طلحه و زبیر در قرآنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: طلحه، زبیر، شأن نزول، آیات قرآن.

پرسش: آیا آیاتی از قرآن کریم در شأن طلحه و زبیر نازل شده است؟

پاسخ: طلحه و زبیر از اولین مسلمانان و از مهاجران پیش‌تازی بودند که در ابتدای اسلام، عمل‌کرد مثبت و چشم‌گیری داشتند. با این وجود، برخی نقاط ضعف در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) از آنان مشاهده شد و بعد از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) و در زمان خلافت امام علی (علیه‌السلام) عمل‌کردی کاملاً منفی داشتند


طلحه و زبیر[ویرایش]

طلحه و زبیر از اولین مسلمانان و از مهاجران پیش‌تازی بودند که در ابتدای اسلام، عمل‌کرد مثبت و چشم‌گیری داشتند. با این وجود، برخی نقاط ضعف در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) از آنان مشاهده شد و بعد از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) و در زمان خلافت امام علی (علیه‌السلام) عمل‌کردی کاملاً منفی داشتند که به هیچ وجه قابل دفاع نیست.

آیات قرآن[ویرایش]

نقل‌هایی وجود دارد که برخی آیات را به این دو صحابی ارتباط می‌دهد. برخی از آنها به عنوان شأن نزول مطرح شده و برخی نیز به عنوان جری و تطبیق است.
در ذیل بدون آن‌که وارد بررسی سندی شویم، به برخی از این نقل‌ها اشاره می‌کنیم:

← آیه ۸ سوره انفال
۱. «وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا اَنَّ اللَّهَ شَدیدُ الْعِقاب». ‌ [۱] از فتنه‌ای بهراسید که عواقبش تنها دامن‌گیر ستم‌کاران نخواهد شد و ... [۲]

در همین زمینه نقل شده است که این آیه در جنگ بدر نازل شد؛ اما این فتنه در روز جنگ جمل دامن‌گیر آنان شد؛ زیرا در آن‌جا بود که طلحه و زبیری که هر دو از بدریون به شمار می‌آمدند، در نبرد با سپاهیان حضرت علی (علیه‌السلام) کشته شدند.

←← روایتی از ابن عوام
در تفسیر «الدرّ المنثور» از زبیر بن عوام نقل است که می‌گفت: ما آیه «وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصیبَنَّ ...»، را مکرر می‌خواندیم؛ ولی گمان نداشتیم که خود مصداق آن باشیم؛ اما اکنون فهمیدیم که مراد از آیه ما هستیم.

←← روایتی از مطرف
در همین کتاب از مطرف روایت شده که من به زبیر بن عوام می‌گفتم: یا اباعبداللّه! خلیفه (عثمان) را یاری نکردید تا هنگامی که کشته شد و اکنون به خون‌خواهی او برخاسته‌اید! زبیر در پاسخ گفت: ما در زمان رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم)، هم‌چنین در زمان ابوبکر، عمر و عثمان آیه «وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصیبَنَّ ... » را همواره می‌خواندیم اما گمان نداشتیم که خود مصداق آن باشم تا این‌که فتنه در میان ما رخ داد. [۳]

← آیه ۳۳ سوره احزاب
هنگامی که آیه «النَّبِیُّ اَوْلی‌ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ وَ اَزْواجُهُ اُمَّهاتُهُمْ»، [۴] نازل شد و ازدواج با زنان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) بر مسلمانان حرام شد، طلحه خشمناک شد و گفت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) زنانش را بر ما حرام می‌کند؛ درحالی‌که او با زنان ما حق ازدواج دارد! من بعد از او با دخترعمویم عایشه ازدواج خواهم کرد!... به دنبال این سخنان بود که خداوند این آیه را نازل کرد: «وَ ما کانَ لَکُمْ اَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَ لا اَنْ تَنْکِحُوا اَزْواجَهُ مِنْ بَعْدِهِ اَبَداً»؛ [۵] و شما حق ندارید رسول خدا را آزار دهید و نه هرگز همسران او را بعد از او به همسری خود درآورید که این کار نزد خدا بزرگ است.
این ماجرا با ‌اندکی تفاوت در کتب معتبر اهل سنت و [۶] هم‌چنین برخی منابع شیعی [۷] نقل شده است.

← آیه ۴۰ سوره اعراف
«اِنَّ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ اَبْوابُ السَّماءِ وَ لا یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّی یَلِجَ الْجَمَلُ فِی سَمِّ الْخِیاطِ»؛ [۸] کسانی که آیات ما را تکذیب کردند و در برابر آن تکبر ورزیدند، (هرگز) درهای آسمان به رویشان گشوده نمی‌شود و (هیچ‌گاه) داخل بهشت نخواهند شد، مگر این‌که شتر از سوراخ سوزن بگذرد! این‌گونه، گنهکاران را جزا می‌دهیم!

←← روایتی از امام صادق
از امام جعفر صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کنند این آیه درباره طلحه و زبیر نازل شده و منظور از جمل، شتر آنها در جنگ جمل است. [۹] [۱۰]

← آیه ۲۳ سوره احزاب
برخی منابع اهل سنت، آیه ۲۳ سوره احزابمِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‌ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا») که مؤمنان را به شهیدان و منتظران تقسیم می‌کند، در مورد طلحه می‌دانند. وی با آن‌که در جنگ احد به‌شدت زخمی شد، اما از قافله شهدا باز ماند. [۱۱]

پانویس[ویرایش]
 
۱. انفال/سوره۸، آیه۲۵.    
۲. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ‌ ج‌۱، ص۲۷۱، محقق، مصحح، موسوی جزایری، سید طیب، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.    
۳. سیوطی، جلال‌الدین، الدر المنثور فی تفسیر الماثور، ج‌۴، ص۴۶، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.    
۴. احزاب/سوره۳۳، آیه۶.    
۵. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۳.    
۶. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱۴، ص۲۲۸، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.    
۷. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ‌ ج‌۲، ص۱۹۵، محقق، مصحح، موسوی جزایری، سید طیب، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.    
۸. اعراف/سوره۷، آیه۴۰.    
۹. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ‌ ج‌۱، ص۲۳۰، محقق، مصحح، موسوی جزایری، سید طیب، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.    
۱۰. بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۵۴۲، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.    
۱۱. واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن، ص۳۶۷، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «طلحه و زبیر در قرآن»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۶/۷.    



جعبه‌ابزار