علاقهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ابراز محبت، علاقه، تشکر، قدردانی، رذایل اخلاقی، چاپلوسی.
پرسش: با توجه به روایات مختلفی که وجود دارد، آیا ابراز علاقه به دیگران، ستایش از آنان و تشویقشان، از لحاظ اخلاقی، رفتاری مثبت است یا رفتاری منفی؟!
پاسخ:


ایجاد تعادل در روابط اجتماعی انسانی[ویرایش]

در ارتباط با محبت به دیگران باید گفت: گاه فردی را به دلیل ویژگی‌های معنوی و اخلاقی او ـ حتی بدون آن‌که ارتباط مستقیمی با او داشته باشیم ـ دوست داریم که این ویژگی مثبتی است که در جای خودش بدان پرداخته شده است؛ اما انسان‌ها در زندگی اجتماعی خود نیازمند ارتباطات دو جانبۀ دیگری نیز می‌باشند. آنها باید دوستانی برگزینند، تکیه‌گاه‌هایی در زندگی داشته باشند، با دیگران به داد و ستد و شراکت بپردازند و ... .
این‌جاست که باید مراقب بود که روابط اجتماعی انسانی در مسیری متعادل ادامه یابد، تا هم ارتباط انسان با خدای خویش را تحت الشعاع خود قرار نداده، کرامت انسانی را خدشه‌دار نساخته و هم نوعی بی‌تفاوتی نسبت به دیگران و رفتارهای نیک آنان در انسان به وجود نیاید.
پیشوایان دینی ما نیز همواره توصیه‌هایی جهت حفظ این تعادل ارائه می‌فرمودند که در ذیل به بخشی از آنها خواهیم پرداخت.

ابراز محبت قلبی[ویرایش]

با توجه به این‌که ارتباطات صمیمانه و منطقی میان افراد مورد تأیید اسلام است و نظر به این‌که ابراز محبت به تحکیم دوستی‌ها می‌انجامد، توصیه شده است که اگر فردی را دوست داریم، این محبت قلبی به او را ابراز داریم:

← روایتی از امام صادق
امام صادق ـ علیه‌السلام ـ خطاب به یکی از پیروان خویش می‌فرماید: اگر یکی از برادرانت را دوست داری، این دوستی را به اطلاع او نیز برسان؛ چراکه ابراهیم پیامبر ـ علیه‌السلام ـ عرضه داشت، خدایا! نشانم بده که چگونه مردگان را زنده می‌کنی. خدا فرمود: آیا ایمان نداری؟! گفت چرا! ولی می‌خواهم اطمینان بیشتری در قلبم به وجود آید. [۱]
امام با بیان این داستان حضرت ابراهیم علیه‌السلام، غیر مستقیم به این نکته اشاره می‌فرماید که گاه باید رویکردی داشت که بر اطمینان قلبی افزود و اظهار دوستی به زبان، طرف مقابل را به وجود این علاقه‌مندی مطمئن‌تر می‌سازد.

← روایتی دیگر از امام صادق
حضرتشان در روایت دیگری صریحاً همین موضوع را اظهار می‌فرماید: اگر فردی را دوست داشتی، به این دوستی آگاهش کن؛ زیرا این آگاهی، دوستی میان شما را محکم‌تر خواهد کرد. [۲]

تقدیر و تشکر از محبت‌های دیگران[ویرایش]

در همین راستا، باید از محبت‌های دیگران نیز تقدیر و تشکر به عمل آورد.

← سخنی از خداوند متعال
نقل است که پروردگار در روز قیامت به بندۀ خود می‌گوید: آیا محبت فلانی را با سپاس‌گزاری پاسخ گفتی؟! او در جواب می‌گوید: پروردگارا! من از خودت مستقیماً سپاس‌گزاری کردم! خداوند پاسخ می‌دهد که چون تو از آن فرد تشکر نکرده‌ای، سپاس‌گزاری تو از من نیز فایده‌ای نخواهد داشت! [۳]

تشکر از دیگران وسیله‌ای برای رشد رذایل اخلاقی[ویرایش]

با تمام آنچه گفته ‌شد، گاه ابراز محبت و تقدیر و تشکر از دیگران به جای آن‌که نشانگر ویژگی‌های مثبت اخلاقی باشد، به ابزار و وسیله‌ای برای رشد رذایل اخلاقی تبدیل می‌شود. صفت چاپلوسی را در انسان زنده می‌کند؛ غرور کاذب را در طرف مقابل ایجاد می‌کند؛ توجه انسان به منشأ اصلی نعمت‌ ها را کم‌رنگ می‌کند؛ انسان به دروغ و برای رسیدن به منافع پست مادی، خود را علاقه‌مند به دیگری نشان داده، بدون آن‌که کوچک‌ترین محبتی در قلب او وجود داشته باشد و....
این‌جاست که دیگر، توصیه‌های پیشوایان رنگ و بوی دیگری گرفته و انسان‌ها از چنین رفتارهایی برحذر می‌دارند:

← روایتی از پیامبر اکرم
پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ از ستایش بی‌جا منع کرده و فرمود:به روی ستایش‌گران (چاپلوس) خاک بپاشید! [۴]

← روایتی از امام هادی
امام هادی ـ علیه‌السلام ـ خطاب به فردی که بیش از اندازه به ستایش از ایشان پرداخته بود، شدت عمل به خرج داده و فرمود:برو پی کارت! چاپلوسی بیش از اندازه، انسان را به تو بدگمان می‌سازد! اگر واقعاً دیدی که برادرت مورد اعتماد می‌باشد، به‌جای چاپلوسی، نیت خود را نسبت به او پاک کن. [۵]

← روایتی دیگر از ائمه
در روایتی دیگر نیز توصیه شده است، اگر فردی نزد تو آمده و خوبی‌ها و رفتارهای نیکی را به تو نسبت داد که تو آنها را در اندرون خود نمی‌یابی، این ستایش را از او قبول نکرده و او را تکذیب کن؛ زیرا او با این کارش به تو ستم روا داشته است! [۶]

← روایتی از امام علی
امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ می‌فرماید: چه‌بسا افرادی که به دلیل تعریف و تمجید مردم از آنها، دچار فتنه شده‌اند. [۷]

ستایش از افراد در حد شایستگی آنها[ویرایش]

تمام موارد فوق نشانگر آن نیست که همواره باید از ستایش کارهای نیک دیگران و تشویق آنان دریغ ورزیم؛ بلکه تنها ضروری است که پیامدهای آن‌را سنجیده و سپس سخنی به اندازه بگوییم.

← روایتی از امام علی
چنانچه حضرتشان در جای دیگر فرمودند: ستایش بیش از شایستگی، چاپلوسی از طرف مقابل به شمار آمده و دریغ از ستایش لازم نیز ناشی از درماندگی یا حسادت است‌. [۸]

ضرورت داوری عقل[ویرایش]

عقل هر فردی به‌تنهایی می‌تواند داور مناسبی باشد که آیا ابراز علاقه‌ها و ستایش‌های او رفتاری خداپسندانه برای تحکیم روابط سالم اجتماعی و تشویق دیگران به کار نیک است و یا رفتاری منافقانه برای جلب منافع شخصی!
اولی فضیلتی اخلاقی است که اسلام بدان توصیه کرده و دومی رذیلتی اخلاقی است که نمی‌تواند مورد تأیید اسلام باشد.


پانویس[ویرایش]
 
۱. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۲، ص ۶۴۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ ق.    
۲. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۲، ص ۶۴۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ ق.    
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۲، ص ۹۹، دارالکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ ق.    
۴. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۱، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۳ق.    
۵. محمد بن مکی (شهید اول)، الدرة الباهرة من الأصداف الطاهرة، انتشارات زائر، قم، ۱۳۷۹ش.
۶. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج ۱، ص ۱۵۷، دارالکتاب، قم، ۱۴۰۴ق.    
۷. سید رضی، نهج البلاغة، ص ۵۵۶، انتشارات هجرت، قم، ۱۴۰۴ق.
۸. سید رضی، نهج البلاغة، ص ۵۳۵، انتشارات هجرت، قم، ۱۴۰۴ق.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : فضائل اخلاقی | محبت




جعبه‌ابزار