عبادت و عبودیتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: عبادت، عبودیت.

پرسش: معنای عبادت و عبودیت را توضیح دهید؟

پاسخ: عبودیت نهایت اوج تکامل یک انسان و قرب او به خداست. عبودیت اطاعت بی‌قید‌و‌شرط و فرمان‌برداری در تمام زمینه‌هاست و بالاخره عبودیت کامل آن است که انسان جز به معبود واقعی یعنی کمال مطلق نیندیشد و جز در راه او گام برندارد و هر چه غیر اوست، فراموش کند؛ و معنی عبادت و پرستش آن‌قدر وسیع است که حتی گوش دادن به سخن کسی به قصد عمل کردن به آن را نیز شامل می‌شود و نیز قانون کسی را به رسمیت شناختن، یک نوع عبادت و پرستش او محسوب می‌شود.
یک معنایی به نظر لطیف‌تر از همه معانی گذشته این است که «عبادت ارتکاب طاعت است که انجام دهی آنچه را که خدای می‌پسندد و عبودیت آن است که پسندی آنچه خدای کند» و راضی به رضای او باش؛ و عرفا گفته‌اند: «که عبادت آن است که دنیا را نزد تو قدری نباشد و عبودیت آن‌که از عقبی نیز در دل تو اثری نماند.


دیدگاه‌ها درباره معنای عبادت و عبودیت

[ویرایش]

در مورد معنای عبادت و عبودیت و تفاوت‌های لغوی آن اظهارنظرهای گوناگونی شده است.

← دیدگاه اول


راغب اصفهانی در مفردات می‌گوید: عبودیت اظهار تذلل و عبادت غایت تذلّل است.
[۱] خسروی حسینی، سیدغلام‌رضا، ماده «عبد»، ص۵۰۴، مرتضوی.


← دیدگاهی دوم


در مجمع آمده: «العبادة فی اللّغه هی الذلّة؛ عبادت در لغت همان ذلت است».
و راهی را که با رفتن هموار شده گویند: «طریقٌ معبّد» و برده را به واسطه ذلت و انقیادش، عبد گویند.

← دیدگاه سوم


در صحاح نیز گفته شده است: «اصل العبودّیة الخضوع الذّلٌ ... والعبادة الطاعة؛ عبودیت خضوع و ذلت است و عبادت طاعت است».

← دیدگاه چهارم


عبارت قاموس چنین است: «العبودیة والعبودة والعبادة: الطّاعة» که هر سه را به معنای طاعت گرفته است.

← دیدگاه پنجم


در اقرب الموارد آمده: «العبادة: الطاعة و نهایة التعظیم الله تعالی؛ عبادت طاعت و نهایت تعظیم برای خداوند متعال است».
معنای جامع این کلمات همان تذلّل و اطاعت است.

انواع عبادت

[ویرایش]

درباره خداوند دو گونه عبادت داریم:

← اطاعت از خدا


یکی اطاعت از فرامین او و این‌که در زندگی روزمره درباره حلال و حرام از دستورات خداوند و دین او پیروی می‌کنیم. این عبادت به معنای طاعت و فرمان‌بری است. به احتمال قوی، آیات زیر شامل این عبادت هستند:

ــ «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ».
ــ «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ».
ــ «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ».
ــ «فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي».

← تذلل همراه با تقدیس


دیگر تذللی است توام با تقدیس؛ یعنی بنده نهایت خضوع و ذلت را در برابر حق اظهار می‌دارد و در‌عین‌حال او را از تمام نقایص پاک و به تمام کمالات دارا می‌داند و در زبان می‌گوید: «الله اکبر، سبحان لله، الحمدلله، إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» و با بدن، رکوع و سجود می‌کند؛ یعنی معبود من حتی بزرگ‌تر از توصیف است، او پاک و منزه است، همه حمدها مال اوست و از وی یاری می‌جوییم.

مراد از عبودیت

[ویرایش]

عبودیت نهایت اوج تکامل یک انسان و قرب او به خداست. عبودیت اطاعت بی‌قید‌و‌شرط و فرمان‌برداری در تمام زمینه‌هاست و بالاخره عبودیت کامل آن است که انسان جز به معبود واقعی یعنی کمال مطلق نیندیشد و جز در راه او گام برندارد و هر چه غیر اوست، فراموش کند.

مراد از عبادت

[ویرایش]

و معنی عبادت و پرستش آن‌قدر وسیع است که حتی گوش دادن به سخن کسی به قصد عمل کردن به آن را نیز شامل می‌شود و نیز قانون کسی را به رسمیت شناختن، یک نوع عبادت و پرستش او محسوب می‌شود.

← حدیثی از پیامبر


از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) چنین نقل شده «کسی که به سخن سخن‌گویی گوش فرا دهد (گوش دادن از روی تسلیم و رضا) او را پرستش کرده. اگر این سخن‌گو از سوی خدا سخن می‌گوید، خدا را پرستیده است و اگر از سوی ابلیس سخن می‌گوید، ابلیس را عبادت کرده است.
[۸] شریعت‌مداری، جعفر، شرح و تفسیر لغات قرآن براساس تفسیر نمونه، ج۳، ص۸۵ و ۸۴، آستان قدس رضوی.


معنای دیگر عبادت و عبودیت

[ویرایش]

یک معنایی به نظر لطیف‌تر از همه معانی گذشته این است که «عبادت ارتکاب طاعت است که انجام دهی آنچه را که خدای می‌پسندد و عبودیت آن است که پسندی آنچه خدای کند» و راضی به رضای او باش.

← دیدگاه عرفا


عرفا گفته‌اند: «که عبادت آن است که دنیا را نزد تو قدری نباشد و عبودیت آن‌که از عقبی نیز در دل تو اثری نماند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. خسروی حسینی، سیدغلام‌رضا، ماده «عبد»، ص۵۰۴، مرتضوی.
۲. راغب اصفهانی، محمد بن حسین، مفردات فی غریب القرآن، ج۱، ص ۳۱۹.    
۳. حمد/سوره۱، آیه۴.    
۴. حج/سوره۲۲، آیه۱۱.    
۵. ذاریات/سوره۵۱، آیه۵۶.    
۶. طه/سوره۲۰، آیه۱۴.    
۷. قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس القرآن، ج۴، ص۲۷۹، دارالکتب الاسلامیة.    
۸. شریعت‌مداری، جعفر، شرح و تفسیر لغات قرآن براساس تفسیر نمونه، ج۳، ص۸۵ و ۸۴، آستان قدس رضوی.


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «عبادت و عبودیت»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۱۰/۱۰.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار