توبه از گناهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: راه سعادت، ندامت، رحمت الهی، استغفار، توبه.
پرسش: توبه از گناه به چه معناست؟
پاسخ: توبه در لغت به معنی بازگشت (هر نوع بازگشتی) و بازگشت از گناه و ندامت و پشیمانی می¬باشد [۱] و در اصطلاح عبارت است از ترک گناهان کنونی و عزم بر ترکشان در آینده و تدارک تقصیر گذشته و به عبارتی دیگر به معنی بازگشت از گناه قولی و فعلی و فکری است. [۲]
یکی از الطاف بی¬کران خداوند بر بندگانش پذیرفتن توبه است تا از تاریکی شیطان رها شده و به نور رحمت الهی نائل گردد. نکته مهم اینجاست که خداوند در قرآن کریم همه مؤمنان را به توبه فرا می¬خواند:

ای مؤمنان به سوی حق توبه کنید تا فلاح و رستگاری نصیب شما بشود. این آیه نوید رحمت الهی است که همه بندگان حتی گنهکاران را به راه سعادت می¬خواند تا خشنودی پروردگار را از آن خود کنند. [۳]


فضیلت توبه[ویرایش]

توبه چراغ راه انسان در تاریکی هاست و سرمایه بنده¬ای است که همه چیزش را بر باد داده است. در فضیلت توبه همین روایت امام باقر (ع) کافی است که می¬فرمایند:
«خداوند متعال نسبت به توبه بنده¬اش شادمان¬تر است از مردی که در شبی تاریک، در یک بیابان، مَرکب و توشه¬اش را گم کرده و ناگاه پیدایش کند». [۴]
توبه آنقدر اهمیت دارد که خداوند علاوه بر آنکه گناه بنده¬اش را می¬پوشاند آن را به حسنه تبدیل می¬کند. خداوند متعال می¬فرمایند:
مگر آن کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و کارهای شایسته کنند خداوند بدیهایشان را یه نیکی مبدل می¬کند و خداوند آمرزنده و مهربان است. [۵]
در همین راستا امام صادق (ع) می¬فرمایند: «خداوند به داوود (ع) وحی¬ کرد: ای داوود! هرگاه بنده مومن گناهی کند و سپس از آن گناه برگردد و توبه نماید و به هنگام یاد کردن از آن گناه از من شرم کند، او را بیامرزم و آن گناه را از یاد فرشتگان نگهبان اعمال ببرم و آن را یه نیکی بدل کنم و از این کار مرا باکی نیست که من مهربانترین مهربانانم» [۶]

پایه¬های توبه[ویرایش]

شاید به ذهن بیاید که اگر انسان یک بار ذکر أستغفرالله را بر زبان جاری سازد، توبه کرده و از گناهان پاک می¬شود حال آنکه چنین نیست. زیرا استغفار با زبان، بدون توقف از گناه، توبه دروغ گویان است و توبه زبانی یکی از شرایط توبه است نه تمام آن.
حضرت علی(ع) می¬فرمایند: «توبه بر چهار پایه استوار است: پشیمانی در دل، آمرزش خواهی و استغفار به زبان، عمل کردن با اعضای بدن و تصمیم بر بازنگشتن به گناه» [۷]
الف) پشیمانی در دل: اولین و مهمترین پایه توبه پشیمانی است. پشیمانی همان ذوب شدن درون از خطاهای گذشته است و آتش درون است که همه گناهان را می¬سوزاند و همان آب حسرت و ندامت است که درون را از زشتیها شستشو می¬دهد و اگر کسی از درون از گناهش پشیمان نباشد استغفار با زبان هیچ سودی در پی نخواهد داشت.
ب) استغفار به زبان : هرگاه انسان از درون نادم شد و به وسیله زبان در درگاه احدیت اظهار ندامت می¬کند و آن استغفار زبانی ارزش دارد که از درون پشیمان باشد نه فقط صرف گفتن.
ج) عمل کردن با اعضای بدن : کسی که توبه کرده باید با عمل کردن توبه اش را تثبیت نماید و اعمالش گویای توبه¬اش باشد، اگر عبادتی را ترک کرده بعد از توبه آن را به جا آورد و اگر حرامی مرتکب شده بعد از توبه مراقب باشد که بار دیگر در این منجلاب دچار نگردد.
د) تصمیم بر بازنگشتن به گناه: کسی که توبه کرده، عزم نموده تا آن ریسمانی که به وسیله توبه بین خود و خدایش ایجاد شده را پاره نکند تا از رحمت بی¬کران خدای کریم بهره¬مند گردد.

قبول توبه تا آخرین لحظه[ویرایش]

