نزول دفعیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نزول دفعی، نزول تدریجی، نزول دفعی و تدریجی قرآن، نزول قرآن، بعثت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، شب قدر، ماه رمضان، قلب پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله.

پرسش: با توجه به نزول آیات قرآن در ماه مبارک رمضان و هم‌چنین نزول سوره فلق در بعثت پیامبر اسلام در ماه رجب ‌با توجه به نزول دفعی و تدریجی، چه توجیهی برای این نزول آیات وجود دارد؟
پاسخ:


تناقض در تاریخ بعثت پیامبر

[ویرایش]

ظاهراً شبهه تعارض بین نزول قرآن در شب قدر و وقوع بعثت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در بیست و هفتم رجب که همراه با نزول آیاتی از سوره علق بوده، از دیرباز مطرح بوده؛ به‌گونه‌ای که باعث اختلاف در تعیین تاریخ بعثت گشته، در این میان شیعه با استناد به روایات متعدد معتقد است که بعثت در روز ۲۷ رجب واقع شده؛
[۱] معرفت، محمدهادی، التمهید، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۶ ق، ج ۱، ص ۱۰۶.
درحالی‌که اهل سنت با استناد به ظهور آیات در نزول قرآن در ماه مبارک رمضان و هم‌زمانی بعثت با نزول قرآن وقوع بعثت را در رمضان می‌داند.
[۲] جوان آراسته، حسین، درس‌نامه علوم قرآنی، ص ۸۱،.


طرح پرسش

[ویرایش]

برای روشن شدن مسئله ابتدا باید بررسی کرد که آیا بین بعثت و نزول قرآن تلازم و هم‌زمانی وجود دارد یا نه؟ و اگر بعثت با نزول قرآن هم‌زمان بوده، چگونه نزولی مراد است؟

با اندکی تأمل درمی‌یابیم اگر مراد از ضرورت هم‌زمانی بعثت با نزول همراهی آن با نزول دفعی باشد، این‌جاست که با مشکل مواجه می‌شویم؛ اما اگر نزولی که هم‌زمان با بعثت بوده، غیر از نزولی باشد که در آیات «انا انزلناه فی لیلة القدر» و «انا انزلناه فی لیلة مبارکة» از آن بحث می‌شود، دیگر تعارضی در بین نخواهد بود.

دیدگاه مشهور مفسران

[ویرایش]

نظر مشهور و صحیح‌تر در بین مفسران این است که نزول قرآن در شب قدر به معنای نزول دفعی آن می‌باشد؛ هر چند اقوال دیگری وجود دارد که مورد ایراد واقع شده‌اند، مثلاً:

دیدگاه فخر رازی

[ویرایش]

فخر رازی می‌گوید: در شب قدر هر سال به اندازه مقدرات و نیاز آن سال آیاتی نازل شده‌، که در نقد این قول گفته شده اگر چنین باشد، باید تعبیر مستقبل می‌آمد؛ مثلاً می‌فرمود: (نُنَزِله).
[۳] جوان آراسته، حسین، درس‌نامه علوم قرآنی، ص ۱۱۴.


دیدگاه شعبی

[ویرایش]

قول دیگری که به شعبی نسبت داده شده می‌گوید: مراد از نزول قرآن در شب قدر ابتدای نزول قرآن بوده است. که در نقد این قول نیز گفته شده آیه دلالتی ندارد بر اینکه منظور از نازل شدن قرآن یا سوره‌ای از آن در ماه رمضان یا در شب قدر این است که اولین آیه‌اش در آن هنگام نازل شده و قرینه‌ای هم که بر این معنا دلالت کند، در کلام نیست).

کیفیت نزول دفعی

[ویرایش]

با پذیرفتن این مبنا که همان نظر مشهور واضح‌ بین علماء و مفسران می‌باشد، مبنی بر اینکه مراد از انزال در شب قدر به معنای نوع خاصی از نزول یعنی نزول دفعی قرآن جملة واحدة می‌باشد، که در تبیین این نزول دیدگاه‌هایی وجود دارد:

← دیدگاه شیخ صدوق


یا قائل به این باشیم که مراد از آن آگاهی دادن پیامبر به محتوای کلی قرآن است؛ چنان‌که شیخ صدوق قائل است.

← دیدگاه زنجانی


یا اینکه سخن ابوعبدالله زنجانی را بپذیریم که گفته: روح قرآن که اهداف عالی قرآن است و جنبه‌های کلی دارد در آن شب بر قلب پاک پیامبر نازل و تجلی یافت.
[۶] معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، قم، موسسه انتشاراتی التمهید، چاپ اول، بهار ۱۳۷۸، ص ۷۱.


← دیدگاه علامه طباطبایی


یا تعبیر علامه طباطبایی را برگزینیم که می‌فرماید: اساساً قرآن دارای وجود و حقیقتی دیگر است که در پس پرده وجود ظاهری خود پنهان و از دید و درک معمولی به دور است قرآن در وجود باطنی خود از هرگونه تجزیه و تفصیل عاری است، نه جزء دارد و نه فصل و نه آیه و نه سوره؛ بلکه یک وحدت حقیقی به هم پیوسته و مستحکمی است که در جایگاه بلند خود استوار و از دسترس همگان به دور است ... لذا قرآن در شب قدر با همان وجود باطنی و اصلی خود که دارای حقیقت واحدی است، یکجا بر قلب پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرود آمد؛ سپس تدریجاً با وجود تفصیلی و ظاهری خود در فاصله زمانی و در مناسبت‌های مختلف و پیش‌آمدهای گوناگون در مدت نبوت نازل گردید.

عدم تعارض نزول دفعی با نزول آیات سوره علق

[ویرایش]

به‌هر‌حال نزول دفعی به هر کیفیتی که بوده باشد، تعارضی با نزول آیاتی از سوره علق در ۲۷ رجب و پیش از شب قدر ندارد؛ زیرا این دو مقوله جدا از هم هستند، در آنجا نزول تدریجی است که آغاز آن با آغاز بعثت و در ۲۷ رجب در غار حرا بوده؛ ولی اینجا بحث از نزول کل قرآن به معنای خاص آن می‌باشد، نه نزول تک‌تک آیات و البته بحثی هم از مکان نزول نمی‌باشد.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. سید علی، الاتقان، ج ۱، ص ۱۴۸.
۲. علامه طباطبایی، المیزان، ج ۲، ص ۱۹.
۳. معرفت، علوم قرآنی، ص ۷۱.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. معرفت، محمدهادی، التمهید، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۶ ق، ج ۱، ص ۱۰۶.
۲. جوان آراسته، حسین، درس‌نامه علوم قرآنی، ص ۸۱،.
۳. جوان آراسته، حسین، درس‌نامه علوم قرآنی، ص ۱۱۴.
۴. سیوطی، جلال الدین، الاتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۴۸.    
۵. طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه باقر موسوی همدانی، بنیاد علمی فکری علامه، ۱۳۶۳، ج ۲، ص ۱۹.    
۶. معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، قم، موسسه انتشاراتی التمهید، چاپ اول، بهار ۱۳۷۸، ص ۷۱.
۷. طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه باقر موسوی همدانی، بنیاد علمی فکری علامه، ۱۳۶۳، ج ۲، ص ۲۱ و ۲۲.    


منبع

[ویرایش]
سایت اندیشه قم.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | نزول قرآن




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار