راویانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: راویان، غیبت امام زمان.
پرسش: آیا راویان حدیث مربوط به حکمت غیبت امام زمان ـ عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف ـ که در کتاب علل الشرائع شیخ صدوق آمده، موثق هستند و روایت معتبر است؟ آیا «محمد بن قتیبه» و «احمد بن عبد الله بن جعفر المدائنی»، واقعاً غیر موثق هستند؟
پاسخ:


متن حدیث مربوط به حکمت غیبت امام زمان[ویرایش]

شیخ صدوق، در کتاب علل الشرائع این روایت را از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ نقل کرده است: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ النَّیْسَابُورِیُّ الْعَطَّارُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ النَّیْسَابُورِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْدَانُ بْنُ سُلَیْمَانَ النَّیْسَابُورِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَدَائِنِیُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ‌ الْهَاشِمِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ـ علیه‌السلام ـ یَقُولُ‌ إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً لَا بُدَّ مِنْهَا یَرْتَابُ فِیهَا کُلُّ مُبْطِلٍ فَقُلْتُ لَهُ وَ لِمَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ لِأَمْرٍ لَمْ یُؤْذَنْ لَنَا فِی کَشْفِهِ لَکُمْ قُلْتُ فَمَا وَجْهُ الْحِکْمَةِ فِی غَیْبَتِهِ قَالَ وَجْهُ الْحِکْمَةِ فِی غَیْبَتِهِ وَجْهُ‌ الْحِکْمَةِ فِی‌ غَیْبَاتِ‌ مَنْ تَقَدَّمَهُ مِنْ حُجَجِ اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ إِنَّ وَجْهَ الْحِکْمَةِ فِی ذَلِکَ لَا یَنْکَشِفُ إِلَّا بَعْدَ ظُهُورِهِ کَمَا لَا یَنْکَشِفُ وَجْهُ الْحِکْمَةِ لَمَّا أَتَاهُ الْخَضِرُ ـ علیه‌السلام ـ مِنْ خَرْقِ السَّفِینَةِ وَ قَتْلِ الْغُلَامِ وَ إِقَامَةِ الْجِدَارِ لِمُوسَی ـ علیه‌السلام ـ إِلَّا وَقْتَ افْتِرَاقِهِمَا یَا ابْنَ الْفَضْلِ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ أَمْرٌ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ وَ سِرٌّ مِنْ سِرِّ اللَّهِ وَ غَیْبٌ مِنْ غَیْبِ اللَّهِ وَ مَتَی عَلِمْنَا أَنَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ حَکِیمٌ صَدَّقْنَا بِأَنَّ أَفْعَالَهُ کُلَّهَا حِکْمَةٌ وَ إِنْ کَانَ وَجْهُهَا غَیْرَ مُنْکَشِفٍ لَنَا.

بررسی راویان حدیث مزبور[ویرایش]

تحقیق و بررسی که درباره راویان این حدیث شده، به شرح زیر است:

← ۱. عبدالواحِد بن مُحمَّد بن عُبدُوس نیسابُوری عَطَّار
از مشایخ شیخ صدوق است [۱] که برای او طلب رحمت از خدا می‌کند و همین «طلب رحمت» از دیدگاه برخی از فقها و علما ی رجال، دلالت بر توثیق راوی می‌کند؛ پس عبدالواحد بن عبدوس نیسابوری عطار امامی و ثقه است.

← ۲. علی بن محمد بن قتیبه نیسابوری
معروف به قتیبی نیسابوری است. او شاگرد فضل بن شاذان می‌باشد. [۲] بنا بر تحقیق، امامی و ثقه است و به الفاظی همچون «فاضل» مدح شده و مورد اعتماد کشّی می‌باشد. [۳] [۴] [۵]

← ۳. حمدان بن سلیمان نیسابوری
از اصحاب امام هادی و امام حسن عسکری علیه‌السلام، [۶] امامی و ثقه است. [۷] [۸]

← ۴. أَحمد بن عبداللَّه بن جعفر مَدائنی
در منابع رجالی معروف، کسی به اسم أَحمد بن عبداللَّه بن جعفر مَدائنی نداریم.

← ۵. عبدالله بن فضل هاشمی
که نام آن عبدالله بن فضل نوفلی هم آمده است.
[۹] او از اصحاب امام صادق ـ علیه‌السلام ـ می‌باشد. [۱۰] او نیز امامی و ثقه است. [۱۱] [۱۲]
همان‌طور که دیده شد، غیر از احمد بن عبدالله بن جعفر مدائنی، سایر راویان هم در منابع رجالی از آنها اسم برده شده و هم مورد توثیق واقع شده‌اند.

معتبر بودن متن و دلالت حدیث[ویرایش]

با این‌حال این روایت از جهت متنی میان فقها و محدثان پذیرفته شده است و کسی را نیافتیم که به متن این حدیث اشکالی وارد کند؛ چراکه این روایت با روایات معتبر دیگری که درباره علت غیبت امام زمان ـ عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف ـ نقل شده‌اند، موافق و هماهنگ است؛ لذا متن و دلالت حدیث پذیرفته می‌شود.

ترجمه حدیث[ویرایش]

ترجمه حدیث چنین است:
عبداللَّه بن فضل هاشمی گفت: از حضرت امام صادق ـ علیه‌السلام ـ شنیدم که ‌فرمود: «صاحب امر غیبتی دارد که چاره‌ای از آن نیست، هر گمراه و باطلی در آن تردید و شک می‌کند.
محضرش عرض کردم: فدایت شوم چرا؟
فرمود: به خاطر امری که در بیانش مأذون نیستم.
عرض کردم: حکمت در غیبت آن‌ حضرت چیست؟
فرمود: حکمت در غیبت آن‌ جناب همان حکمت در غیبت حجت‌ های گذشته حق تعالی می‌باشد که بعد از ظهورش آشکار خواهد شد؛ چنانچه حکمت کارهایی را که خضر ـ علیه‌السلام ـ مرتکب شد که عبارت بودند از شکستن و شکافتن کشتی، کشتن جوان، بپا داشتن دیوار برای موسی ـ علیه‌السلام ـ بعد از جداشدنش از خضر ظاهر گشت. ای پسر فضل! این امر، امری است از امور خدا و سری است از اسرار الهی و غیبی است از غیب‌های پروردگار و وقتی خدای ـ عزوجل ـ را حکیم دانستیم، باید تمام افعالش را تصدیق نموده و معتقد باشیم همه آنها از روی حکمت صورت می‌گیرند، اگرچه وجه آنها را ما ندانیم». [۱۳] [۱۴]


پانویس[ویرایش]
 
۱. حسینی تفرشی، سید مصطفی، نقد الرجال، ج ۳، ص ۱۶۷، مؤسسه آل البیت(ع)، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.    
۲. سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ۴، ص ۳۱۳، مؤسسه امام صادق (ع)، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.    
۳. علامه حلی، خلاصة الاقوال فی معرفة أحوال الرجال، ص ۹۴ ؟؟؟، دار الذخائر، قم، ۱۴۱۱ق.
۴. سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ۴، ص ۳۱۳، مؤسسه امام صادق (ع)، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.    
۵. شبیری زنجانی، سید موسی، کتاب نکاح، ج ۸، ص ۲۵۴۹ ـ ۲۵۵۱، مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز، قم، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
۶. حسینی تفرشی، سید مصطفی، نقد الرجال، ج ۲، ص۱۵۹ و ۱۶۰، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.    
۷. نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة، محقق و مصحح: شبیری زنجانی، سید موسی، ص ۱۳۸، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۰۷ق
۸. علامه حلی، خلاصة الاقوال فی معرفة أحوال الرجال، ص ۶۲ ؟؟؟، دار الذخائر، قم، ۱۴۱۱ق.
۹. موسوی خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، ج ۱۰، ص ۲۷۸ ؟؟؟، مرکز نشر آثار شیعه، قم‌، ۱۴۱۰ق.
۱۰. موسوی خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، ج ۱۰، ص ۲۷۸ ؟؟؟، مرکز نشر آثار شیعه، قم‌، ۱۴۱۰ق.
۱۱. نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة، محقق و مصحح: شبیری زنجانی، سید موسی، ص ۲۲۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۰۷ق
۱۲. علامه حلی، خلاصة الاقوال فی معرفة أحوال الرجال، ص ۱۱۱ ؟؟؟، دار الذخائر، قم، ۱۴۱۱ق.
۱۳. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۲۴۶، کتاب‌فروشی داوری، قم، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.    
۱۴. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۵، ص ۱۰۴، اعلمی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : مهدویت | غیبت کبری | فلسفه غیبت




جعبه‌ابزار