• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

قیّوم

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: صفات خداوند، قرآن، حدیث.

پرسش: قائم و قیوم را به عنوان صفت خداوند با توجه به لغت، قرآن و حدیث توضیح دهید؟



صفت «قائم (استوار)»، از مادّه «قوم» به معنای برپا ایستادن و تکیه ندادن به چیز دیگری است. قام، قوما، قیاما، و قامةً، یعنی: «به پا خاست». پس او ایستاده است، و «قیّوم (پاینده)»، بر وزن فَیعول، صیغه مبالغه برای قائم و بیانگر معنای آن با تأکید و مبالغه است.


در قرآن کریم، صفت «قائم»، دو بار و صفت «قیّوم»، با صفت «حیّ»، سه بار وارد شده است. در قرآن و احادیث، قیام خدا، هم معنای قیام آفریدگان، یعنی به معنای «به پا خاستن» و «ایستادن بر ساق پا به سختی» نیست؛ زیرا این گونه ایستادن، نشان‌گر کاستی است. به‌طور کلّی، در آیات و احادیث، قائم بودن خدا، دارای دو معناست:

۲.۱ - قیام به خود

منظور از قیام به خود، قائم بودن خدا به ذات خویش و بدون نیاز به دیگر موجودات است. به این لحاظ، قیام خدا، به این معناست که بر دیگری تکیه نمی‌کند و وابسته به کسی و یا چیزی نیست و خواب و غفلت و فراموشی، او را فرا نمی‌گیرد.
تعابیری چون «خدا استوار پایدار است. و هر آنچه جز اوست، نوپدید و دگرگون شونده و از میان رونده است» و «استواری که دگرگونی نمی‌پذیرد»، ناظر به این معنای قیام است.

۲.۲ - قیام به امور موجودات

قیام خدا نسبت به اشیای دیگر، اِخبار از نگاهبانی خداست، همان‌گونه که در حدیث منقول از امام رضا (علیه‌السّلام) درباره خداوند آمده است: «قائم است، خبر می‌دهد که او نگاهبان است».
پس قیام او به امور موجودات، به این معناست که او نگاهبان بقای آنها و سرپرست امور آنهاست. همان‌گونه که در لغت هم «قوام الشی‌ء»، به معنای «ستونِ آن است که به آن برپاست»، آمده و هر گاه گفته می‌شود: «فلان کس، قوام اهل خانه و قیام آنان است»، یعنی او کسی است که سرپرست ایشان است. بنا‌بر‌این، می‌توان گفت: قائم بودن و قیّوم بودن خدا نسبت به دیگر موجودات، به این معناست که او هستی بخش، نگاهبان و تدبیر کننده آنهاست و موجودات، از هر جهت، وابسته به خدا هستند، مانند این تعابیر: «اَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَی کُلِّ نَفْسِ بِمَا کَسَبَتْ؛ آیا آن‌که بر هر نفسی در آنچه به دست آورده، نگاهبان است [همانند کسی است که چنین نیست]؟» و «قَائِمَا بِالْقِسْطِ؛ استوار به دادگری» و «یا من کلّ شیء قائم به؛ ‌ای کسی که همه چیز به او استوار است» را می‌توان ناظر به معنای دوم قیام دانست.


حدیث‌نت، برگرفته از مقاله « قائم و قیوم» تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۳/۷.    



جعبه ابزار