علم اخلاقذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: علم اخلاق، اخلاق.
پرسش: فرق میان اخلاق و علم اخلاق چیست؟ کدام جامع‌تر است؟ کدام تعریف درباره علم اخلاق جامع‌تر است؟
پاسخ: تعریفی که از میان تعری‌های دانشمندان اسلامی می‌توان جمع‌بندی نمود، عبارت است از: "اخلاق کیفیتی برای نفس آدمی است که رفتارهایی متناسب با آن از انسان بروز می‌کند". برای علم اخلاق نیز تعریف‌های متعددی بیان شده است و از جمله آن تعریفی است که مرحوم نراقی نموده است: وی در جامع السعادات می‌گوید: "علم اخلاق دانش صفات (ملکات) مهلکه و منجیه و چگونگی موصوف شدن و متخلق گردیدن به صفات نجات‌بخش و رهایی از صفات هلاک‌کننده است". در مورد جامعیت بین اخلاق و علم اخلاق گفتنی است؛ تفاوت آن دو تنها در صحنه نظریه‌پردازی و عمل‌کرد بوده و بر این اساس سخن از جامعیت هرکدام نسبت به دیگری معنایی نخواهد داشت.


اخلاق در لغت[ویرایش]

"اخلاق" از نظر لغت جمع "خُلْق" به معنای خوی، طبع، سجیه و عادت است، [۱] [۲]
اعم از این‌که آن سجیه و عادت نیکو باشد یا زشت و بد.

اخلاق در اصطلاح[ویرایش]

دانشمندان علم اخلاق برای اخلاق معانی متعددی ارائه نمودند:

← أ. ملکه‌ نفسانی
برخی آن را ملکه‌ای نفسانی دانسته‌اند که مقتضی صدور کارها از انسان بدون نیاز به فکر و اندیشه است.

← ب. فضایل اخلاقی
برخی نیز اخلاق را تنها بر فضایل اخلاقی اطلاق می‌کنند و آن را در مقابل ضد اخلاق به کار می‌برند.

← ج. نهاد اخلاقی زندگی
و گاهی نیز به معنای نهاد اخلاقی زندگی به کار می‌رود. [۳]

اخلاق در اصطلاح دانشمندان اسلامی[ویرایش]

بنابراین معانی اصطلاحی متفاوتی برای اخلاق بیان شده است که جمع دقیق آن ممکن نیست؛ اما می‌توان اخلاق را در اصطلاح دانشمندان اسلامی، به‌گونه‌ای جمع‌بندی کرد که نسبتاً جامع بین آنها باشد و آن عبارت است از: "اخلاق، کیفیتی برای نفس آدمی است که رفتارهایی متناسب با آن از انسان بروز می‌کند"؛ یعنی اگر کیفیت نفس خوب باشد، کارهای خوب و اگر بد باشد کارهای بد صورت می‌گیرد؛ پس اخلاق به اخلاق حسنه، خوب، اخلاق رذیله و بد تقسیم می‌شود. این کیفیت نفسانی ممکن است به‌صورت غیر راسخ یا به شکل ملکه درآید.

علم اخلاق[ویرایش]

برای علم اخلاق نیز تعاریف متعدد و مختلفی ذکر شده است.
عالمان اسلامی و غربی تعریف‌هایی برای علم اخلاق ارائه کرده‌اند که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم.

← اول
برخی علم اخلاق را علم چگونگی اکتساب اخلاق نیکو دانسته اند که براساس آن، افعال و احوال شخص نیکو می‌شود. [۴]

← دوم
برخی نیز آن را علم چگونه زیستن خوانده‌اند. [۵]

← سوم
برخی براساس همان معنای لغوی اخلاق به تعریف علم اخلاق پرداخته‌اند؛ به‌عنوان مثال، علم اخلاق به "علم آگاهی و اطلاع از عادات و آداب و سجایای بشری" [۶] تعریف شده است.

← د.دیدگاه مرحوم نراقی
هم‌چنین مرحوم نراقی در جامع السعادات می‌گوید: "علم اخلاق دانش صفات (ملکات) مهلکه و منجیه و چگونگی موصوف شدن و متخلق گردیدن به صفات نجات‌بخش و رهایی از صفات هلاک‌کننده است". [۷]

علم اخلاق از دیدگاه دانشمندان اسلامی[ویرایش]

با توجه به کتاب‌های اخلاقی؛ چون جامع السعادات، معراج السعاده و ... [۸] [۹]
می‌توان گفت که علم اخلاق از دیدگاه دانشمندان اسلامی، علمی است که از انواع صفات خوب و بد بحث کرده، آنها را مورد شناسایی و تعریف و تبیین قرار داده، کیفیت اکتساب صفات خوب و فضایل را و نیز چگونگی زدودن صفات رذیله را بیان کرده است.

موضوع علم اخلاق[ویرایش]

بنابراین موضوع علم اخلاق عبارت است از: صفات خوب و روش کسب آنها و صفات بد و راه زدودن آنها؛ این صفات خوب و بد از آن جهت که با افعال اختیاری انسان مرتبط هستند، در علم اخلاق مورد نظر می‌باشند. غایت علم اخلاق رساندن انسان به کمال و سعادت جاودان و منزل مقصودی است که برای رسیدن به آن خلق شده است؛ چنان‌که بیان شد علم اخلاق یکی از شعبه‌های فلسفه به معنای عام آن بوده است.

جامع‌ترین تعریف اخلاق[ویرایش]

اخلاق عبارت است از: روش و منش چه نیک و چه بد و علم اخلاق؛ یعنی دانش به این روش‌ها و منش‌ها و این‌که کدامشان باید مورد عمل قرار گیرد و به عبارتی تفاوت اخلاق و علم اخلاق، تنها در صحنه نظریه‌پردازی و عمل‌کرد بوده و بر این اساس، سخن از جامعیت هر کدام نسبت به دیگری معنایی نخواهد داشت.

پانویس[ویرایش]
 
۱. قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ‌۲، ص ۲۹۳، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۱ ش‌
۲. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج ‌۵، ص ۱۵۶، کتاب‌فروشی مرتضوی‌، تهران، چاپ سوم‌، ۱۳۷۵ ش.‌
۳. برای توضیح بیشتر به "پایگاه حوزه نت" مراجعه نمایید.
۴. طوسی، خواجه نصیرالدین، اخلاق ناصری، ص ۱۴، کتاب‌فروشی اسلامیه، بی‌تا، تهران.
۵. مطهری، مرتضی، آشنایی با علوم اسلامی، ج ۲، ص ۱۹۰، صدرا، تهران، چاپ ششم، ۱۳۶۸.    
۶. ژانه، پیر، اخلاق، ص۵۳، ترجمه بدرالدین کتابی، اصفهان، انتشارات آموزش و پرورش، ۱۳۷۳.
۷. نراقی، محمد مهدی، جامع السعادات، ج۱، ص ۳۴، نجف، مطبعه الزهراء، ۱۳۶۸ق.
۸. نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، مؤسسه اعلمی، بیروت، چاپ ششم، ۱۴۰۸ ه ق.
۹. نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، تهران، انتشارات رشیدی، تهران، بی‌تا.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : اخلاق




جعبه‌ابزار