گناهانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پرسش:مراد از گناه ظاهری و باطنی از نظر قرآن چیست؟


معنای اثم[ویرایش]

قرآن کریم می فرماید: «لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ...؛ [۱] و به کارهای زشت، چه علنی آن و چه پوشیده(اش) نزدیک مشوید»
«اِثم» در ریشه «اثم» به معنی گناه [۲] و چیزی که انسان را از کاری باز می‌دارد است و از آنجا که گناهان آدمی را از «خیرات» باز می‌دارد به آنها «اثم» گفته شده [۳] ، و عصیان و معصیت هم از همین باب است.

معنای فواحش[ویرایش]

واژة فواحش جمع فاحشه به معنی هرگونه رفتار و گفتاری است که زشتی آن بزرگ باشد. [۴] در قرآن مجید نیز گاهی در همین معنی وسیع استعمال شده است مانند: «الّذین یجتنبون کبائر الاثم و الفواحش...؛ [۵]کسانی که از گناهان بزرگ و از اعمال زشت و قبیح اجتناب می‌کنند...» تعبیر «فواحش» بعد از «کبائر الاثم» به اصطلاح از قبیل ذکر خاص (فواحش) بعد از عام (اثم) است و در حقیقت بعد از بیان اجتناب از همة گناهان بر روی گناهان زشت بیش تر تکیه شده است تا اهمیت آنها را برساند. [۶]

معنای ظاهر و باطن[ویرایش]

واژة ظاهر یعنی آشکار و آنچه با چشم دیده می‌شود (پیدا) و باطن یعنی ناپیدا و پنهان و آنچه خلاف ظاهر است. [۷] در قرآن مجید هم آمده است که «وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ...؛ [۸]و گناه آشکار و پنهان را رها کنید.

گناه ظاهری[ویرایش]

علامه طباطبایی در ذیل آیه ۱۲۰ از سوره انعام می‌فرماید: گرچه به حسب مضمون، آیه مطلق است، و از جمیع گناهان ظاهری و (آشکار) و باطنی (پنهان) نهی می‌کند، ولی از سیاق آیات قبل و بعد از آن استفاده می‌شود که (آیه) مربوط به خوردن گوشت حیوانی است که اسم و نام خدا به هنگام ذبح بر آن برده نشده که مصرف آن حرام است... (بنابراین)، مراد از گناه ظاهری آن گناهی است که شومی (و ابدی) عاقبت و زشتی اثرش بر کسی پوشیده نیست، مانند شرک، آشوبگری و ظلم.

گناه باطنی[ویرایش]

مراد از گناه باطنی آن گناهی است که زشتیش همه کس فهم نیست، مانند خوردن میته (مرده) خون و گوشت خوک این قسم از گناه با تعلیم خدایی شناخته می‌شود و عقل نیز گاهی آن را درک می‌کند، این معنایی که ما برای گناه ظاهری و باطنی کردیم، معنایی است که ظاهر سیاق آن را افاده می‌کند. [۹]
بعضی از مفسران معانی دیگری برای آن کرده‌اند، از جمله گفته‌اند: ظاهر بودن گناه و باطن بودن آن به معنای علنی بودن و پنهانی بودن آن است، و نیز گفته‌اند: مقصود از گناه ظاهری، گناهانی که از اعضا و جوارح آدمی سر می‌زند، است و گناه باطنی، گناهان قلبی و درونی است. و نیز گفته‌اند: گناه ظاهری به معنای زنا و گناه باطنی روابط پنهانی نامشروع است و... [۱۰] [۱۱]
در تفسیر نمونه آمده که «آیه یاد شده مفهوم وسیعی دارد که تمام این تفسیرهای یاد شده را در برمی‌گیرد. [۱۲]
مراد از «فاحشة ظاهری» در آیة ۱۵۱ از سورة انعام که در ابتدای همین تحقیق آمد گناه علنی و مقصود از «فاحشه باطنی» گناه سری و روابط نامشروع برقرار کردن در پنهانی است. [۱۳]

گناه ظاهری و باطنی در روایت[ویرایش]

از حضرت امام سجاد ـ علیه السّلام ـ نقل شده است که معنای «وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ» فرمودند: «فواحش ظاهری و آشکار» مانند ازدواج با زن پدر و «فواحش باطنی و پنهان» مانند «زنا» است. [۱۴] [۱۵] این روایت از باب تطبیق کلّی بر مصداق است؛ [۱۶]
یعنی یکی از مصادیق فواحش ظاهری «ازدواج با زن پدر» است و یکی از مصادیق فواحش باطنی «زنا» می‌باشد.

علت حرمت گناهان ظاهری و باطنی[ویرایش]

امام صادق ـ علیه السّلام ـ درباره علت و منشأ حرمت گناهان ظاهری و باطنی فرمود: «ان الله تبارک و تعالی غیور یحب کل غیور و لغیرته حرم الفواحش ظاهرها و باطنها؛ خدای متعال بسیار غیرتمند است و انسان‌های غیرتی را دوست دارد و بخاطر غیرتش گناهان ظاهری (آشکار) و باطنی (پنهان) را حرام و ممنوع کرده است.» [۱۷](تا جامعه سالم و در امنیت بماند).

پانویس[ویرایش]
 
۱. انعام/سوره۶، آیه۱۵۱.    
۲. ابن منظور، لسان العرب، تعلیقة علی سیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۰۸ ه‌ ق، ج۱، ص۷۴.
۳. راغب اصفهانی، معجم مفردات الفاظ القرآن، تصحیح ابراهیم شمس‌الدین، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۸ ه‌ ق، ص۱۶.
۴. الفاظ القرآن، همان، ص۴۱۸.
۵. شوری/سوره۴۲، آیه۳۷.    
۶. تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۴۵۹.    
۷. لسان العرب، همان، ص۴۳۴.
۸. انعام/سوره۶، آیه۱۲۰.    
۹. المیزان، ترجمة المیزان، ج۷، ص۴۵۸.    
۱۰. ترجمة المیزان، ج۷، ص۴۵۸.    
۱۱. مجمع‌البیان، ج۴، ص۱۴۹    
۱۲. تفسیر نمونه، ج۵، ص۴۲۰-۴۲۱.    
۱۳. ترجمة المیزان، ج۷، ص۵۱۷.    
۱۴. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۳۸۳.    
۱۵. ترجمة المیزان، ج۷، ص۵۳۰.    
۱۶. ترجمة المیزان، ج۷، ص۵۳۰.    
۱۷. عروسی حویزی،علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، تصحیح و تعلیقه سید محمد هاشم رسولی محلاتی، ج۱، ص۷۷۸ و ۷۷۷.


منبع[ویرایش]

اندیشه قم.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | تفسیر




جعبه‌ابزار