حضرت رسول اکرم (ص) در آخرین خطبه ¬ عمر شریفشان می¬فرمایند:
«هر کس یک سال پیش از مرگش توبه کند، خداوند توبه¬اش را قبول می¬کند و آنگاه فرمودند یکسال زیاد است، هر کس یک ماه پیش از مرگش هم توبه کند خداوند توبه¬اش را می¬پذیرد و به درستی یک ماه نیز زیاد است و هر کسی یک هفته پیش از مرگش نیز توبه کند، پذیرفته می¬شود و به درستی که یک هفته نیز زیاد است و هر کس یک ساعت پیش از مرگش توبه کند، خداوند توبه¬اش را قبول می¬کند و یک ساعت نیز زیاد است و هر کس درست لحظه ای که جانش به گلویش برسد توبه کند -در این حال به گلوی خود اشاره کرد- خداوند توبه¬اش را پذیرا می¬شود». [۸]
انسان باید همیشه امیدوار باشد و تا لحظه مرگ درب توبه به رویش باز است ولی نباید توبه کردن را به تأخیر بیافکند. چرا که مرگ ، ناگهانی است و یک باره ظاهر می¬شود. در روایت آمده است: «بیشتر صحیه¬های اهل آتش از به تأخیر انداختن و به آینده موکول کردن توبه است و کسی هلاک نشد مگر آنکه توبه را به آینده موکول کرد.» [۹]
همچنین روایتی از امام جواد (ع) است که می¬فرمایند: «به تأخیر افکندن توبه ، غفلت است و امروز و فردا کردن مایه حسرت و سرگشتگی . زیرا کسی که توبه را به تأخیر می اندازد معلوم نیست که اجل به وی مهلت دهد و او موفق به توبه شود» [۱۰]

توبه نصوح[ویرایش]

خداوند در قرآن کریم می¬فرمایند:
« یا أیها الذین ءامنوا توبوا إلی الله توبةً نصوحاً » [۱۱]
ای کسانی که ایمان آورده¬اید به سوی خداوند توبه کنید؛ توبه¬ای خالص.
در آیه شریفه « نصوح به معنی توبه صاف، خالص و استوار که هرگز گناه نکند» [۱۲] پیامبر اکرم می¬فرمایند: « توبه نصوح ، پشیمانی از گناهی است که مرتکب شده¬ای و آمرزش خواستن از خداوند و اینکه دیگر بدان بازنگردی» [۱۳]
امام هادی (ع) در پاسخ به سؤال از توبه نصوح می¬فرمایند: «توبه نصوح این است که باطن همچون ظاهر و بهتر از آن شود. [۱۴]
به این ترتیب توبه نصوح، آن توبه¬ای است که هم در ظاهر و هم در باطن به درگاه خدا رجوع کند و واقعاً تصمیم داشته باشد که دیگر هرگز آن گناه را مرتکب نخواهد شد.

کیفیت قبول توبه عبد[ویرایش]

در هر توبه¬ای ابتدا لطف حق شامل بنده گنهکار شده و او را متنبه می کند و به زشتی کارهایش آگاه می¬سازد. آنگاه بنده بر اثر این تنبه و بیداری به سوی خدای سبحان بازگشته و از تقصیر خویش توبه می¬کند. سپس دوباره خداوند سبحان عنایتش را شامل بنده نائب قرار می¬دهد و توبه¬اش را می¬پذیرد. سپس هر توبه انسان همراه با دو توبه خداوند سبحان به سوی بنده¬اش می¬باشد. بر این اساس، حقیقت توبه که به معنای بازگشت و رجوع است دارای ۳ مرحله است:
الف) توبه¬ای از خداوند بر بنده که سبب بیداری بنده از زشتی و گناه می¬گردد.
ب) توبه¬ای از بنده به سوی خداوند که در اظهار ندامت و پشیمانی او از گناه تجلی می¬یابد.
ج) توبه¬ای از خدای سبحان به سوی بنده که او را به درگاه خویش راه داده و توبه¬اش را می¬پذیرد. [۱۵]

پانویس[ویرایش]
 
۱. دهخدا، علی اکبر؛ لغت نامه، چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۲ش، چاپ اول، ج۵، ص۶۲۲۰.
۲. نراقی، ملامهدی؛ جامع السعادات، مترجم کریم فیض، قم، انتشارات قائم آل محمد، ج۲، ص۳۳۸.
۳. نور/سوره۲۴، آیه۳۱.    
۴. مجلسی، محمد تقی؛ بحارالانوار، بیروت، دارالوفاء، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۹۰.
۵. فرقان/سوره۲۵، آیه۷۰.    
۶. مجلسی، محمد تقی؛ بحارالانوار، بیروت، دارالوفاء، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۸.    
۷. مجلسی، محمد تقی؛ بحارالانوار، ج۷۵، ص۸۱.    
۸. مجلسی، محمد تقی؛ بحارالانوار، ج۶، ص۱۵.    
۹. نراقی، ملامهدی؛ جامع السعادات، مترجم کریم فیض، قم، انتشارات قائم آل محمد، ج۲، ص۳۴۷
۱۰. حرانی، حسن بن شعبه؛ تحف العقول، قم، جامعه مدرسین، ص۱۴۰۴، ص۴۵۶.
۱۱. تحریم/سوره۶۶، آیه۸.    
۱۲. دهخدا، علی اکبر؛ لغت نامه، موسسه انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش، چاپ اول، ج۱۳، ص۱۱۹۲۴.
۱۳. محمدی ری شهری، محمد؛ ترجمه میزان الحکمه، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۳ هش، چاپ چهارم، ج۲، ص۶۴۸.
۱۴. مجلسی، محمدتقی؛ بحارالانوار، بیروت، دارالوفاء، ۱۴۰۳، ج۶، ص۲۳.    
۱۵. جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم، قم، ااسراء، ۱۳۸۴ش، چاپ اول، ج۷، ص۷۵، با اندکی دخل و تصرف.


منبع[ویرایش]

سایت پژوهه.    



رده‌های این صفحه : فضائل اخلاقی | توبه




جعبه‌ابزار