احسان به والدینذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلید واژه: احسان، والدین، عاق والدین
پرسش: احسان به والدین تا چه حد لازم است؟ عاق والدین چیست؟
پاسخ: نیکی و احسان به پدر و مادر و فراهم کردن خشنودی آنان حتی اگر کافر باشند لازم است و سعادت دنیا و آخرت را به همراه می آورد، تنها در یک مورد مخالفت با پدر و مادر را جایز دانسته و آن صورتی است که پدر و مادر فرزند را به شرک فرا خوانند. بی احترامی به پدر و مادر و نافرمانی از آنان، که از آن به عاق والدین تعبیر می‌شود از گناهان کبیره محسوب می‌شود.

فهرست مندرجات
۱ - ضرورت احسان به پدر و مادر
       ۱.۱ - ضرورت احسان از نظر عقلی
              ۱.۱.۱ - حق پدر و مادر در کلام امام سجاد(ع)
       ۱.۲ - ضرورت احسان از نظر شرع
              ۱.۲.۱ - مسئله احسان از کلام علامه طباطبایی
۲ - وظایف و مسؤولیت‌های فرزندان
۳ - حق پدر و مادر در کلام رسول خدا(ص)
       ۳.۱ - فلسفه احسان به والدین از کلام حضرت زهرا(س)
۴ - احسان به والدین چه نیکوکار چه بدکار
       ۴.۱ - وجوب احسان به والدین مؤمن و غیر مؤمن از کلام امام باقر(ع)
       ۴.۲ - وجوب احسان به والدین مشرک از کلام امام رضا(ع)
۵ - جایز بودن مخالفت با والدین در قرآن
۶ - احسان به والدین بعد از مرگ
       ۶.۱ - وجوب احسان بعد از مرگ از کلام امام باقر(ع)
۷ - عاق والدین از گناهان کبیره
۸ - نافرمانی از والدین در قرآن
       ۸.۱ - مصادیق عاق والدین در روایات
       ۸.۲ - از کلام علامه مجلسی
       ۸.۳ - عذاب عاق والدین در دنیا و آخرت
       ۸.۴ - راه جبران برای عاق والدین
۹ - حق فرزند بر والدین
۱۰ - پانویس
۱۱ - منبع

ضرورت احسان به پدر و مادر[ویرایش]

احسان به پدر و مادر امری است که عقل و شرع بر ضرورت آن تصریح نموده است.

← ضرورت احسان از نظر عقلی
از نظر عقل شکر منعم یعنی قدردانی و تشکر از کسی که نعمتی به انسان رسانده، لازم است. با توجه به این که پدر و مادر سمبل نیکی و احسان به فرزند هستند و از جان و مال خود برای پرورش او مایه گذارده‌اند، سزاوارترین انسان‌ها برای احترام و قدردانی‌اند و بهترین احترام و قدرشناسی، محبت و اطاعت از آن‌ها است. نقشی که پدر و مادر در به وجود آمدن فرزند خود دارند، به هیچ وجه برای فرزند نسبت به پدر و مادر جبران‌پذیر نیست. کدام حق بالاتر از حق حیات؟

←← حق پدر و مادر در کلام امام سجاد(ع)
امام زین العابدین(ع) می‌فرماید:«حق مادرت آن است که بدانی او به گونه‌ای تو را حمل کرد که هیچ کس فردی را چنین حمل نکرده و چنان ثمره‌ای از قلبش را به تو داده است که هیچ کس به کسی نمی‌دهد. او با وجود گرسنگی تو را سیر نمود و با وجود تشنگی تو را سیراب کرد و تو را پوشاند، در حالی که خود برهنه بود...:تو نمی‌توانی سپاس را به جای آری، مگر به یاری و توفیق الهی ». [۱]

← ضرورت احسان از نظر شرع
اما دلیل شرع ، آیات و روایات فراوانی است که بر ضرورت نیکی به پدر و مادر تأکید دارد. اهمیت احترام به پدر و مادر و نیکی کردن به آنها در سطحی است که قرآن کریم در ۹ مورد از آن سخن آورده است. در سه جا، احسان به پدر و مادر را در کنار توحید و یکتاپرستی ذکر می کند. [۲] [۳] [۴] مثلا در آیه ۳۶ سوره نساء می فرماید:«واعبدوالله ولا تشرکوا به شیئا و بالوالدین احسانا؛ و خدا را بپرستید، و هیچ چیز را همتای او قرار ندهید و به پدر و مادر نیکی کنید»

←← مسئله احسان از کلام علامه طباطبایی
علامه طباطبایی در تفسیر آیه می گوید:«معلوم می‌شود مسئله احسان به پدر و مادر بعد از مسئله توحید ، واجب‌ترین واجبات است، هم چنان که مسئله عقوق (نفرین) بعد از شرک ورزیدن به خدا از بزرگ‌ترین گناهان کبیره است، به همین جهت این مسئله را بعد از توحید و قبل از سایر احکام اسم برده، نه تنها در این آیات چنین کرده، بلکه در موارد متعددی از کلام خود همین ترتیب را به کار بسته است». [۵]
هم چنین خداوند در سه آیه دیگر، احسان به پدر و مادر را به عنوان وصیت الهی مطرح می کند [۶] [۷] [۸]مانند آیه ۸ سوره عنکبوت که می فرماید:«و وصینا الانسان بوالدیه حسنا؛ ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند».
نیز در سه مورد، تکریم و نیکی به پدر و مادر را از زبان پیامبران الهی(ع) نقل می کند. [۹]
[۱۰]
[۱۱]
که از آن جمله آیه ۴۱ سوره ابراهیم است:«ربنا اغفرلی ولوالدی و للمؤمنان یوم یقوم الحساب؛پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را در آن روزی که حساب برپا می شود بیامرز»

وظایف و مسؤولیت‌های فرزندان[ویرایش]

۱.اطاعت و فرمانبرداری از پدر و مادر
۲. نیکی و احسان و خدمت به پدر و مادر.
۳. سخن رنجش آور به پدر و مادر نگفتن.
۴. بر سر والدین داد و فریاد نکردن (بلکه با آنها با سخن نیکو صحبت نمودن).
۵. بال تواضع و فروتنی را برای والدین، فرو آوردن.
۶. حتی المقدور نیازهای والدین را برآوردن.
۷. احترام والدین را نگه داشتن [۱۲]که در زیر به مواردی از آن اشاره می شود:
أ) جلو والدین، پاهایش را دراز نکند.
ب) در مناسبت‌های مختلف مثل روز مادر یا روز پدر، هدیه به آنها بدهد.
ج) از شوخی‌های نابجا و زدن حرف‌های زشت پیش آنها پرهیز کند.
د) در حق آنها و برای سلامتی آنها دعا کند.
ه) در کارهای خانه به آنها کمک کند.

حق پدر و مادر در کلام رسول خدا(ص)[ویرایش]

رسول خدا(ص) درباره حق پدر بر فرزند فرمود:۱- پدر را با اسم صدا نزند. ۲- پیش رویش راه نرود. ۳- قبل از او ننشیند. ۴- به پدر ناسزا نگوید. [۱۳]

← فلسفه احسان به والدین از کلام حضرت زهرا(س)
حضرت زهرا (ع) در مورد فلسفه‌ احسان به والدین می‌فرماید:«خدا نیکی به پدر و مادر را لازم کرد برای این که شما را از غضب خود مصون بدارد». [۱۴]

احسان به والدین چه نیکوکار چه بدکار[ویرایش]

هر چند پدر و مادر رفتار صحیحی با فرزند نداشته باشند، فرزند موظف به گرامیداشت والدین و کسب رضایت آنان است و نمی تواند مقابله به مثل نماید. فردی نزد پیامبر (ص) آمد و گفت:پدر و مادری دارم که با آن‌ها رابطه خوبی دارم، ولی آن‌ها مرا با حرف و طرز برخوردشان می آزارند. پاسخ آنان را نمی دهم، ولی می خواهم آنان را ترک کنم و مدتی نزدشان نروم. حضرت فرمود:در این صورت خداوند تو را فراموش خواهد کرد. مرد عرض کرد:پس چه کنم؟ حضرت فرمود:به کسی که تو را محروم ساخت، ببخشای و با کسی که با تو قطع رابطه کرد، پیوند برقرار کن و از کسی که به تو ستم کرد، درگذر. اگر چنین کنی، خداوند سبحان پشتیبان تو خواهد بود. [۱۵]
اگر پدر و مادر در حق فرزند کوتاهی کنند و ظلمی انجام دهند، سبب نمی شود که فرزند هم درباره آنان به وظیفه اش عمل نکند.

← وجوب احسان به والدین مؤمن و غیر مؤمن از کلام امام باقر(ع)
امام باقر(ع) می‌فرماید:«سه چیز است که خداوند درباره آن‌ها برای مخالفت رخصت نفرموده است: رد امانت به نیکوکار و بد کردار،‌ وفا به پیمان نسبت به نیکوکار و بدکردار، خوش رفتاری با پدر و مادر، نیکوکار باشند یا بد کردار». [۱۶]
از این روایت و روایات دیگر استفاده می‌شود که والدین چه مؤمن باشند و چه کافر، چه نیکوکار و چه معصیت‌کار باید مورد احترام قرار گیرند.

← وجوب احسان به والدین مشرک از کلام امام رضا(ع)
امام‌رضا(ع) می‌فرماید:«نیکی به والدین واجب است گرچه مشرک باشند، ولی در معصیت خدا نباید آنان را اطاعت کرد». [۱۷]
بنابراین، نیکی و احسان به پدر و مادر و فراهم کردن خشنودی آنان حتی اگر کافر باشند لازم است و سعادت دنیا و آخرت را به همراه می آورد، چنان که امام صادق(ع) به جوان نومسلمان، در حق مادر مسیحی اش توصیه فرمود. [۱۸]

جایز بودن مخالفت با والدین در قرآن[ویرایش]

قرآن مجید تنها در یک مورد مخالفت با پدر و مادر را جایز دانسته و آن صورتی است که پدر و مادر فرزند را به شرک فرا خوانند، ولی در سایر موارد به رفتار پسندیده توصیه نموده است. [۱۹]

احسان به والدین بعد از مرگ[ویرایش]

مهر و مودت به والدین به دوران حیات آن‌ها اختصاصی ندارد بلکه باید پس از فوت آن‌ها نیز ادامه داشته باشد.

← وجوب احسان بعد از مرگ از کلام امام باقر(ع)
امام باقر(ع) می فرماید:«بنده ای در حال حیات پدر و مادرش به آن‌ها نیکوکار است، ولی پس از مرگ آن‌ها را فراموش می کند و بدهی ایشان را نمی پردازد و برای آن‌ها طلب رحمت نمی کند. خداوند او را جزء عاق والدین ثبت می نماید اما بنده دیگری در حال حیات عاق والدین است ولی پس از مرگ با دعا و استغفار آن‌ها را یاد می کند، خداوند او را نیکی کننده به والدین ثبت خواهد فرمود». [۲۰]

عاق والدین از گناهان کبیره[ویرایش]

بی توجهی به این امر مهم و بی احترامی به پدر و مادر و نافرمانی از آنان، که از آن به عاق والدین تعبیر می‌شود از گناهان کبیره محسوب می‌شود، تا جایی که پیامبر اکرم (ص) آن را در ردیف شرک به خدا از بزرگ ترین گناهان قرار داده است. [۲۱]

نافرمانی از والدین در قرآن[ویرایش]

قرآن مجید در مورد نافرمانی از والدین می فرماید: «پروردگارت فرمان داده که تنها او را بپرستید و نسبت به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه یکی از این دو یا هر دو نزد تو به سن پیری برسند، بر آن‌ها فریاد مزن و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آن‌ها بگو و بال‌های تواضع خود را در برابرشان از محبت و لطف فرود آر» [۲۲]
امام صادق (ع) می فرماید:«اگر چیزی کم تر از "اُف" بود، خداوند از آن منع می فرمود و این کلمه از پست ترین عقوق و نافرمانی است، حتی نگاه تند به پدر و مادر کردن از اقسام عاق شدن است». [۲۳]

← مصادیق عاق والدین در روایات
در روایت دیگر یکی از مصادیق عاق والدین ، اندوهگین کردن آن‌ها ذکر شده است؛ امام صادق(ع) می فرماید:«کسی که پدر و مادرش را محزون کند، نافرمانی آن‌ها را کرده است». [۲۴]

← از کلام علامه مجلسی
علامه مجلسی می گوید:« عقوق والدین به این است که فرزند حرمت آن‌ها را رعایت نکند و بی ادبی نماید و آن‌ها را با گفتار یا رفتاری برنجاند و آزار و اذیت کند و در چیزهایی که عقلاً و شرعاً مانعی ندارد، از آن‌ها نافرمانی نماید و این عقوق گناه کبیره است». [۲۵]

← عذاب عاق والدین در دنیا و آخرت
از روایات استفاده می شود که قطع ارتباط یا برخورد خشم آلود با ارحام و خویشان به خصوص پدر و مادر کم ترین اثرش در دنیا این است که باعث فقر شدید و گرفتار شدن به اذیت اشرار، کوتاه شدن عمر و بروز مرگ ناگهانی و نابهنگام می شود. در آخرت چنان از رحمت الهی دور می گردد که بوی بهشت (که از مسافت هزار سال راه به مشام می رسد) به مشام چند گروه از جمله عاق والدین یا کسی که با ارحام قطع رابطه کند، نخواهد رسید. [۲۶]

← راه جبران برای عاق والدین
اما این گناه مانند گناهان دیگر قابل بخشش است. اگر والدین زنده هستند، می‌توان با عذرخواهی و احسان، گناه گذشته را جبران کرد و اگر از دنیا رفته‌اند، با طلب مغفرت و دادن خیرات و صدقات می‌توان رضایت آن‌ها را جلب کرد. در این صورت اثر وضعی گناه از بین خواهد رفت.

حق فرزند بر والدین[ویرایش]

فرزندان نیز بر پدر و مادر حق دارند. والدین و فرزندان دارای حقوقی متقابل می باشند که بخشی از آن در بیان مبارک امام علی(ع) آمده است:«ان للولد علی الوالد حقا و ان للوالد علی الولد حقا فحق الوالد علی الولد ان یطیعه فی کل شیء الا فی معصیة الله سبحانه و حق الولد علی الوالد ان یحسن اسمه، و یحسن ادبه و یعلمه القرآن؛ فرزند را بر پدر و پدر را بر فرزند حقی است؛ پس حق پدر بر فرزند آن است که پدر را در هر کاری جز معصیت خدا اطاعت کند اما حق فرزند بر پدر سه چیز است:۱- برای او نام نیک انتخاب کند. ۲- خوب تربیتش کند. ۳- و قرآن تعلیم دهد». [۲۷]

پانویس[ویرایش]
 
۱. وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج۱۵، ص۱۷۵    
۲. سوره نساء، آیه ۳۶    
۳. بقره(۲) آیه ۸۳    
۴. انعام(۶) آیه ۱۵۱    
۵. ترجمه تفسیر المیزان، علامه سید محمد حسین طباطبایی، ج ۱۳، ص۱۰۹    
۶. عنکبوت(۲۹) آیه ۸    
۷. لقمان(۳۱) آیه ۱۴    
۸. احقاف(۴۶) آیه ۱۵    
۹. ابراهیم(۱۴) آیه ۴۱    
۱۰. مریم(۱۹) آیه ۳۲    
۱۱. نوح(۷۱) آیه ۲۸    
۱۲. برگرفته از سوره اسراء(۱۷) آیه ۲۳ و ۲۴    
۱۳. کافی، شیخ کلینی، ج۲، ص ۱۲۷، ح۵
۱۴. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۶، ص ۱۰۷    
۱۵. بحارالانوار، علامه مجلسی،ج۷۱، ص ۱۰۰    
۱۶. -اصول کافی، شیخ کلینی، ج ۳، ص ۲۳۶
۱۷. عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ج ۲، ص ۱۲۴
۱۸. عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ج۲، ص ۱۲۸، ح ۱۱
۱۹. لقمان(۳۱) آیه ۱۵    
۲۰. کافی، شیخ کلینی، ج ۳، ‌ص ۲۳۸    
۲۱. اصول کافی، شیخ کلینی، ج۲، ص۲۷۸
۲۲. اسراء، آیه ۲۳ و ۲۴    
۲۳. مرآت العقول، علامه مجلسی، ج ۱۰، ص ۳۷۵
۲۴. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۷۵، ص ۲۰۴    
۲۵. گناهان کبیره، شهید سید عبدالحسین، دستغیب شیرازی، ج ۱، ص ۱۲۰
۲۶. کافی، شیخ کلینی، ج۲، ص ۳۵۰ - ۳۴۶.
۲۷. نهج البلاغه، سید شریف رضی، حکمت ۳۸۹    


منبع[ویرایش]
سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | حقوق والدین




جعبه‌ابزار