شخصیت خداوندذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: وجود خداوند، شخصیت خداوند.

پرسش: آیا خداوند دارای شخصیت و خودآگاهی است؟ تصور من آن است که نیست اما اگر به او به دیده یک شخص (نه انسان یا فرد)، بلکه وجود متشخص و خودآگاه نگاه نشود، چرا او را بخشنده می‌دانیم؟ یا از او طلب علم می‌کنیم؟ در حالی که صفت عطا کردن و علم از صفاتی هستند که به وجود خودآگاه می‌توان اطلاق نمود.

پاسخ: فرهنگ مسیحی خدا (God) را انسان وار (Personal God) عرضه کرده است یعنی؛ در این فرهنگ به خدا در قالب انسانی و بشری نگاه شده است و تشخص با محدود بودن خداوند ملازم گرفته شده است در حالی که تشخص، ملازم با محدودیت ذات خداوند نیست و با نا‌متناهی بودن ذات حق تعالی، تنافی ندارد.



دیدگاه اسلام

[ویرایش]

از سؤال کاربر محترم این گونه فهمیده می‌شود که ایشان بر اساس آموزه‌های مسیحی خدا را در قالب بشری قرار داده است. فرهنگ مسیحی خدا (God) را انسان وار (Personal God) عرضه کرده است یعنی؛ در این فرهنگ به خدا در قالب انسانی و بشری نگاه شده است و از این جهت کاربر تشخص را با محدود بودن خداوند ملازم گرفته است و نتوانسته این مسئله را هضم کند که چگونه تشخص، ملازم با محدودیت ذات خداوند نیست و با نا‌متناهی بودن ذات حق تعالی، تنافی ندارد.
در حالی که از دیدگاه اسلام و بر طبق آموزهای اسلامی، خداوند وجود و شخصیت مستقلی دارد و در این نگاه خدا متعال انسان وار نیست و موجودیت انسانی ندارد تا با فرد انسانی مقایسه شود و خصوصیات و صفات انسانی بر او منطبق گردد. از این رو صفات مشابهی که در انسان وجود دارد و به خدا استناد داده می شود به همان مفهوم انسانی آن نیست یعنی بعد از تجرید و دور کردن محدودیت‌ها و نقائص از آن صفات، این شایستگی پیدا می‌شود که به خدا نیز نسبت داده شود.
بر این اساس؛ باید گفت: خداوند تشخص و شخصیت مستقل دارد اما از آن رو که بسیط است و یک وجود سعی (گسترده) دارد، تشخص وجودی خداوند، همان نامتناهی بودن وجود اوست.
[۱] طباطبائی، محمد حسین، نهایة الحکمة، شرح نهایة الحکمة، مومن، محمد مهدی، ج۱، ص۱۵۹.


← خود آگاهی خداوند


خود آگاهی خداوند نیز همان علم او به ذات نا‌متناهی خود است.

← دعا و عبادت انسان


دعا و عبادت انسان به درگاه خداوند هم، متناهی بودن خداوند را لازم ندارد. انسان هر چند توانایی معرفت کنه ذات خداوند را ندارد، چون ذاتش نامحدود است و محدود نمی‌تواند احاطه علمی به نامحدود پیدا کند،
[۲] جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۱۸.
ولی به اندازه هستی خود توان شناخت او را داراست، بلکه همه موجودات بالفعل به او آگاه‌اند، گرچه علم به او نداشته باشند و یا در تطبیق خطا کنند،
[۳] جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۱۹.
او "معروف عند کل جاهل" است.

← وابستگی ممکنات به خداوند


از سوی دیگر، چون ذات تمام ممکنات و ما سوی الله، عین ربط، وابستگی و نیاز به خداوند هستند،
[۵] جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۲۱.
«یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید؛ ای مردم، همه شما به خدا نیازمندید، اوست بی نیاز و ستودنی.» انسان با شناختی که از خدا و نیاز خود دارد، دست نیاز بسوی بی‌نیاز دراز می‌کند و این متوقف بر علم اکتناهی و شناخت کنه ذات خداوند نیست، تا اشکال شود که محال است ممکن الوجود به کنه ذات واجب الوجود معرفت پیدا کند.
بله، همان گونه که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «(خدایا) من تو را آن گونه که سزاوار شناختن توست نشناختم»، یا فرمود: "آن گونه که سزاوار عبادت توست عبادت نکردم"؛ عبادتی که لایق و سزاوار حضرت حق است، تحقق پیدا نمی‌کند، چون چنین عبادتی متوقف بر شناخت کنه حقیقت خداوند است و چنین چیزی امکان پذیر نیست، ولی در هر صورت هیچ‌کدام منافات با امکان شناخت و عبادت در حد توان و قدرت بشری ندارند.

← مرتبه غیب الغیوب


به عبارت دیگر، ذات خدای متعال، هر چند در مرتبه غیب الغیوب و هویت مطلقه اسم و رسم و نام و نشانی ندارد، چون در این مرتبه، خداوند احدیة الذات است. اما به لحاظ مرتبه تجلی دارای ظهورات، اسما و صفات است، (مرتبه احدیت ذات و غیب الغیوب که در آن مرتبه برای احدی توان درک حد، رسم، تعریف، نام و نشانی از خداوند نیست، این همان مرتبه بطون و وحدت حقه حقیقیه است که از دسترس هر فکر و اندیشه‌ای بیرون است. عنقا شکار کس نشود دام بر چین. مرتبه واحدیت که مرتبه تجلی ذات برای ذات است که در این مرتبه اسما و صفات بنحو وحدت و بساطت و به وجود جمعی حضور دارند و کثرتی در آن جا نیست و در این مرتبه است که "خداوند هم ظاهر است و هم باطن، هم اول است و هم آخر مرتبه تجلی اسماء و صفات برای ذات که به این مرتبه "فیض اقدس" می‌گویند. مرتبه تجلی ذات در مرحله کن که موجودات در عالم خلق می‌شوند که به این مرحله "فیض مقدس" می‌گویند.
[۱۰] آشتیانی، جلال الدین، مقدمه تمهید القواعد، ص۶۲- ۶۴.

حکیم سبزواری در پاورقی اسفار می‌گوید: أن للحق تعالى بعد تجلیه الذاتی على ذاته بذاته تجلیا على أسمائه و صفاته و لوازمها و تجلیا على ذوات الأشیاء. أما الأول فکما أن له مقاما أحدیا و هو مرتبة نفس الذات و الهویة المطلقة کذلک له مقام واحدی و هو مرتبة الذات المستجمعة لجمیع الأسماء الحسنى و الصفات العلیا مستتبعة للأعیان الثابتة للماهیات الممکنة بحیث لو جاز إطلاق الماهیة على تلک المعانی المعقولة أعنی مفاهیم الأسماء و الصفات لکانت الأعیان لوازم الماهیات و هی فی هذه المرتبة لا مجعولة بلا مجعولیة الذات موجودة بوجود الذات لا بوجود آخر أما تجلی الثانی فهو تجلیه فی مرتبة کن على ذوات الأشیاء و هذا لتجلی یسمى بالفیض المقدس کما أن الأول و هو تجلیه فی أسمائه و صفاته یسمى بالفیض الأقدس و هذا هو الرحمة الصفتیة التی وسعت شیئیة مفاهیم الصفات کما أن الفیض المقدس هو الرحمة الفعلیة التی وسعت شیئیة الماهیات. ) و هر موجودی به اندازه ارتقا و ارتباط وجودی خود توان شناخت ذات حق و برقراری ارتباط فکری و روحی با خداوند را دارد و می‌تواند به درگاه او دعا و عبادت نماید.

تذکر

[ویرایش]

در پایان لازم است مجددا متذکر گردیم که تشخص داشتن خداوند منافاتی با نامتناهی بودن او ندارد. از این روی می تواند مورد خطاب قرار گیرد و از او حاجتی خواسته شود یا مورد پرستش قرار گیرد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طباطبائی، محمد حسین، نهایة الحکمة، شرح نهایة الحکمة، مومن، محمد مهدی، ج۱، ص۱۵۹.
۲. جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۱۸.
۳. جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۱۹.
۴. شیخ صدوق، محمد بن علی، التوحید، باب التوحید و نفی التشبیه،ج۱، ص۵۸، ح۱۵.    
۵. جوادی آملی، عبدالله، تحریر التمهید، ص۲۱.
۶. سوره فاطر/۳۵،آیه ۱۵.    
۷. مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج۸، ص۱۴۶.    
۸. مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج۸، ص۱۴۶.    
۹. سوره حدید/۵۷، آیه۳.    
۱۰. آشتیانی، جلال الدین، مقدمه تمهید القواعد، ص۶۲- ۶۴.
۱۱. شیرازی، محمد بن ابراهیم، اسفار، ج۸، ص۳.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «شخصیت خداوند»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۶/۱.    


رده‌های این صفحه : خدا شناسی | کلام




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار