کبیرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرآن، حدیث، خداوند.

پرسش: صفات کبیر و متکبر خداوند، در لغت و قرآن و حدیث به چه معناست؟


واژه‌شناسی کبیر و متکبر[ویرایش]

دو صفت «کبیر (بزرگ)» و «متکبّر (یگانه بزرگ)»، از مادّه «کبر» برگرفته شده‌اند و کِبَر بر متضادّ صِغر (کوچکی) دلالت دارد و کِبْر و کِبریا به معنای عظمت (سترگی) است.

← نظر ابن اثیر
ابن اثیر گفته است: در نام‌های خدای متعال، متکبّر و کبیر، یعنی سترگِ دارای بزرگی.
پس کبیر و عظیم، معنایی نزدیک به هم دارند. از این رو، برخی واژه‌شناسان، در تفسیر هر یک از این دو صفت، صفت دیگر را ذکر کرده‌اند.

کبیر و متکبر در قرآن و حدیث[ویرایش]

بر گرفته‌های مادّه «کبر»، هشت بار در قرآن کریم به خدا نسبت داده شده است. صفت «کبیر» در قرآن همراه با صفت «علیّ» پنج بار و یک بار به صورت: «عَــلِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهَـدَةِ الْکَبِیرُ الْمُتَعَالِ؛ دانای نهان و آشکار، بزرگِ بلندپایه» و یک بار نیز به صورت: «وَ لَهُ الْکِبْرِیَاءُ فِی السَّمَـوَ تِ وَ الْاَرْضِ؛ در آسمان‌ها و زمین، بزرگی از آنِ اوست» به‌کار رفته است و صفت «متکبّر»، یک بار همراه با صفت «جبّار» آمده است. در احادیث، دو معنا برای کبیر و متکبّر ذکر شده است:

← صفت ذات
کبیر و متکبّر، به عنوان صفت ذاتی، بر عظمت خدا دلالت می‌کنند. در حدیث آمده است: «بزرگی، ردایِ خداوند (عزوجل) است. پس هر کس در جامه خدا با او بستیزد، [خدا] بر او خشم می‌گیرد».

←← نظر زجاج
زجّاج می‌گوید: این صفت، تنها از آنِ خداست؛ زیرا خدای پاک والاست که توانایی و بخششی دارد که کسی همانند آن را ندارد و او سزاوارِ آن است که به او گفته شود: متکبّر (بسیار بزرگ) و کسی را نمی‌سزد که [بر دیگری] بزرگی ورزد؛ زیرا مردم در حقوق برابرند. پس کسی، چیزی که دیگری نداشته باشد، ندارد. [۱]
هر گاه کبر و تکبّر درباره انسان به‌کار می‌رود، به معنای ادّعای بزرگی و برتری همراه با خودبینی است و این شایسته انسان نیست و از این‌رو، نکوهیده است.

←← نظر راغب و ابن اثیر
راغب می‌گوید: کبر، حالتی است که ویژه انسان است و از خودبینی او حاصل می‌آید و آن، چنان است که انسان، خود را بزرگ‌تر از دیگری می‌بیند و بزرگ‌ترین تکبّر، تکبّر ورزیدن در برابر خداست، به معنای خودداری از پذیرش حق و اقرار به بندگی او. [۲]
ابن اثیر، در تفسیر متکبّر گفته است: تاء (باب تفعّل) در آن، برای تفرّد و تخصّص است، نه تاء تعاطی و تکلّف. از این‌رو، متکبّر (از باب تفعّل) بر یگانگی و اختصاص بزرگی به خدا دلالت می‌کند. نیز در حدیثی آمده است که ذات خدا، بزرگ‌تر از آن است که وصف شود: «اللّه اکبرُ من ان یوصَف». [۳]

← صفت فعل
کبیر و متکبّر به عنوان صفت فعل، به معنای آفریدگارِ آفریده‌های بزرگ است. امام صادق (علیه‌السلام) می فرماید: «همانا به دلیل آفرینش [آفریده‌های] نیرومند، گفتیم که او (خدا) نیرومند است و گفتار ما سترگ و بزرگ نیز چنان است». [۴]

پانویس[ویرایش]
 
۱. حسینی زبیدی واسطی، سیدمرتضی، تاج العروس، ج۷، ص۴۳۱.    
۲. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، ص۶۹۷.    
۳. ابن اثیر جزری، مبارک‌ بن ابی‌الکرم، النهایة، ج۴، ص۱۴۰.    
۴. محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه عقاید اسبلامی، ج۶، ص۵۷۱.    


منبع[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «کبیر» تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۱۲/۱۶.    



جعبه‌ابزار