نذر ذبح عبداللهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نذر ، قربانی ، عبدالمطلب، عبدالله.
پرسش: آیا نذر قربانی کردن عبدالله توسط عبدالمطلب ، با عقل انسانی مطابق بوده و آن را می‌پذیرد؟
پاسخ:


قربانی

[ویرایش]

«قربانی»، یک اصطلاح و از مراسم دینی است.

ریشه قربان

[ویرایش]

لفظ «قربان» در زبان عربی ، از ریشۀ «قُرب» به معنای نزدیکی است.
[۲] بستانی، فؤاد افرام، مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی، ص ۶۸۹، انتشارات اسلامی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۵ ش.


معنای قربانی

[ویرایش]

معنای این واژه می‌رساند که در همۀ قربانی‌ها، نزدیکی جستن به خدا یا خدایان (به عقیدۀ مشرکان ) منظور بوده است. به بیان دیگر، قربانی ، عبارت است از آنچه انسان به قصد تقرب به خداوند بذل و بخشش می‌کند.

روش‌های مختلف قربانی

[ویرایش]

براساس نقل منابع تاریخی ، در ادیان و امت‌های گذشته، قربانی به‌گونه‌های مختلفی انجام می‌گرفته است؛
[۳] قدیانی، عباس، فرهنگ جامع تاریخ ایران، ج ۱، ص ۳۰، انتشارات آرون، تهران، چاپ ششم، ‌۱۳۸۷ ش.
[۴] پیرنیا، حسن، تاریخ ایران باستان، ج ۱، ص ۵۸۷، نشر دنیای کتاب، تهران، چاپ اول، ‌۱۳۷۵ ش
[۵] راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، ج ۱، ص ۸۷ و ۱۵۷، انتشارات نگاه، تهران، چاپ دوم، ‌۱۳۸۲ ش.


← نمونه اول


مانند این‌که، هابیل و قابیل از محصولات خود برای تقرب و نزدیکی به خدای متعال قربانی داده‌اند.

← نمونه دوم


همان‌طور که در قرآن کریم می‌خوانیم:«(ای پیامبر !) داستان دو فرزند آدم را بحق بر آنها بخوان:وقتی که به قربانی تقرب (به پروردگار) جستند».

یکی از اقسام قربانی

[ویرایش]

یکی از اقسام قربانی، قربانی کردن انسان بوده است.
[۹] ر.ک: فراهانی، حسن، قربانی در ادیان، فصلنامه معرفت، شماره ۵۱.


قربانی در دین اسلام

[ویرایش]

دین اسلام قربانی را پذیرفت، منتها محدود به حیوان حلال‌گوشت نمود و آن را جزو مناسک حج در روز عید قربان قرار داد.

قربانی در زمان اجداد رسول خدا

[ویرایش]

از جمله مطالبی که دربارۀ اجداد رسول خدا ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ مطرح شده، داستان نذر عبدالمطلب و ذبح عبدالله و حدیث « انا ابن الذبیحین »
[۱۰] صل حدیث «انا ابن الذبیحین » که از رسول خدا ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ نقل شده در منابع شیعه و اهل سنت آمده است، و منظور از ذبیح اول، حضرت اسماعیل ـ علیه‌السلام ـ و منظور از ذبیح دوم نیز «عبد الله» پدر رسول اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ است. منابعی مانند:قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح:موسوی جزائری، طیب، ج ۲، ص ۲۲۶،‌ دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ ق.
[۱۲] فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۲۶، ص ۳۴۷، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
است که از سوی مورخان و محدثان مورد بحث قرار گرفته و با مختصر اختلافی در کتاب‌های خود آورده‌اند.

نذر قربانی کردن عبدالله

[ویرایش]

دربارۀ اصل کار عبدالمطلب و نذر قربانی کردن فرزندش عبدالله، نکاتی بیان می‌شود:

← ۱. سنت بودن


از کردار حضرت عبدالمطلب معلوم می‌شود که نذر قربانی کردن فرزند در شریعت ابراهیم ـ علیه‌السلام ـ سنت بوده است.
[۱۳] علامه مجلسی‌، حیاة القلوب‌، ج ۳، ص ۷۳، نشر سرور، قم، چاپ ششم، ۱۳۸۴ ش.
به دیگر سخن، در شرایع گذشته، حرمت و جایز نبودن چنین نذری ثابت نشده بود.

← ۲. الهام شدن به عبدالمطلب


این کار مخصوص عبدالمطلب بوده و به او الهام شده بود.
[۱۴] علامه مجلسی‌، حیاة القلوب‌، ج ۳، ص ۷۳، نشر سرور، قم، چاپ ششم، ۱۳۸۴ ش.


← ۳. پایبندی به عبدالمطلب


عبدالمطلب به مرتبه‌ای از تسلیم و ایمان به خدای تعالی رسیده بود که ایمان وی، ابرهه را مرعوب خود می‌سازد، و مردم را به مکارم اخلاق ترغیب نموده و از اشتغال به امور پست دنیایی باز‌می‌دارد. بنابر‌این چه مانعی دارد که گفته شود اعتقاد اولیه وی آن بود که چنین تصرفی دربارۀ فرزند خود و چنین نذری را بکند، و این نذر، نشانگر بزرگی روح عبدالمطلب و پایبندی او به عقاید و ایمان خویش است.
[۱۵] یوسفی غروی، محمدهادی، ‌موسوعة التاریخ الإسلامی‌، ج ۱، ص ۲۴۷ و ۲۴۸، نشر مجمع اندیشه اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۷ ق.‌


← ۴. روایتی از امام رضا


امام رضا ـ علیه‌السلام ـ در بخشی از سخن خود در توضیح «أَنَا ابْنُ الذَّبِیحَیْن‌» می فرماید:«...عبد‌المطلب در روزگار خود، رسومی از خود به یادگار نهاد که دین اسلام آنها را پذیرفت...اگر عمل عبد‌المطلب حجت نبود و ارادۀ وی بر ذبح فرزندش عبد‌اللَّه مانند ارادۀ ابراهیم بر ذبح اسماعیل نبود، هرگز پیامبر خدا به جهت انتساب به این دو نفر به عنوان دو ذبیح افتخار نمی‌کرد و نمی‌فرمود من فرزند دو ذبیح هستم، همان سببی که باعث شد خداوند از ذبح اسماعیل صرف‌نظر کند، به همان سبب از ذبح عبد‌اللَّه صرف‌نظر کرد و آن سبب عبارت بود از این‌که پیامبر خدا و ائمه در صلب آنها بودند و به جهت همین برکتِ پیامبر و ائمه ، ذبح را از هر دو نفر برداشت و سنت قربانی کردن فرزند در میان مردم رایج نشد...».

← ۵. نشانگر ایمان واقعی


انجام دستوراتی که مطابق فطرت و عقل سلیم انسانی باشد، نشانۀ ایمان واقعی خواهد بود؛ لذا عمل به سنت‌ها و دستورات الاهی ، پیروی از یک سلیقۀ شخصی نیست تا مورد نکوهش قرار گیرد؛ مانند این‌که همسر عمران در مورد فرزندی که در شکم دارد نذر می‌کند که او را به خدمت خانه خدا بسپارد تا خدمتکاری خانه خدا را انجام دهد، یا آن‌که خدای تعالی پیامبر خود ابراهیم ـ علیه‌السلام ـ را به ذبح فرزندش اسماعیل دستور داده و امر می‌فرماید:
[۱۸] صافات (۳۷)، ۱۰۱ و ۱۰۲؛ «ما او ابراهیم‌     را به نوجوانی بردبار و صبور بشارت دادیم! هنگامی که با او به مقام سعی و کوشش رسید، گفت:پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح می‌کنم، نظر تو چیست؟ گفت:پدرم! هر چه دستور داری اجرا کن، به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت!».]
اما اگر دانش و بینش انسانی به‌قدری ناچیز و رفتارش به‌قدری سفیهانه باشد که فرزندان خود را برای بُت و یا برای جلوگیری از تنگدستی و یا به جهت فرق گذاشتن میان پسر و دختر، به قتل برسانند، ـ همان‌طور که برخی از مشرکان دختران خود را زنده‌به‌گور می‌کردند ـ نمی‌توان نام قربانی را که مقدس بوده، بر آن نهاد. پس، هر‌چند برخی از نذرها در ظاهر مخالف فطرت و عقل بشری قلمداد می‌شود؛ اما چون اصل کار، مخالف دستورات الاهی نبوده و یا الهام و دستوری از ساحت مقدس خداوندی است، ناپسند و ظلم و ستم نخواهد بود، بلکه خیر و مصلحت انسان‌ها در آن است.

← ۶. عدم دستور الهی


اگر ـ به فرض‌ ـ سنت قربانی فرزندان از دستورات الاهی بود، حتماً خدای مهربان ، به ازای پایبندی مردم به آن، رحمت ، برکت و نیز مغفرت را برای گناهکار و مجازات‌شونده قرار می‌داد؛ به‌طوری‌که عقل سلیم به جهت خیر و مصلحتِ در اجرای این سنت، آن را می‌پذیرفت؛ همان‌طور که به احکامی مانند حدود و قصاص هیچ عقل و فطرت سالمی اشکالی ندارد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، محقق و مصحح:فارس صاحب الجوائب،‌ احمد، ج ۱، ص ۶۶۲؛ دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع دار صادر، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۱۴ ق.    
۲. بستانی، فؤاد افرام، مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی، ص ۶۸۹، انتشارات اسلامی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۵ ش.
۳. قدیانی، عباس، فرهنگ جامع تاریخ ایران، ج ۱، ص ۳۰، انتشارات آرون، تهران، چاپ ششم، ‌۱۳۸۷ ش.
۴. پیرنیا، حسن، تاریخ ایران باستان، ج ۱، ص ۵۸۷، نشر دنیای کتاب، تهران، چاپ اول، ‌۱۳۷۵ ش
۵. راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، ج ۱، ص ۸۷ و ۱۵۷، انتشارات نگاه، تهران، چاپ دوم، ‌۱۳۸۲ ش.
۶. شیخ کلینی، الکافی، ج ۸، ص ۱۱۳، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ دوم، ۱۳۶۲ ش.    
۷. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، تفسیر ابن کثیر (تفسیر القرآن العظیم)، ج ۳، ص ۷۵، دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۹ ق.    
۸. مائده (۵)، آیه ۲۷.    
۹. ر.ک: فراهانی، حسن، قربانی در ادیان، فصلنامه معرفت، شماره ۵۱.
۱۰. صل حدیث «انا ابن الذبیحین » که از رسول خدا ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ نقل شده در منابع شیعه و اهل سنت آمده است، و منظور از ذبیح اول، حضرت اسماعیل ـ علیه‌السلام ـ و منظور از ذبیح دوم نیز «عبد الله» پدر رسول اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ است. منابعی مانند:قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح:موسوی جزائری، طیب، ج ۲، ص ۲۲۶،‌ دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ ق.
۱۱. علامه مجلسی، بحار الأنوار، ج ۳۶، ص ۴۷، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۱۲. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۲۶، ص ۳۴۷، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
۱۳. علامه مجلسی‌، حیاة القلوب‌، ج ۳، ص ۷۳، نشر سرور، قم، چاپ ششم، ۱۳۸۴ ش.
۱۴. علامه مجلسی‌، حیاة القلوب‌، ج ۳، ص ۷۳، نشر سرور، قم، چاپ ششم، ۱۳۸۴ ش.
۱۵. یوسفی غروی، محمدهادی، ‌موسوعة التاریخ الإسلامی‌، ج ۱، ص ۲۴۷ و ۲۴۸، نشر مجمع اندیشه اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۷ ق.‌
۱۶. شیخ صدوق، الخصال، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، ج ۱، ص ۵۷، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، ۱۳۶۲ ش.    
۱۷. آل‌عمران (۳)، آیه ۳۵؛ «(به یاد آورید) هنگامی را که همسرِ عمران گفت:خداوندا! آنچه را در رحم دارم، برای تو نذر کردم، که محرَّر (و آزاد، برای خدمت خانه تو) باشد. از من بپذیر که تو شنوا و دانایی!».    
۱۸. صافات (۳۷)، ۱۰۱ و ۱۰۲؛ «ما او ابراهیم‌     را به نوجوانی بردبار و صبور بشارت دادیم! هنگامی که با او به مقام سعی و کوشش رسید، گفت:پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح می‌کنم، نظر تو چیست؟ گفت:پدرم! هر چه دستور داری اجرا کن، به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت!».]


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار