تحقیق در اسلام و معرفی کتاب‌هاذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: روش تحقیق، دین اسلام، کتاب‌های تاریخ اسلام، کتاب‌های اعتقادی، کتاب‌های اخلاقی.

پرسش: برای شروع تحقیق در اسلام چگونه باید آغاز کرد؟ کتاب‌هایی معرفی کنید؟

پاسخ: در آغاز تحقیق درباره دین اسلام، باید اول برای انسان سؤال ایجاد شود که اسلام چه نوع دینی است و در صورت آسمانی بودن آن، باید از خود بپرسد که خداوند آن را بر چه کسی فرستاده است و پیامبر او دارای چه شخصیتی بوده است و یاران او و سران و بزرگان این دین از چه خصوصیاتی برخوردار بوده‌اند تا در این مسیر تحقیق خود را آغاز کند. در این باره می‌تواند به کتاب‌های تاریخ اسلام مراجعه کند.
هم‌چنین برای یک محقق نوکار لازم است که نسبت به ارکان سه‌گانه دین اسلام که عبارت‌اند از عقاید و مسائلی که گرایش‌ها و ایمان قلبی را مقتضی است، احکام و برنامه‌های عملی و اخلاق که عهده‌دار تزئین و اعتدال رفتارهای اجتماعی و برخوردهای ذات‌البینی است نیز، تحقیق انجام دهد.
و در آغاز کار، بدون گرایش به هیچ‌یک از مذاهب مختلف اسلام حق را برای خودش نمایان سازد و آن را برگزیند و الا اگر بدون تحقیق، مذهبی را بپذیرد که حقیقت آن برای او از راه‌های معقول استدلالی و عینی ثابت نشده باشد، سخت می‌شود؛ چون حالت بی‌طرفی را از دست می‌دهد و همیشه به مطالب از دیدگاه مذهبی که پذیرفته است، می‌نگرد.
اما تحقیق در احکام و برنامه‌های عملی اسلام که عبارت از به دست آوردن احکام خداوند از منابع مربوط به آن است، کار هر کسی نیست؛ چون تحقیق علمی و استدلالی نسبت به احکام و فروع دین یک کار تخصصی است که فقط در حوزه‌های علمیه تحت اشراف و تعلیم متخصصان آن (فقها و مجتهدین) امکان‌پذیر است و علمی که عهده‌دار این امر است، فقه نامیده می‌شود و با توجه به مشکل بودن تحقیق در علم فقه، برخی طلاب حوزه علمیه به درجه تخصص و اجتهاد می‌رسند و عده‌ای کثیری از آنان در مقاطع مختلف به نویسندگی، تبلیغ، بیان احکام و تدریس و تحقیق در رشته‌های مختلف مشغول می‌شوند؛ اما در‌عین‌حال برای هر کسی راه آشنایی و معرفت به احکام عملی باز است و هر مکلفی می‌تواند در حد نیاز خودش به رساله‌های علمیه مراجع تقلید مراجعه و بر طبق موازین تقلید به آنها عمل کند.

فهرست مندرجات

۱ - روش تحقیق در دین
۲ - آغاز تحقیق
       ۲.۱ - کتاب‌های تاریخ اسلام
              ۲.۱.۱ - فروغ ابدیت
              ۲.۱.۲ - بامداد اسلام
              ۲.۱.۳ - برگزیده تاریخ پیامبر اسلام
              ۲.۱.۴ - تاریخ تحلیلی اسلام
              ۲.۱.۵ - تاریخ اسلامی از آغاز تا هجرت
              ۲.۱.۶ - فروغ ولایت
              ۲.۱.۷ - سیره پیشوایان
۳ - تحقیق درباره ارکان سه‌گانه دین اسلام
۴ - گرایش نداشتن به هیچ‌ مذهبی
       ۴.۱ - کتاب‌های اعتقادی
              ۴.۱.۱ - مقدمه بر جهان‌بینی اسلامی
              ۴.۱.۲ - آشنایی با علوم اسلامی
              ۴.۱.۳ - امامت و رهبری
              ۴.۱.۴ - خاتمیت و نبوت
              ۴.۱.۵ - اعتقاد ما
              ۴.۱.۶ - آموزش عقاید
              ۴.۱.۷ - اصول دین
              ۴.۱.۸ - المراجعات
۵ - تحقیق در احکام و برنامه‌های عملی اسلام
       ۵.۱ - کتاب‌های اخلاقی
              ۵.۱.۱ - معراج السعادة
              ۵.۱.۲ - شرح حدیث جنود عقل و جهل
              ۵.۱.۳ - ارشاد القلوب
              ۵.۱.۴ - مبادی اخلاق در قرآن کریم
              ۵.۱.۵ - مراحل اخلاق در قرآن کریم
              ۵.۱.۶ - تعلیم و تربیت در اسلام
              ۵.۱.۷ - انسان کامل
              ۵.۱.۸ - اخلاق در قرآن
              ۵.۱.۹ - مراقبات
              ۵.۱.۱۰ - تعلیم و تربیت در نهج‌البلاغه
              ۵.۱.۱۱ - ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها
              ۵.۱.۱۲ - واژه‌های اخلاقی از اصول کافی
              ۵.۱.۱۳ - حکمت‌ها و‌اندرزها
۶ - پانویس
۷ - منبع

روش تحقیق در دین

[ویرایش]

انسان سالم از حیث فطرت و عقل نسبت به هیچ عقیده‌ای بی‌تفاوت نیست و لاجرم به دنبال این بر‌می‌آید که حقیقت یا بطلان آن برای او روشن شود، منتها ابزار و وسایل تحقیق متناسب با توان علمی هر محقق است. ممکن است یک عامی و درس‌نخوانده با ادله ساده و معمولی حق را بپذیرد و قانع شود، اما یک دانشمند و محقق درس‌خوانده نیاز به برهان‌های قوی و استدلال‌های مختلف و پیچیده‌ای داشته باشد.
به‌هرحال برای هر کسی در حد و توان علمی خودش راه تحقیق و جست‌وجو نسبت به هر دینی که می‌تواند به آن تماس پیدا کند، باز است و قادر است که با کمترین هزینه راه تحقیق را در پیش بگیرد.

آغاز تحقیق

[ویرایش]

اگر کسی که هنوز چیزی از اسلام نمی‌داند یا کمتر می‌داند و می‌خواهد نسبت به آن تحقیق کند تا به حقایقی که در آن وجود دارد دست یابد و حقیقت یا بطلان مسائل آن را به دست آورد و اثر قبولی یا ردّ را بر آن مترتب کند، باید اول برای او سؤال ایجاد شود که اسلام چه نوع دینی است و در صورت آسمانی بودن آن، باید از خود بپرسد که خداوند آن را بر چه کسی فرستاده است و پیامبر او دارای چه شخصیتی بوده است و یاران او و سران و بزرگان این دین از چه خصوصیاتی برخوردار بوده‌اند تا در این مسیر تحقیق خود را آغاز کند.

← کتاب‌های تاریخ اسلام


تحقیق در موارد فوق با مراجعه به کتب تاریخ اسلام امکان‌پذیر است.
و کتاب‌های زیادی در این رابطه نگاشته و تدوین شده است. کتاب‌های زیر می‌تواند راه‌گشای خوبی برای یک محقق در این زمینه باشد:

←← فروغ ابدیت


فروغ ابدیت تألیف آیت‌الله جعفر سبحانی.

←← بامداد اسلام


بامداد اسلام تألیف دکتر عبدالحسین زرین‌کوب.

←← برگزیده تاریخ پیامبر اسلام


برگزیده تاریخ پیامبر اسلام (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) تألیف محمدابراهیم آیتی.

←← تاریخ تحلیلی اسلام


درس‌هایی از تاریخ تحلیلی اسلام تألیف سیدهاشم رسولی محلاتی.

←← تاریخ اسلامی از آغاز تا هجرت


تاریخ اسلامی از آغاز تا هجرت تألیف علی دوانی.

←← فروغ ولایت


فروغ ولایت، تألیف آیت‌الله جعفر سبحانی.

←← سیره پیشوایان


سیره پیشوایان تألیف مهدی پیشوایی، زندگانی تحلیلی پیشوایان ما، تألیف عادل ادیب.

تحقیق درباره ارکان سه‌گانه دین اسلام

[ویرایش]

ممکن است با همین تحقیق به بعضی مسائل اعتقادی نیز دست یابد و با آنها آشنا شود و حتی به مسائل عملی و اخلاقی دین اسلام نیز می‌تواند اجمالاً دسترسی پیدا کند؛ ولی درعین‌حال برای یک محقق نوکار لازم است که نسبت به ارکان سه‌گانه دین اسلام که عبارت‌اند از عقاید و مسائلی که گرایش‌ها و ایمان قلبی را مقتضی است، احکام و برنامه‌های عملی و اخلاق که عهده‌دار تزئین و اعتدال رفتارهای اجتماعی و برخوردهای ذات‌البینی است نیز، تحقیق انجام دهد.

گرایش نداشتن به هیچ‌ مذهبی

[ویرایش]

لازم به ذکر است که یک محقق خالی‌الذهن، اگر خواهان به دست آوردن حق است، باید در ابتدای کار، بدون گرایش به هیچ‌یک از مذاهب مختلف اسلام که متأسفانه در اثر عدم تمسک به قرآن و عترت پیامبران (علیهم‌السلام) پدید آمده‌اند، حق را برای خودش نمایان سازد و آن را انتخاب کند و الا اگر بدون تحقیق، مذهبی را بپذیرد که حقیقت آن برای او از راه‌های معقول استدلالی و عینی ثابت نشده باشد، سخت می‌شود؛ چون حالت بی‌طرفی را از دست می‌دهد و همیشه به مطالب از دیدگاه مذهبی که پذیرفته است، می‌نگرد.

← کتاب‌های اعتقادی


پس در مرحله بعدی باید تحقیق را در حوزه اعتقادات آغاز کند و در مسائل اعتقادی کتاب‌های زیادی توسط علما و متکلمان اسلامی نوشته و چاپ شده است.
می‌توان کتاب‌های زیر را برای یک محقق تازه‌کار نام برد:

←← مقدمه بر جهان‌بینی اسلامی


مقدمه بر جهان‌بینی اسلامی تألیف مرتضی مطهری.

←← آشنایی با علوم اسلامی


آشنایی با علوم اسلامی تألیف مرتضی مطهری

←← امامت و رهبری


امامت و رهبری تألیف مرتضی مطهری.

←← خاتمیت و نبوت


خاتمیت و نبوت تألیف مرتضی مطهری.

←← اعتقاد ما


اعتقاد ما تألیف ناصر مکارم شیرازی.

←← آموزش عقاید


آموزش عقاید تألیف محمدتقی مصباح یزدی.

←← اصول دین


اصول دین تألیف علامه طباطبایی.

←← المراجعات


المراجعات تألیف سید‌شرف‌الدین عاملی.

کتاب‌های متعدد دیگر از شیعه و سنی که قدری تخصصی‌تر هستند و در اکثر کتابخانه‌های بزرگ موجودند.
لازم به ذکر است که کتاب‌های اهل سنت اکثراً به زبان عربی نگاشته شده است.

تحقیق در احکام و برنامه‌های عملی اسلام

[ویرایش]

اما تحقیق در احکام و برنامه‌های عملی اسلام که عبارت از به دست آوردن احکام خداوند از منابع مربوط به آن است، کار هر کسی نیست؛ چون تحقیق علمی و استدلالی نسبت به احکام و فروع دین یک کار تخصصی است که فقط در حوزه‌های علمیه تحت اشراف و تعلیم متخصصان آن (فقها و مجتهدین) امکان‌پذیر است و علمی که عهده‌دار این امر است، فقه نامیده می‌شود و با توجه به مشکل بودن تحقیق در علم فقه، برخی طلاب حوزه علمیه به درجه تخصص و اجتهاد می‌رسند و عده‌ای کثیری از آنان در مقاطع مختلف به نویسندگی، تبلیغ، بیان احکام و تدریس و تحقیق در رشته‌های مختلف مشغول می‌شوند.
اما در‌عین‌حال برای هر کسی راه آشنایی و معرفت به احکام عملی باز است و هر مکلفی می‌تواند در حد نیاز خودش به رساله‌های علمیه مراجع تقلید مراجعه و بر طبق موازین تقلید به آن‌ها عمل کند.

← کتاب‌های اخلاقی


در رابطه با اخلاق اسلامی کتاب‌های زیادی نوشته شده است و یک محقق ابتدایی می‌تواند به کتاب‌های زیر مراجعه کرده و در مسیر اهداف خود از آنها بهره بگیرد:

←← معراج السعادة


معراج السعادة تألیف ملااحمد نراقی.

←← شرح حدیث جنود عقل و جهل


شرح حدیث جنود عقل و جهل تألیف امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه).

←← ارشاد القلوب


ارشاد القلوب تألیف ابی‌محمد‌حسین دیلمی.

←← مبادی اخلاق در قرآن کریم


مبادی اخلاق در قرآن کریم تألیف عبدالله جوادی آملی.

←← مراحل اخلاق در قرآن کریم


مراحل اخلاق در قرآن کریم تألیف عبدالله جوادی آملی.

←← تعلیم و تربیت در اسلام


تعلیم و تربیت در اسلام تألیف مرتضی مطهری.

←← انسان کامل


انسان کامل تألیف مرتضی مطهری.

←← اخلاق در قرآن


اخلاق در قرآن تألیف ناصر مکارم شیرازی.

←← مراقبات


مراقبات تألیف میرزا جواد ملکی تبریزی.

←← تعلیم و تربیت در نهج‌البلاغه


تعلیم و تربیت در نهج‌البلاغه تألیف عبدالمجید سعادت.

←← ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها


ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها در قرآن تألیف ابوطالب تجلیلی.

←← واژه‌های اخلاقی از اصول کافی


واژه‌های اخلاقی از اصول کافی تألیف ابراهیم پیشوای ملایری.

←← حکمت‌ها و‌اندرزها


حکمت‌ها و‌ اندرزها تألیف مرتضی مطهری.

پانویس

[ویرایش]



منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «تحقیق در اسلام و معرفی کتاب‌ها»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۰۶/۲۱.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار