ارزیابی حدیث حارث همدانیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: حارث همدانی ، محتضر ، حضرت علی
پرسش: در روایتی دیدم؛ حضرت علی علیه‌السلام به هنگام جان دادن هر انسانی چه مؤمن و چه کافر بر بالین فرد محتضر حاضر می‌شوند و آن فرد در آن لحظه به حقانیت امیرالمؤمنین علیه‌السلام پی می‌برد. می‌خواستم سند این روایت و احیاناً صحیح یا ناصحیح بودن آن‌را جویا شوم.
پاسخ: حاضر شدن پیامبر اسلام صلوات‌الله‌علیه و امامان معصوم علیهم‌السلام از جمله حضرت علی علیه‌السلام، هنگام مرگ ، نزد تمامی انسان‌ها حتی کسانی که بر دین‌های دیگر می‌باشند از اموری است که اخبار مستفیضه بر آن دلالت دارد. البته در نحوه و چگونگی این حضور، سخنانی بیان شده است که آن هم با دلیل‌های عقلی و نقلی جواب داده شده است.


حضور برخی ائمه بر بالین محتضر

[ویرایش]

فضیل بن یسار از امام پنجم و امام ششم علیهم‌السلام نقل می‌کند که آن دو بزرگوار فرمودند: « روح انسان‌ها جسدشان را ترک نمی‌کند تا این‌که حضرت محمد ، امام علی ، امام حسن و امام حسین علیه‌السلام را ببیند و چشمش روشن شود.

حضور حضرت علی بر بالین محتضر

[ویرایش]

در خصوص حضور امام علی علیه‌السلام نزد تمام انسان‌ها -چه مؤمن و چه غیر مؤمن- نیز روایات خاصه‌ای وارد شده است.

روایت اصبغ بن نباته

[ویرایش]

یکی از آن روایات، حدیثی است از اصبغ بن نباته (یکی از اصحاب حضرت علی) که به طور خلاصه نقل می‌شود.:
اصبغ بن نباته می‌گوید: حارث همدانی -از اصحاب امام علی علیه‌السلام و فقهای بی نظیر زمان خود
[۵] الطبقات‌(رجال البرقی)، برقی، احمد بن محمد بن خالد، انتشارات دانشگاه تهران، ص ۴.
[۶] اعیان الشیعة، امین عاملی‌، سید محسن، دار التعارف للمطبوعات‌، بیروت، ج ۴، ص ۳۶۵ – ۳۷۰.
- که مریض بود و به سختی راه می‌رفت، با گروهی از شیعیان که من هم با آنان بودم نزد امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام آمد، آن‌حضرت فرمود: «ای حارث، تو را چگونه می‌بینم؟» حارث گفت: روزگارم به پایان رسیده است، ای امیر المؤمنین! دشمنی شیعیانت بر در خانه‌ات مرا می‌سوزاند، امام علی علیه‌السلام فرمود: «دشمنی آنان در چه چیز است؟» حارث پاسخ داد: درباره‌ تو و امتحان و گرفتاری از طرف تو، برخی از آنان‌ درباره‌ تو غلوّ کرده‌اند و تو را خدا می‌دانند، گروهی میانه‌رو هستند که تو را نه خدا می‌دانند، نه یک بشر عادی، دسته دیگر درباره تو سرگردان و شک دارند نمی‌دانند تو را پیشوا قرار دهند یا دیگری را.
حضرت علی علیه‌السلام فرمود: «ای برادر همدانی! بهترین شیعیان من دسته وسط هستند، غلوّکنندگان و آنانی که شک دارند باید به این دسته ملحق شوند». سپس آن‌حضرت به پرسش‌های دیگر حارث جواب داد و در ادامه فرمود: «ای حارث! قسم به خدایی که دل دانه را می‌شکافد و مخلوقات را آفریده! من و دشمنانم هنگام مرگ و نزد پُل صراط و حوض ، با هم روبرو می‌شویم و باید مرا بشناسند و به حقانیت من پی ببرند...».

