انتقاد سازندهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: انتقاد، دوستان.

پرسش: چگونه بر مسیر زندگی دوستان و اطرافیان تأثیرگذار باشیم و از کار بدشان انتقاد کنیم و آن‌ها را راهنمایی کنیم؟

پاسخ: برای یک انتقاد سازنده و تأثیرگذار، رعایت برخی اصول و راهکارها ضروری است که عبارت‌اند از: اصل تدریج، کم کردن رفت‌و‌آمد، تشویق دوستان به خودشناسی، معرفی الگوهای مناسب، بیان غیر مستقیم، طرح یک موضوع در یک جلسه، محل قرار، بیان جنبه‌های مثبت، تشویق به نماز، گزینش دوستان مناسب، اندازه محبت، هدیه دادن، ظرفیت روانی و هنر خوب شنیدن.


رعایت برخی اصول در انتقاد سازنده[ویرایش]

برای رسیدن به پاسخ مناسب سؤال مذکور، بهتر است اصول و راهکار‌های زیر به‌خوبی رعایت شوند:

← اصل تدریج
هم‌چنان‌ که یک صفت بد به‌تدریج در انسان به وجود می‌آید، برای به وجود آمدن یک صفت خوب نیز باید به اصل تدریج توجه کرد، شما هم باید به‌تدریج در دوستان خود اثر بگذارید و انتظار نداشته باشید که طرف مقابل شما یک دفعه تغییر کند. کسی که می‌خواهد اثر بگذارد، باید حوصله داشته باشد و مانند قطره آبی که صخره را می‌شکافد، باشد.

← کم کردن رفت‌و‌آمد
رفت‌و‌آمد خود را با آن‌ها کم کنید و در ملاقات با آن‌ها سعی کنید آن‌ها را بمباران اطلاعاتی نکنید و حال که چند روز است آن‌ها را ندیده‌اید، با دیدن آن‌ها نباید عوض آن چند روز را دربیاورید. هم‌چنین سعی کنید، آن‌ها به شما رجوع کنند.

← تشویق دوستان به خودشناسی
خودشناسی نتایج ارزنده‌ای دارد؛ از جمله باعث خودسازی و خداشناسی می‌شود که می‌توانید با ترتیب دادن گفت‌وگوهای صمیمانه با دوستان از روحیات هم‌دیگر آگاه شوید. [۱]

← معرفی الگوهای مناسب
جوانان به لحاظ خصیصه کمال‌گرایی که یک خواست درونی است، به سوی همانندسازی حرکت کرده و می‌خواهند خود را به کسانی که مظهر کمالات اخلاقی هستند نزدیک کنند. گرایش به الگوهای برجسته باعث تنظیم افکار و تعالی روح و موجب به کار افتادن استعدادهای راکد و ظرفیت‌های پراکنده وجود جوانان می‌شود. که شما می‌توانید با اعتمادسازی آن‌ها نسبت به خود، الگوهای مطلوب را به آن‌ها معرفی نموده و سعی کنید بین الگوها و ضد الگوها تفکیک قائل شوید و آن‌ها را شناسایی کنید. [۲]

← بیان غیر مستقیم
شما در مورد هر موضوعی که می‌خواهید با آن‌ها سخن بگویید، می‌توانید با دادن نامه، یا معرفی کتاب و یا هدیه کتاب به هدف خود رسیده و در عین حال پدر و مادر آن‌ها نیز حساس نمی‌شوند؛ مثلاً اگر می‌خواهید در مورد موضوعی با آن‌ها سخن بگویید، با نوشتن نامه یا معرفی کتاب و یا هدیه کتاب که در همان موضوع است، آن‌ها را هدایت کرده که با این عمل دوستان شما احساس حقارت نمی‌کنند.

← طرح یک موضوع در یک جلسه
در هر ملاقات یا نشستی که با دوستان دارید، طرح بیش از یک موضوع جایز نیست؛ زیرا اگر از همه جهات جوان را مورد انتقاد قرار دهیم، او را علیه خود برانگیخته‌ایم و نتیجه‌ای عاید نخواهد شد.

← سؤال و جواب
اگر درصدد این هستید که مسئله‌ای را به آن‌ها بفهمانید، این تفهیم در قالب سؤال و جواب باشد؛ مثلاً اگر می‌خواهید حکمی از احکام حجاب را بیان کنید، اول از آن‌ها سؤال کنید که مثلاً حد حجاب چه‌قدر است؟ در این صورت فرد خود‌به‌خود و بدون این‌که از خود مقاومتی نشان دهد، به روی اصل موضوع می‌رود. [۳]

← محل قرار
وقتی با دوستان قرار ملاقات می‌گذارید، سعی کنید محل قرار در مساجد و مکان‌های مقدس باشد. این عمل باعث می‌شود که دوستان شما با مسجد و اماکن مذهبی آشنا شده و تحت تأثیر آن قرار بگیرند.

← بیان جنبه‌های مثبت
انتقاد سازنده همیشه با بیان یکی از جنبه‌های مثبت جوان آغاز شده، و با جلب اطمینان وی موضوع اصلی مورد انتقاد طرح می‌شود. به این صورت که یک‌باره موضوع اصلی را نباید بیان کرد؛ بلکه اول باید یکی از خصوصیات بارز و خوب فرد را برجسته کرد و بعد کم‌کم و با آرامش موضوع مورد انتقاد را مطرح کرد. [۴]
به طور مثال بگویید: خانم یا آقای فلانی شما نمازت را خیلی خوب می‌خوانی، اخلاق و برخورد شما هم انصافاً عالی است؛ اما اگر قرائت نمازت را یک مقدار درست کنی، هیچ اشکالی ندارد یا مثلاً اخلاق شما هیچ حرفی ندارد؛ اما اگر در برخوردت این کار را هم بکنی، خیلی بهتر می‌شود.

← تشویق به نماز
از آن‌جا که ذکر خداوند یکی از عوامل بازدارنده از گناه است؛ لذا شما باید دوستانتان را تشویق به اقامه نماز کنید؛ زیرا نماز باعث آرامش روح و باعث دوری از گناه می‌شود. شما برای تشویق به نماز می‌توانید نعمت‌های خداوند را برای آن‌ها بشمارید و این‌که وظیفه یک انسان در مقابل این همه نعمت‌های الهی چیست؟ بله وظیفه یک انسان در مقابل کسی که این همه نعمت به او داده، غیر از شکرگزاری و حمد و سپاس، نمی‌تواند چیز دیگری باشد.

← گزینش دوستان مناسب
یکی دیگر از راه‌هایی که شما می‌توانید از آن استفاده کنید، این است که دوستان مناسب برای آن‌ها انتخاب و معرفی کنید. تا تنها خودتان به طور مستقیم با آن‌ها رابطه نداشته باشید، بلکه خواسته‌های خود را از طریق دوستان دیگر به آن‌ها تفهیم کنید.

← اندازه محبت
میزان محبت آن‌ها به شما دارند:
یکی از نکاتی که در ارتباط با هدایت و تبلیغ دوستان باید به آن توجه کرد، مسئله محبت دوستانتان به شماست. شما باید ببینید دوستان شما چه‌قدر به شما محبت دارند؛ زیرا محبت باعث اطاعت و پیروی می‌شود و افراد به خاطر محبت قلبی که به شما دارند، از شما پیروی می‌کنند.

← هدیه دادن
یکی از عوامل مهمی که باعث استحکام ریشه‌های دوستی می‌باشد و فرد به وسیله آن در قلوب دیگران جای می‌گیرد، مسئله هدیه است. شما می‌توانید با هدیه دادن هر چند هدیه ناچیز باشد، قلب دوستانتان را به خود متمایل کنید و سعی کنید در هدیه دادن نیاز فرد را بشناسید، چون اگر هدیه شما مطابق با نیاز او باشد، این هدیه اثر بیشتر دارد.

← ظرفیت روانی
در انتقاد از جوانان و دوستان باید ظرفیت روانی آنان در نظر گرفته شود، و متناسب با میزان حساسیت روحی و نوع شخصیت آن‌ها، انتقاد کرد؛ و گرنه بیش از آن‌چه که می‌خواهیم اصلاح رفتار کنیم، ناخواسته تخریب کرده‌ایم. [۵]

← هنر خوب شنیدن
شما اگر از دوستانتان انتقاد دارید، باید فرصت کافی برای اظهارنظر و گفت‌وگو برای وی در نظر گرفته و مطالب پیشنهادی دوستانتان را با استفاده از هنر خوب شنیدن مورد توجه قرار دهید. [۶]

← انتقاد در خلوت
اگر انتقادی از دوستانتان دارید، این انتقاد را در خلوت و در غیاب دیگران انجام دهید، در غیر این صورت دوستان شما امنیت روحی خود را در معرض تهدید می‌بینند و درصدد مقابله به مثل برخواهند آمد.

←← حدیثی از امام صادق
امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «اگر انتقاد از دوستت را در حضور دیگران انجام دادی، او را خوار و ذلیل کرده‌ای و اگر انتقاد از او را در تنهایی به عمل آوردی، او را عزت بخشیده‌ای». [۷]

معرفی منبع[ویرایش]

۱. روش‌های کاربردی امر به معروف و نهی از منکر: با تاکید بر زمینه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی، محمدرضا شرفی، پیام آزادی.

پانویس[ویرایش]
 
۱. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۷۱، سروش (صدا و سیما).
۲. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۱۷، سروش (صدا و سیما).
۳. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۲۳، سروش (صدا و سیما).
۴. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۲۲، سروش (صدا و سیما).
۵. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۲۲، سروش (صدا و سیما).
۶. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۲۲، سروش (صدا و سیما).
۷. شرفی، محمدرضا، جوان و نیروی چهارم زندگی، ص۲۲، سروش (صدا و سیما).


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «انتقاد سازنده»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۶/۰۳.    



رده‌های این صفحه : مقالات ‌اندیشه قم | انتقاد | نقد




جعبه‌ابزار