• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

روایات در تحریف آیه ۲۹ سوره جاثیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرآن، تحریف، سوره جاثیه، روایت.

پرسش: آیا امام صادق (علیه‌السّلام) آیه ۲۹ سوره جاثیه را آیه‌ای تحریف‌شده اعلام کرده است؟!

پاسخ اجمالی: از ابو بصیر در این موضوع روایتی وارد شده است ولی سند این روایت، به جهت آن‌که برخی از راویان ضعیف و بسیار ضعیف در میان آنان وجود دارند، ضعیف است؛ همچنین تفاوت ناچیزی بین آیه قرآن و آنچه امام صادق (علیه‌السّلام) قرائت کردند وجود دارد که این‌ مقدار اختلاف در اعراب، منجر به تحریف مصطلح قرآن نمی‌شود و مطلب بعد این‌که آنچه به دست محدّثین ما رسیده مجمل است و نمی‌دانیم منظور امام از این روایت چیست.



خدای تعالی در آیه ۲۹ سوره جاثیه می‌فرماید: «هذَا کِتَابُنَا یَنْطِقُ عَلَیْکُمْ بِالْحَقِّ اِنَّا کُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ؛ این کتاب ما است که بحق با شما سخن می‌گوید [و اعمال شما را بازگو می‌کند]؛ ما آنچه را انجام می‌دادید می‌نوشتیم.»
این آیه با توجه به آیات پیشین آن درباره قیامت و رسیدن به حساب افراد و امت‌ها است که تمام اعمال انسان به درستی و حقیقت نوشته شده (ثبت شده) است و در روز قیامت بر انسان عرضه می‌شود.
در ذیل این آیه روایتی با این سند نقل شده است: «عده‌ای از اصحاب ما، از سهل بن زیاد، از محمد بن سلیمان دیلمی، از پدرش، و او از ابوبصیر، از امام صادق (علیه‌السّلام) روایت می‌کند که آن‌حضرت درباره این آیه شریفه فرمودند: «کتاب، حرف نزده و نمی‌زند، ولی آن‌که سخن می‌گوید رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است، او است که ناطق به کتاب است؛ خداوند می‌فرماید: هذا کتابنا یُنطق(به صیغه مجهول.) علیکم بالحق». ابوبصیر گفت: ما این‌گونه در قرآن قرائت نمی‌کنیم؟! حضرت فرمود: «به خدا قسم! همین‌گونه بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نازل شده است، ولی کلام خدا تحریف شده است».


• عدة من اصحابنا؛ یعنی این روایت را نه یک نفر؛ بلکه تعدادی از مشایخ و اساتید کلینی نقل کرده‌اند.
سهل بن زیاد آدمی؛ عده‌ای معتقد به ضعف او هستند، اما در نهایت می‌توان به روایت او اعتماد کرد.
محمد بن سلیمان دیلمی؛ بسیار ضعیف است.
• پدر محمد بن سلیمان؛ یعنی سلیمان که در کتاب نجاشی از توثیقی برخوردار نیست، مضافاً بر این‌که ایشان گفته: «به روایاتی که سلیمان منفرداً نقل کند اعتنایی نمی‌شود» و نجاشی به نقل از دیگران می‌گوید که «سلیمان غالی (غلوّ کننده) و کذّاب» است.
• ابوبصیر؛ از اجلّاء است.
بنابراین، سند این روایت، به جهت آن‌که برخی از راویان ضعیف و بسیار ضعیف در میان آنان وجود دارند، ضعیف است.


همان‌طور که ملاحظه می‌شود تنها تفاوتی که بین آیه قرآن و آنچه امام صادق (علیه‌السّلام) قرائت کردند این است که کلمه «ینطق» در قرآن به صیغه معلوم آمده و در کلام امام صادق (علیه‌السّلام) به صورت مجهول «یُنطَق».
ملا صالح مازندرانی در شرح این حدیث می‌گوید: «تحریف در کلمه "کتابنا" است که آنچه نازل شده است "کَتّابنا" (با فتحه کاف و تشدید تاء)، صیغه مبالغه است و به معنای عالِمی است که علمش به حد کمال رسیده که در این صورت می‌تواند منظور پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) باشد و احتمال هم دارد که تحریف در کلمه "ینطق" باشد که به صیغه مجهول نازل شده باشد و خداوند داناتر است».
فیض کاشانی نیز توجیه دوم را قبول دارد که آنچه تحریف شده همان «ینطق» است که با صیغه مجهول نازل شده است.
با توجه به این اختلاف می‌توان نتیجه گرفت؛ آنچه به دست محدّثین ما رسیده مجمل است و نمی‌دانیم منظور امام از این روایت چیست؟ (تفسیرهای دیگری برای این کلام امام (علیه‌السّلام) مطرح شده است که به خاطر اختصار بیان نشد. علاوه بر این‌که سند این روایت ضعیف است و حتی اگر روایت را هم بپذیریم، این‌ اندازه از اختلاف در اعراب، منجر به تحریف مصطلح قرآن نمی‌شود؛ زیرا مشاهده می‌کنیم که در قرائت‌های پذیرفته شده توسط اهل‌سنت نیز اختلاف‌هایی در اعراب وجود دارد و قاریان مشهور آنان نیز هر دو نوع از اعراب را تلاوت می‌کنند، بدون آن‌که فردی به آنان تهمت تحریف قرآن را بزند.


۱. جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۹.    
۲. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۸، ص۵۰، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.    
۳. ر.ک:سایت اسلام کوئست، مقاله «منظور از مشیخه و عده من اصحابنا».    
۴. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص۱۸۵، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۴۰۷ق.    
۵. موسوی خویی، سید ابو‌القاسم‌، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، ج‌۹، ص۳۵۵-۳۵۶، قم، بی‌نا، ۱۴۰۹ق.    
۶. نک:طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، ص۳۸۷، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.    
۷. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص۳۶۵.    
۸. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص۱۸۲.    
۹. مازندرانی، محمد‌صالح، شرح الکافی، ج۱۱، ص۳۶۹.    
۱۰. فیض کاشانی، ملا‌محسن، الوافی، ج۳، ص۹۰۲، اصفهان، کتابخانه امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام)، ۱۴۰۶ق.    
۱۱. نک:ابن قاریاغدی، محمد‌حسین، البضاعه المزجاه، ج۱، ص۴۹۰، (شرح کتاب الروضه)، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۹ق.    



پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «روایات در تحریف آیه ۲۹ سوره جاثیه»، تاریخ بازیابی۱۴۰۰/۲/۷.    






جعبه ابزار