← سند حدیث


افرادی چون « ابو خالد کابلی »
[۸] اختیار معرفة الرجال، کشی، محمد بن عمر، محقق و مصحح:شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصطفوی، حسن،‌ مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، ص ۹ – ۱۰.
، «اصبغ بن نباته»
[۱۱] معجم رجال الحدیث، موسوی خویی، سید ابو القاسم، مرکز نشر آثار شیعه، قم، ج ۳، ص ۲۲۱.
، « جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ »،
[۱۳] خلاصة الأقوال فی معرفة أحوال الرجال‌، علامه حلّی، حسن بن یوسف، منشورات المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، ص ۳۴.
« محمد بن عبدالله بن عبد المطلب »
[۱۴] خلاصة الأقوال فی معرفة أحوال الرجال‌، علامه حلّی، حسن بن یوسف، منشورات المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، ص ۲۵۲.
، که در سند این حدیث به عنوان راوی وجود دارند در علم رجال مورد بررسی قرار گرفته‌اند و علمای رجال، آن‌ها را ثقه و مورد اطمینان دانسته‌اند.
اما برخی دیگر از راویان این حدیث، اسمشان در کتاب‌های رجالی ذکر نشده و سخنی از آنان به میان نیامده است، ولی مذمّت هم نشده‌اند. بنابراین، اجمالاً سند حدیث، مورد اعتماد است.

نتیجه

[ویرایش]

اما با توجه به اخبار مستفیضه‌ای که دلالت و صراحت دارند بر حضور پیامبر اکرم صلوات‌الله‌علیه و امامان معصوم علیهم‌السلام از جمله امام علی علیه‌السلام نزد تمامی انسان‌ها در هنگام مرگ، و همچنین نقل حدیث مذکور از بزرگانی چون « شیخ مفید » و « شیخ طوسی »
[۱۶] الأمالی، شیخ طوسی، دار الثقافة، قم، ص ۶۲۵.
و « طبری » در کتاب « بشارة المصطفی »
[۱۷] بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، عماد الدین طبری آملی، أبی جعفر محمد بن أبی القاسم، المکتبة الحیدریة، نجف، ج ۲، ص ۴ – ۵.
و « علامه مجلسی » در کتاب « بحار الانوار »، متن این حدیث بدون شک پذیرفته می‌شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ج ۶، ص ۱۷۳ – ۲۰۱.    
۲. بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ج ۶، ص ۲۰۰ – ۲۰۲.    
۳. بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ج ‌۶، ص ۱۹۱.    
۴. الاصابة فی تمییز الصحابة، ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تحقیق:عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، دار الکتب العلمیة، بیروت، ج ۱، ص ۳۴۷.    
۵. الطبقات‌(رجال البرقی)، برقی، احمد بن محمد بن خالد، انتشارات دانشگاه تهران، ص ۴.
۶. اعیان الشیعة، امین عاملی‌، سید محسن، دار التعارف للمطبوعات‌، بیروت، ج ۴، ص ۳۶۵ – ۳۷۰.
۷. الأمالی، شیخ مفید، محقق و مصحح:استاد ولی، حسین، غفاری، علی اکبر، کنگره شیخ مفید، قم، ص ۳ – ۷.    
۸. اختیار معرفة الرجال، کشی، محمد بن عمر، محقق و مصحح:شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصطفوی، حسن،‌ مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، ص ۹ – ۱۰.
۹. الأبواب(رجال طوسی)، شیخ طوسی، محمد بن حسن، محقق و مصحح:قیومی اصفهانی، جواد، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ص ۵۷.    
۱۰. الأبواب(رجال طوسی)، شیخ طوسی، محمد بن حسن، محقق و مصحح:قیومی اصفهانی، جواد، دفتر انتشارات اسلامی، ص ۹۳.    
۱۱. معجم رجال الحدیث، موسوی خویی، سید ابو القاسم، مرکز نشر آثار شیعه، قم، ج ۳، ص ۲۲۱.
۱۲. فهرست أسماء مصنفی الشیعة(رجال نجاشی)، نجاشی، احمد بن علی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ص ۱۲۷.    
۱۳. خلاصة الأقوال فی معرفة أحوال الرجال‌، علامه حلّی، حسن بن یوسف، منشورات المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، ص ۳۴.
۱۴. خلاصة الأقوال فی معرفة أحوال الرجال‌، علامه حلّی، حسن بن یوسف، منشورات المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، ص ۲۵۲.
۱۵. الأمالی، شیخ مفید، محقق و مصحح:استاد ولی، حسین، غفاری، علی اکبر، کنگره شیخ مفید، قم، ص ۳ – ۷.    
۱۶. الأمالی، شیخ طوسی، دار الثقافة، قم، ص ۶۲۵.
۱۷. بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، عماد الدین طبری آملی، أبی جعفر محمد بن أبی القاسم، المکتبة الحیدریة، نجف، ج ۲، ص ۴ – ۵.
۱۸. بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ج ‌۶۵، ص ۱۲۰.    


منبع

[ویرایش]
سایت اسلام کوئست    


رده‌های این صفحه : بررسی سندی | حدیث شناسی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار