هدایت الهیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: هدایت الهی.

پرسش: از نظر قرآن کریم راه تحصیل هدایت چیست؟

پاسخ: مراحل هدایت در انسان عبارت‌اند از: فطرت، هدایت تشریعی، تقوا، توبه.

در پاسخ باید نخست معنا و مفهوم «هدایت» را به‌خوبی بشناسیم.
[۱] جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص۱۴، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.



معنای لغوی هدایت

[ویرایش]

هدایت در لغت به معنی ارشاد، راه‌نمایی و نشان دادن راه با لطف و مدارا و مهربانی می‌باشد.

معنای اصطلاحی

[ویرایش]

هدایت در اصطلاح عبارت از تعیین کمال مناسب یک شیء و راه رسیدن به آن است.
[۳] جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص۲۰، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.


هدایت در آیات و روایات

[ویرایش]

هدایت در آیات و روایات به دو معنی آمده است: ارائه طریق (نشان دادن راه) و ایصال به مطلوب (رساندن به مقصد) و نیز به معنی: فراهم ساختن مقدمات برای رسیدن به مقصد می‌باشد.

انواع هدایت

[ویرایش]

انواع هدایت عبارت‌اند از:

← هدایت تکوینی


به معنی رساندن هر چیزی که در عالم وجود دارد، به سرمنزل مقصود و کمال نهایی آن مانند هدایت زنبور عسل در خانه‌سازی و عصاره‌گیری از گل‌ها و میوه‌ها و پیمودن راهی که آفریدگارش تعیین نموده و در نتیجه تولید عسل که هدایت ویژه و به کمال رساندن آن می‌باشد.
این نوع از هدایت را هدایت عامه و همگانی نیز می‌نامند.

← هدایت تشریعی


این نوع از هدایت مخصوص انسان است و به این معناست که خداوند متعال، برای رساندن بشر به سرمنزل مقصود که همان ملاقات با پروردگار متعال باشد، از هیچ‌گونه ارشاد و راه‌نمایی، دریغ نورزیده است. ساده‌اندیشان را به‌وسیله تمثیل و مثال‌های زیبا و عده‌ای را به‌وسیله موعظه و نصیحت و متفکران را از راه آموختن حکمت و با عده‌ای نیز از طریق جدال احسن، آنها را به‌سوی خویش دعوت فرموده است؛ همان‌طور که به پیامبرش صلی الله علیه و آله می‌فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتی هی احسن؛ مردم را با حکمت و موعظه نیکو و جدال احسن، به راه پروردگارت، دعوت کن».
[۶] جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص ۷، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.


مراحل هدایت در انسان

[ویرایش]

هدایت دارای مراحلی است:

← فطرت


مرحله اول، مرحله فطرت است.

←← دیدگاه علامه طباطبایی


مرحوم علامه طباطبایی در ذیل آیه شریفه «ذلک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین» می‌نویسد: از این آیه به دست می‌آید که افراد متقی میان دو نوع هدایت قرار دارند: یکی هدایت اولیه‌ای که آن را به‌سوی صفت تقوا سوق داد و دیگر هدایتی که خداوند بعد از احراز مقام تقوا به آنان ارزانی می‌دارد و از آن‌جایی که هدایت دوم به‌وسیله قرآن است، ناچار هدایت اول باید پیش از قرآن و به‌وسیله امر دیگری (فطرت) باشد.
[۸] هدایت و ضلالت در قرآن، کلام و فلسفه، ص ۴۲.

این مرحله از هدایت شامل همه انسان‌ها می‌شود؛ و اگر کسی فطرت توحیدی خود را به سبب گناهانی مثل «ظلم» و «فسق» و «کفر» خاموش نکرده باشد، هدایت تشریعی قرآن کریم را می‌پذیرد.

← هدایت تشریعی


مرحله دوم، هدایت تشریعی است؛ یعنی وقتی انسان با فطرت خدادادیش به‌سوی قرآن کریم روی آورد، و می‌تواند به او امر و نواهی آن پای‌بند شود.

← تقوا


مرحله بعدی هدایت آن است که انسان با پای‌بندی به دستور‌هایی قرآن مجید به صفت «تقوا» متصف شود، تقوا یک امر وجودی و تکوینی است که مترتب بر هدایت تشریعی قرآن کریم می‌باشد و اگر کسی به این مرحله برسد، خداوند مراحل بالاتر از هدایت را به او عنایت می‌فرماید: «وَ مَنْ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ؛ هرکس به خدا ایمان بیاورد، خداوند قلب او را به‌سوی خودش هدایت می‌کند باز می‌فرماید: «وَ یَزِیدُ اللَّهُ الَّذِینَ اهْتَدَوْا هُدیً»؛ خداوند بر هدایت کسانی که هدایت (تشریعی) را پذیرفتند، می‌افزاید».

← توبه


چهارمین مرحله از هدایت الهی ویژه کسانی است که به‌سوی خدا، توبه و پشیمانی داشته باشند؛ چنان‌که می‌فرماید: «وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ أَنابَ؛ خداوند هر کسی را که انابه داشته باشد، هدایت می‌کند».
کسی که چند نوبت به‌سوی خدا بازگشت و این پشیمانی در بازگشت به سمت خدا برای او ملکه شد و یک حالت خاص به نام انابه پیدا نمود و جزء پیامبران شد، آن‌گاه از فیض تکوینی ویژه‌ای برخوردار خواهد شد که دیگران به آن نائل نمی‌شوند: «اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ».

منابع

[ویرایش]


۱. هدایت در قرآن، آیة الله جوادی آملی، عبدالله،
۲. هدایت و ضلالت در قرآن، کلام و فلسفه، منیژه سیار اطراش لنگرودی.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص۱۴، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.
۲. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات، ص ۸۳۵، مادة هدی.    
۳. جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص۲۰، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.
۴. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۷.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج ۸، ص ۱۴۲.    
۶. جوادی آملی، عبدالله، هدایت در قرآن، ص ۷، مرکز نشر فرهنگی رجاء، چ ۳، ۱۳۷۲.
۷. طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ج ۱، ص ۵۲.    
۸. هدایت و ضلالت در قرآن، کلام و فلسفه، ص ۴۲.
۹. تغابن (۶۴)، آیه ۱۱.    
۱۰. مریم (۱۹)، ایه ۷۶.    
۱۱. رعد (۱۳)، آیه ۲۷.    
۱۲. شوری (۴۲)، آیه ۱۳.    


منبع

[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «هدایت الهی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۲/۰۷.    



رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | هدایت الهی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار