تفسیر آیه ولایتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ولایت ، ولی، اهل سنت، شیعه .
پرسش: اهل سنت ولایت را در قرآن چگونه تفسیر می‌کنند؟
پاسخ: بنابر اعتقاد شیعه ولایت امیرمومنان علی ـ علیه‌السلام ـ در آیه ۵۵ سوره مائده به‌صراحت بیان شده است. در این‌که مقصود از ولی و ولایت یاد شده چیست، بین عالمان شیعه و سنی اختلاف است. اهل سنت آن را به معنای ولایت محبت و دوستی دانسته‌اند و شیعیان به معنای ولایت تدبیر و امامت گرفته‌اند.


ریشه "ولایت"

[ویرایش]

در زبان عربی واژه "ولایت" بر وزن (درایت) از "و ل ی" گرفته شده است.

معنای لغوی "ولی"

[ویرایش]

"ولی" بر وزن (سعی) به معنای قرب و نزدیکی بوده و "ولی" بر وزن (غنی) اسم و به معنای محب (دوست‌دار) و صدیق (دوست) و نصیر (یاور) می‌باشد.

تعداد معناهای واژه "مولی"

[ویرایش]

لغت‌شناسان برای "مولی" که هم‌خانواده "ولی" است، حدود بیست و یک معنا مطرح نموده‌اند که از جمله می‌توان به مالک ، عبد، صاحب، شریک، رب، ناصر، تابع، منعم و... اشاره نمود.
[۲] زبیدی، سیدمحمد، تاج العروس، ج ۱۰، ص ۳۹۹.


کاربرد "ولی" و "مولی"

[ویرایش]

بنا بر تصریح لغت‌شناسان یکی از کاربردهای ولی و مولی سرپرستی و اداره امور دیگران است؛ مثلاً :

← نمونه‌هایی از کاربردهای معنای "ولی"



←← ولی زن


ولی زن به کسی گفته می‌شود که حق تصمیم‌گیری در مورد ازدواج آن زن بر عهده وی است.

←← ولی یتیم


نیز ولی یتیم کسی است که سرپرستی او را بر عهده دارد.

←← ولی رعیت


ولی رعیت عهده‌دار اداره امور مردم است.

←← ولی دم


ولی دم کسی است که بخشش یا قصاص قاتل به دست او است.
[۳] ابن اثیرجزری، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج ۵، ص ۲۲۹.


← معنای "ولی" از دیدگاه راغب


راغب اصفهانی ولایت را به معنای تولی امر یعنی سرپرستی گرفته است.
[۴] راغب اصفهانی، المفردات، ص ۵۳۳.

بنابراین واژه‌های ولی و مولی و ولایت را می‌توان در معانی فوق به کار برد.

تعداد کاربردهای واژه (و ل ی) در قرآن

[ویرایش]

با نگاهی به قرآن کریم می‌توان کاربردهای گوناگون واژه (و ل ی) را در آیات مختلف مشاهده نمود که به بیش از دویست آیه می‌رسد.
در این بین آیه ۵۵ سوره مائده که به آیه ولایت شهرت دارد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
[۵] انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون.


دیدگاه عالمان شیعه و سنی در معنای "ولی"

[ویرایش]

در اینکه مقصود از "ولی" در این آیه چیست، بین دانشمندان شیعه و سنی اختلاف علمی و عقیدتی است.
عالمان شیعه "ولی" را به معنای ولایت و رهبری می‌دانند و اهل سنت آن را به معنای ولایت، محبت و نصرت دانسته‌اند.

دلایل علمای شیعه در تفسیر آیه ۵۵ سوره مائده

[ویرایش]


← ۱. اول


دلیل شیعیان بر مدعایشان این است که به دلیل آن‌که کلمه "انما" بر حصر و اختصاص دلالت دارد، باید مقصود از این ولایت، ولایتی خاص باشد که به خدا و پیامبرش و مؤمنانی با ویژگی‌های یاد‌شده در آیه اختصاص دارد؛ اما در صورتی که ولایت به معنای نصرت و یاری باشد، آوردن "انما" لغو و اضافی است؛ چراکه چنین ولایتی اختصاصی نبوده و همه مسلمانان باید از آن برخوردار باشند و هر مسلمانی باید دوست‌دار و یاری‌رسان دیگری باشد؛ چنان‌که این مهم در آیه ۷۱ سوره توبه نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

← ۲. دوم


علاوه بر آن‌که مخاطب کلمه "ولیکم" در این آیه همه افراد جامعه می‌باشند که پیامبر نیز در زمره آنان است؛ یعنی ای مؤمنان، خدا ولی شماست. با آمدن کلمه "رسوله" که بر "الله" عطف شده است، پیامبر از این خطاب خارج شده است؛ یعنی ای مؤمنان علاوه بر خداوند پیامبر نیز ولی شماست.
بنابراین وقتی که "و الذین آمنوا" بر"رسوله" عطف می‌شود، باید مؤمنانی که مخاطب "ولیکم" قرار گرفته‌اند، غیر از آن گروهی باشند که ولایت برایشان ثابت شده است، در غیر این صورت اولاً مضاف عین مضاف‌الیه خواهد شد و ثانیاً هرکسی بر خودش ولایت خواهد داشت که این دو محال و نشدنی است.

← ۳. سوم


با پذیرش نکات یاد شده، شیعه بر این باور است که مقصود از "الذین آمنوا" با ویژگی‌های یادشده در این آیه امیرمؤمنان علی ـ علیه‌السلام ـ است که احادیثشان نزول نیز بر این مهم دلالت دارند.
[۸] زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، ج ۱، ص ۶۴۹.


دلیل اهل سنت در تفسیر آیه ۵۵ سوره مائده

[ویرایش]

اشکالی که اهل سنت بر این ادعا وارد می‌دانند، این است که "الذین" جمع است و نمی‌تواند بر یک فرد دلالت داشته باشد.
[۹] رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۱۲، ص ۳۸۵.


← پاسخ به اشکال اهل سنت


در پاسخ به این سؤال می‌توان دو پاسخ مطرح نمود:

← ۱. اول


در قرآن لفظ به صورت جمع برای مفرد به کار رفته است؛ چنان‌که در آیه ۱۷۳ آل‌عمران درباره نعیم ابن مسعود آمده است.
[۱۱] عبدالحسین شرف‌الدین، المراجعات، ص ۲۴۸.


← ۲. دوم


کاربرد جمع در این آیه به دلیل ترغیب و ایجاد انگیزه برای دیگران است تا به پاداشی همسان ثواب کار امام علی ـ علیه‌السلام ـ برسند.
[۱۲] زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، ج ۱، ص ۶۴۹.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. مائده (۵)، آیه ۵۵.    
۲. زبیدی، سیدمحمد، تاج العروس، ج ۱۰، ص ۳۹۹.
۳. ابن اثیرجزری، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج ۵، ص ۲۲۹.
۴. راغب اصفهانی، المفردات، ص ۵۳۳.
۵. انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون.
۶. سوره توبه (۹)، آیه ۷۱.    
۷. طوسی، محمد بن حسن التبیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۵۵۹.    
۸. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، ج ۱، ص ۶۴۹.
۹. رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۱۲، ص ۳۸۵.
۱۰. ۱۷۳ آل‌عمران (۳)، آیه.    
۱۱. عبدالحسین شرف‌الدین، المراجعات، ص ۲۴۸.
۱۲. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، ج ۱، ص ۶۴۹.


منبع

[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار