یاد خداذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: یاد خدا، شیطان، هم‌نشین.
پرسش: خداوند در قرآن کریم و در آیه ۳۶ سوره زخرف (۴۳)     می‌فرماید:"و هر کس از یاد خدا غافل شود، شیطانی برای او می‌گماریم تا هم‌نشین او شود". این چگونه ممکن است که خدای رحمان فقط به علت یک اشتباه انسان شیطانی برای او قرار دهد تا همراه او شود؟
پاسخ: آیه مطرح شده در پرسش، معنایش این است که نتیجه سرپیچی از دستورات الاهی و غفلت از یاد خداوند در مسیر زندگی، همراهی شیطان را به دنبال دارد و روی‌گردانی از یاد خدا تنها یک اشتباه و گناه کوچک نیست؛ بلکه موضوعی است که به دلیل گناهان کوچک و بزرگ در طول زمان حاصل می‌شود. به بیان دیگر، غافل شدن از یاد خدا بر اثر ارتکاب گناهان، نتیجه طبیعی‌اش فاصله از خدا و هم‌نشینی با شیطان است که با رحمانیت خداوند تضادی ندارد.


مراد از ذکر در آیه مذکور[ویرایش]

در این ارتباط باید توجه داشت که مراد از آیه این نیست که خداوند به سبب یک اشتباه انسان، شیطانی را همراه او کند، خداوند در این سوره می‌فرماید:" وَ مَنْ یَعْشُ عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرین‌ [۱] مراد از " ذکر " در این آیه قرآن است. [۲] بنابراین معنای آیه چنین می‌شود که هر کس از یاد خدا و دستورات و احکام قرآن روی برگرداند و به آن عمل نکند، شیطانی همراه او شود.

← سخن امام علی
امام علی ـ علیه‌السلام ـ در تفسیر این آیه می‌فرمایند:هر کس به گناه آلوده شود، از یاد خدا رو گردان می‌شود و هر که از آن‌کس که خدا به طاعتش فرمان داده پیروی نکند، شیطانی برایش مشخص شود که پیوسته قرین او باشد. [۳]
با توجه به این تفسیر امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ بدیهی است که دوری از یاد خدا تنها یک اشتباه نیست، تا قرین نمودن شیطان با رحمانیت خداوند در تضاد باشد؛ بلکه این موضوع در بستر زمانی طولانی و بعد از انجام گناهان فراوان برای انسان حاصل می‌شود.

← دیدگاهی در تفسیر نمونه
در تفسیر نمونه در شرح این آیه چنین آمده است:
آنجا که در آیات پیشین سخن از دنیاپرستانی بود که همه چیز را بر معیارهای مادی ارزیابی می‌کنند، در آیات مورد بحث از یکی از آثار مرگبار دلبستگی به دنیا که بیگانگی از خدا است سخن می‌گوید. می‌فرماید:"هر کس از یاد خدا روگردان شود شیطانی را به سراغ او می‌فرستیم و همواره با او قرین خواهد بود"! " وَ مَنْ یَعْشُ [۴] عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ ". [۵]

معنای تزیین یا ولایت شیطان[ویرایش]

آری غفلت از ذکر خدا و غرق شدن در لذات دنیا و دلباختگی به زرق و برق آن، موجب می‌شود که شیطان بر انسان مسلط شود و همواره قرین او باشد و رشته‌ای در گردنش افکنده،" می‌برد هر جا که خاطرخواه او است"! بدیهی است جای این ندارد که کسی تصور جبر از این آیه کند؛ چراکه این نتیجه اعمالی است که خود آنها انجام داده‌اند. به ویژه غرق شدن در لذات دنیا و آلوده شدن به انواع گناهان ، نخستین‌ تأثیرش این است که پرده بر قلب و چشم و گوش انسان می‌افتد، او را از خدا بی‌گانه می‌کند و شیاطین را بر او مسلط می‌سازد و تا آن‌جا ادامه می‌یابد که گاهی راه بازگشت به روی او بسته می‌شود؛ چراکه شیاطین و افکار شیطانی از هر سو او را احاطه می‌کنند و این نتیجه عمل خود انسان است؛ هر‌چند نسبت آن به خداوند نیز به‌عنوان "مسبب الاسباب" بودن صحیح می‌باشد، این همان چیزی است که در آیات دیگر قرآن به‌عنوان "تزیین شیطان" « فَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ أَعْمالَهُمْ »، [۶] یا ولایت شیطان « فَهُوَ وَلِیُّهُمُ الْیَوْمَ» ، [۷] تعبیر شده است.

معنای لغوی نُقَیِّضْ و رحمان در آیه[ویرایش]

قابل توجه این‌که عبارت " نُقَیِّضْ " با توجه به مفهوم لغوی آن، هم دلالت بر استیلای شیاطین دارد و هم قرین بودن آنها؛ در‌عین‌حال جمله " فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ " بعد از آن آمده تا این معنا را تأکید کند که شیاطین از این‌گونه افراد هرگز جدا نمی‌شوند! تعبیر به "رحمان" اشاره لطیفی است به این‌که آنها چگونه از خدایی که رحمت عامش همگان را فراگرفته روی‌گردان می‌شوند و از یاد او غافل می‌گردند؟.
آیا چنین کسانی جز این سرنوشتی می‌توانند داشته باشند که هم‌نشین شیاطین و محکوم فرمان آنها شوند.

معنای شیاطین از دیدگاه برخی مفسران[ویرایش]

در ضمن بعضی از مفسران احتمال داده‌اند که " شیاطین " در این‌جا معنای وسیعی دارد که حتی شیاطین انس را شامل می‌شود و آن را اشاره به "رؤسا و سردمداران ضلالت" دانسته‌اند که مستولی و مسلط بر غافلان از یاد خدا می‌شوند و با آنها قرین هستند و این توسعه بعید نیست‌. [۸]

پانویس[ویرایش]
 
۱. زخرف (۴۳)، آیه ۳۶.    
۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۹، ص ۷۴، انتشارات ناصر خسرو، تهران،۱۳۷۲ ش.
۳. صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج ۲، ص ۶۳۴، انتشارات جامعه مدرسین، قم، ۱۴۰۳ ق.
۴. یعش "از ماده" عشو" (بر وزن نشر) هنگامی که با" الی" متعدی شود (عشوت الیه) به معنای هدایت یافتن به وسیله چیزی است با چشمانی ضعیف، هنگامی‌که با "عن" متعدی شود (عشو عنه) به معنای اعراض کردن و روی‌گردان شدن از چیزی است و در آیه مورد بحث منظور همین است (لسان العرب ماده عشو).
۵. "نقیض" از ماده "قیض" (بر وزن فیض) در اصل به معنای پوست روی تخم مرغ است، سپس به معنای مستولی ساختن چیزی بر چیز دیگر آمده.
۶. نحل (۱۶)، آیه ۶۳.    
۷. نحل (۱۶)، آیه ۶۳.    
۸. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲۱، ص ۶۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش.    



منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    




رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | تفسیر




جعبه‌ابزار