حضرت اسماعیلذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرآن ، حضرت اسماعیل علیه‌السلام، حضرت ابراهیم علیه‌السلام.
پرسش: چرا در قرآن اسماعیل با این که همانند اسحاق فرزند حضرت ابراهیم ـ علیه‌السلام ـ است، جداگانه آمده است؟ و چرا خداوند از ابراهیم و اسحاق و یعقوب با «اولی الایدی و الابصار» یاد کرده، ولی دربارۀ اسماعیل و یسع و ذاالکفل می فرماید «من الاخیار»؟
پاسخ:


بیان نکات مقدماتی[ویرایش]

در این‌جا به چند نکته مهم اشاره می‌کنیم:

← مدح جداگانه اسماعیل
خداوند در این آیات شریفه، حضرت ابراهیم ، اسحاق و یعقوب را با هم، اما حضرت اسماعیل را که فرزند دیگر حضرت ابراهیم است، جداگانه مدح و ستایش می‌کند.
بیشتر مفسران به این مطلب که چرا حضرت اسماعیل جدای از پدر و برادرش ذکر شده، اشاره‌ای نکرده‌اند و فقط عده کمی از مفسران به این موضوع پرداخته و گفته‌اند:

←← جایگاه والای اسماعیل
به این دلیل اسماعیل مستقل از پدر مورد مدح قرار گرفته، تا اشاره به جایگاه والا و ارزش خاص او و پایداری و صبر او نماید. [۱]

←← مقام تسلیم
همچنین پایداری او و رسیدنش به مقام تسلیم و تفویض و رضایت به امر الاهی ـ با توجه به این‌که در سن قبل از بلوغ قرار داشته ـ می‌تواند یکی از این علت‌ها باشد. [۲]

← استعمال ید در معنای قدرت
هرچند کلمۀ «ید» به معنای دست است، ولی در جاهای مختلفی از قرآن ، به‌صورت کنایه در معنای قدرت نیز استعمال شده است؛ مانند آیۀ شریفۀ «أُوْلِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصَارِ» که کنایه از قدرت و قوت در اطاعت از دستورات الاهی است. پس این‌که فرمود:ابراهیم، اسحاق و یعقوب دارای دست و چشم بودند، در حقیقت خواسته به کنایه بفهماند نامبردگان در طاعت خدا و رساندن خیر به خلق، و نیز در بصیرت و بینایی در تشخیص اعتقاد و عمل حق ، بسیار قوی بوده‌اند. [۳]

←← ویژگی پیامبران مذکور
خداوند این پیامبران را به داشتن «درک و تشخیص و بینش قوی» و «قوت و قدرت کافی» برای انجام کار توصیف کرده است. آنها افراد کم‌ اطلاعی نبودند، سطح معرفتشان بالا، میزان آگاهیشان از آیین خدا و اسرار آفرینش و رموز زندگی قابل ملاحظه بود. از نظر اراده و تصمیم و نیروی عمل، افرادی سست و زبون و ضعیف و ناتوان نبودند، افرادی با اراده، پر قدرت، و دارای تصمیم قاطع و آهنین بودند. [۴]

←← روایتی از امام باقر
لذا در روایتی از امام باقر ـ علیه‌السلام ـ در تفسیر این آیۀ شریفه نقل شده است:«أُوْلِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصَارِ»؛ یعنی قوت و تشخیص و بینش در عبادت . [۵]

←← دیدگاه مفسران
البته، برخی از مفسران ، اولی الایدی را به صاحبان نعمت بر مردم تفسیر کرده است. [۶]

← پیامبران برگزیدگان خدا
خداوند در آیات مزبور از حضرت ابراهیم و اسحاق و یعقوب تمجید کرده و با اوصاف متعددی از آنان یاد می‌کند و آنان را جزو «برگزیدگان» دانسته؛ اما در مورد حضرت اسماعیل ، یسع و ذاالکفل به وصف «الاخیار» بسنده فرموده است که در ظاهر نشان می‌دهد مقام گروه اول از گروه دوم بالاتر است؛ در‌حالی‌که با وجود واژۀ «اصطفی» در آیه شریفۀ «خداوند، آدم و نوح و آل‌ابراهیم و آل‌عمران را بر جهانیان برتری داد»، [۷] چنین برداشت می‌شود که منظور این آیات این نیست که گروه دوم از صفاتی که گروه اول بدان متصف شده‌اند، برخوردار نیستند؛ همان‌طور که برخی از مفسران با استفاده از وصف اخیار که برای گروه قبلی ذکر شده است، همان را برای این گروه نیز می‌دانند. [۸] [۹]

←← دیدگاه مفسران
و گفته‌اند:با توجه به این‌که وصف «اخیار» در مدح هر دو گروه آمده، ممکن است اشاره به این باشد که این گروه دوم نیز دارای تمام اوصاف سه پیامبر پیشین بودند؛ چرا‌که خیر مطلق معنای وسیعی دارد که هم شامل نبوت می‌شود و هم توجه به سرای آخرت، و هم مقام عبودیت و علم و قدرت را در‌بر‌می‌گیرد.

←← رعایت تفنن در گفتار
بنابراین این برداشت که بگوییم در این آیات گروه اول بیشتر از گروه دوم مورد تشویق و تقدیر قرار گرفته‌اند، صحیح نیست و علما ی این فن، آن را نپذیرفته‌اند. نتیجه این‌که علت توصیف گروه دوم با عبارات کمتر، برای رعایت تفتن در گفتار بوده است.

پانویس[ویرایش]
 
۱. ابن عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق، قرشی رسلان، احمد عبدالله، ج ۵، ص ۳۵، دکتر حسن عباس زکی، قاهره‌، ۱۴۱۹ق.
۲. نخجوانی، نعمت الله بن محمود، الفواتح الالهیه و المفاتح الغیبیه، ج ۲، ص ۲۳۵، دار رکابی للنشر، مصر، چاپ اول، ۱۹۹۹م.
۳. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۷، ص ۲۱۱، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم،۱۴۱۱ ق.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۹، ص ۳۰۷ و ۳۰۸، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ ش.    
۵. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج ۱۲، ص ۷، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۶. قمی مشهدی، محمد، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج ۱۱، ص ۲۵۳، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۸ ش.    
۷. آل‌عمران (۳)، آیه ۳۳.    
۸. نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، ج ۱۷، ص ۵۶، انتشارات اسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۸ ق.
۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۹، ص ۳۱۰، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ ش.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : کلام | نبوت عامه | مقام انبیاء




جعبه‌ابزار