده نمی‌کند. خداوند تا آنجا که حکمت اقتضا کند، به بندگان رحم می‌کند و آنها را مورد عطوفت و مهربانی قرار می‌دهد؛ ولی ممکن است حکمت اقتضا کند که عد‌ه‌ای را عذاب و تعدادی را هدایت نکند؛ چراکه رحمت خدا به خاطر رقت قلب و تأثرات مادی نیست؛ بلکه در واقع به معنی اعطای نعمت است و آن در جایی است که شخص صلاحیت آن را داشته باشد.

← مختار بودن انسان


علاوه بر این همیشه اعمال و کردار انسان، نتایج و بازتابی خاص دارد. عمل نیک، نتیجه‌اش روشن‌بینی، توفیق و هدایت بیشتر به‌سوی خدا و انجام اعمال بهتر است. قرآن می‌فرماید: «... اگر پرهیزکاری پیشه کنید، خداوند حس تشخیص حق از باطل را در شما قرار می‌دهد و به شما روشن‌بینی عطا می‌کند». و اگر انسان دنبال زشتی‌ها برود، تاریکی و تیرگی قلبش افزون می‌گردد و به‌سوی گناه بیش‌تر سوق داده می‌شود و گاه تا سرحد انکار خداوند می‌رسد. قرآن می‌فرماید: «در عاقبت، افرادی که اعمال بد انجام می‌دهند، به اینجا منتهی می‌شوند که آیات خداوند را تکذیب می‌کنند و مورد استهزا قرار می‌دهند».
بنابراین انتخاب راه خوب یا بد در اختیار خود ماست. این حقیقت را وجدان هر انسانی قبول دارد.

← هدایت و ضلالت


هدایت و ضلالت یک امر اجباری نیست و بلکه هدایت خداوند به معنی فراهم کردن وسایل سعادت، و اضلال (گمراه کردن) به معنی از بین بردن زمینه‌های مساعد است؛ و این فراهم ساختن اسباب یا از بین بردن اسباب نتیجه اعمال خود انسان‌هاست. پس اگر خدا به کسی توفیق هدایت می‌دهد و یا از کسی توفیق را سلب می‌کند، نتیجه مستقیم اعمال خود آنهاست.

←← بیان یک نمونه


این حقیقت را در ضمن یک مثال ساده بیان می‌کنیم: هنگامی که انسان از کنار یک پرتگاه یا یک رودخانه خطرناک می‌گذرد، هر‌چه خود را به آن نزدیک سازد، جای پای او لغزنده‌تر و احتمال سقوطش بیش‌تر می‌شود و هر مقدار خود را از آن دورتر سازد، جای پای او محکم‌تر و مطمئن‌تر می‌گردد. هدایت و ضلالت هم به این صورت است.

نتیجه بحث

[ویرایش]

با توجه به توضیحات قبل، آیه شریفه «ان الله لایهدی القوم الکافرین؛ خداوند قوم کافر را هدایت نمی‌کند.»، معنی روشنی پیدا می‌کند؛ و آن این‌که: کفار به خاطر کفرشان و دوری از حقیقت و چشم‌پوشی از حقایق قابلیت دریافت هدایت الهی را از دست داده‌اند؛ و هدایت الهی شامل آن‌ها نمی‌شود. همانند بارانی که بر سر کسی که چتر بالای سرش گرفته نمی‌بارد.

منابع

[ویرایش]


۱. عبدالله جوادی آملی، هدایت در قرآن، تهران، رجاء، ۱۳۷۲، بخش‌های گوناگون کتاب مخصوصاً صفحات ۵۱ تا ۵۸.
۲. عبدالله جوادی آملی، تسنیم تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، ۱۳۷۸، ج ۲، ص ۵۱۵ تا ۵۲۱ و ۵۳۳ تا ۵۳۷.
۳. محمدحسین طباطبایی، المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، تهران، رجاء، ۱۳۶۴، ج ۲، ص ۵۰۰ تا ۵۰۴.
۴. محمدحسین طباطبایی، المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، تهران، رجاء، ۱۳۶۴، ج ۱۲، ص ۳۵۵ تا ۳۵۷، ذیل آیه ۳۶ سوره نحل و ج ۱۰، ص ۱۷۰.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نحل (۱۶)، آیه ۱۰۷.    
۲. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تفسیر موضوعی، ج ۴، ص ۳۵۷، قم، نسل جوان، ۱۳۶۹.    
۳. انفال (۸)، آیه ۲۹.    
۴. روم (۳۰)، آیه ۱۰.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۱۵۱، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۸.    
۶. نحل (۱۶)، آیه ۱۰۷.    


منبع

[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «رحمت خداوند»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۱/۱۲.    



رده‌های این صفحه : خدا شناسی | رحمت الهی | صفات الهی | کلام




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار