• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

آیه 176 سوره بقره

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: کتاب ، قرآن، تورات ، کفار، قریش، یهود ، نصارا.
پرسش: در آیه ۱۷۶ سوره بقره می‌فرماید: « الذین اختلفوا فی الکتاب» منظور از کتاب، قرآن است یا تورات؟ اختلاف ایجاد کردن در کتاب یعنی چه؟
پاسخ: در اینکه منظور از کتاب در این آیه شریفه: « ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ الَّذینَ اخْتَلَفُوا فِی الْکِتابِ لَفی‌ شِقاقٍ بَعید »، کدام کتاب آسمانی است چند نظریه وجود دارد: ۱. عده‌ای گفته‌اند که منظور از کتاب در آیه شریفه تورات است؛ ۲. گفته شده منظور از کتاب قرآن است؛ ۳. ولی جبایی می‌گوید: "مقصود از آن قرآن و غیر آن کتاب‌های آسمانی دیگر است"؛ ۴. برخی نیز می‌گویند: منظور از کتاب که در اول ذکر شده، تورات، و مراد از دوم قرآن است.



برای روشن شدن معنای آیه، ابتدا لازم است نگاهی هرچند گذرا به شأن نزول آیه شریفه « ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ الَّذینَ اخْتَلَفُوا فِی الْکِتابِ لَفی‌ شِقاقٍ بَعید »، داشته باشیم.
اکثر مفسران براین باورند که آیات فوق در مورد اهل کتاب نازل شده است و به گفته بسیاری، مخصوصاً به علما ی یهود نظر دارد که پیش از ظهور پیامبر اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ صفات و نشانه‌های او را مطابق آنچه در کتب خود یافته بودند و برای مردم بازگو می‌کردند؛ ولی پس از ظهور پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و مشاهده گرایش مردم به او، ترسیدند که اگر همان روش سابق را ادامه دهند، منافع آنها به خطر بیفتد و هدایا و مهمانی‌هایی که برای آنها ترتیب می‌دادند، از دست برود! از‌این‌رو اوصاف پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ را که در تورات نازل شده بود، کتمان کردند، آیات فوق نازل شد و سخت آنها را نکوهش کرد.


اما اینکه منظور از کتاب در اینجا چیست، سخن واحدی از مفسران به چشم نمی‌خورد.

۲.۱ - ۱. تورات

عده‌ای گفته‌اند که منظور از کتاب در آیه شریفه تورات است؛ زیرا نصارا ادعا می‌کردند: صفت حضرت عیسی در تورات هست؛ ولی یهودیان انکار می‌نمودند‌.
[۴] نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.


۲.۲ - ۲. قرآن

گفته شده، منظور از کتاب، قرآن است. ‌
[۵] نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.


۲.۳ - ۳. قرآن و کتاب‌های آسمانی دیگر

ولی جبایی می‌گوید: "مقصود از آن قرآن و غیر آن از کتاب‌های آسمانی دیگر است".

۲.۴ - ۴. تورات و قرآن

برخی نیز می‌گویند: منظور از کتاب که در اول ذکر شده، تورات، و مراد از دوم قرآن است: « ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِی الْکِتابِ ».


و به همین دلیل در اینکه منظور از اختلاف در کتاب به چه معناست و چه کسانی در آن اختلاف کردند؟ تفسیر های متعددی ارائه شده است:

۳.۱ - ۱. همه کفار

برخی از مفسران می‌گویند: مراد از اینها (که اختلاف کردند) همه کفار هستند که درباره قرآن اختلاف کردند؛ جمعی از آنها گفتند که قرآن از قبیل کلام جادوگران است، برخی گفتند که کلامی است که محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ آن را از بشر یاد گرفته است، دسته‌ای گفتند که آن را از جانب خود ترتیب داده است،
[۷] مترجمان، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج ‌۱، ص ۲۲۵ و ۲۲۶‌، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی‌، مشهد، ۱۳۷۷ ش، چاپ دوم‌.
جمعی از آنان گفتند: قرآن از قبیل شعر است و دسته‌ای می‌گفتند: افسانه‌هایی است که محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ از جانب خود ترتیب داده است.
[۸] امام ابومحمد حسن بن علی عسکری، التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری، ص ۵۸۶ و ۵۸۷‌، مدرسه امام مهدی، قم، ۱۴۰۹ ق، چاپ اول‌.
[۹] شریف لاهیجی محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، ج ‌۱، ص ۱۵۱و ۱۵۲، دفتر نشر داد، تهران، ۱۳۷۳ ش، چاپ اول.


۳.۲ - ۲. یهود و نصارا

سدی گفته منظور از آنها همه کفار نیستند؛ بلکه مراد اهل کتاب؛ یعنی یهود و نصارا هستند که آنان در تأویل و تنزیل تورات و انجیل اختلاف کردند؛ زیرا آنها تورات و انجیل را تحریف کردند و برخی از آنها را حق و برخی را باطل دانستند
[۱۰] مترجمان، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج ‌۱، ص ۲۲۵ و ۲۲۶‌، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی‌، مشهد، ۱۳۷۷ ش، چاپ دوم‌.
و اوصاف پیغمبر اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ را که در تورات و انجیل موجود بود، کتمان نمودند و یهود، انجیل و قرآن (هر دو) را انکار کردند.
[۱۱] مترجمان، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‌۲، ص ۱۷۶ و ۱۷۷، انتشارات فراهانی، تهران، ۱۳۶۰ ش، چاپ اول.
[۱۲] نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.


۳.۳ - ۳. کفار قریش

بعضی هم معتقدند کسانی که درباره کتاب اختلاف می‌کردند، کفار قریش بودند که می‌گفتند: قرآن سحر و کهانت است. برخی می‌گفتند: خرافات گذشتگان است. ‌
[۱۳] نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.



ولی باید متذکر شویم که مفهوم آیات در هیچ مورد اختصاص به شأن نزول ندارد، در حقیقت شأن نزول‌ها وسیله‌ای هستند برای بیان احکام کلی و عمومی که خود یکی از مصداق‌های آن محسوب می‌شوند؛ بنابراین باید به مفهوم عمومی آیه توجه داشت و آن اینکه خداوند کتاب آسمانی را به حق و توأم با دلایل روشن نازل کرده تا جای هیچ‌گونه شبهه و ابهامی برای کسی باقی نماند" ( ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ ).
با این حال گروهی به‌خاطر حفظ منافع خویش دست به توجیه و تحریف می‌زنند و در کتاب آسمانی اختلاف‌ها به وجود می‌آورند تا به اصطلاح آب را گل‌آلود کنند و از آن ماهی گیرند." چنین کسانی که اختلاف در کتاب آسمانی می‌کنند، بسیار از حقیقت دورند".


۱. بقره (۲)، آیه ۱۷۶.    
۲. بقره (۲)، آیه ۱۷۴ ۱۷۶.    
۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۵۹۱، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش، چاپ اول.    
۴. نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.
۵. نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.
۶. بقره (۲)، آیه ۱۷۶.    
۷. مترجمان، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج ‌۱، ص ۲۲۵ و ۲۲۶‌، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی‌، مشهد، ۱۳۷۷ ش، چاپ دوم‌.
۸. امام ابومحمد حسن بن علی عسکری، التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری، ص ۵۸۶ و ۵۸۷‌، مدرسه امام مهدی، قم، ۱۴۰۹ ق، چاپ اول‌.
۹. شریف لاهیجی محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، ج ‌۱، ص ۱۵۱و ۱۵۲، دفتر نشر داد، تهران، ۱۳۷۳ ش، چاپ اول.
۱۰. مترجمان، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج ‌۱، ص ۲۲۵ و ۲۲۶‌، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی‌، مشهد، ۱۳۷۷ ش، چاپ دوم‌.
۱۱. مترجمان، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‌۲، ص ۱۷۶ و ۱۷۷، انتشارات فراهانی، تهران، ۱۳۶۰ ش، چاپ اول.
۱۲. نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.
۱۳. نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ‌۱، ص ۳۷۴، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۸ ق، چاپ اول‌.
۱۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۵۹۵، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش، چاپ اول.    



پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : تفسیر | قرآن شناسی




جعبه ابزار