نعمت‌های بهشتیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نعمت‌های بهشتی، میوه بهشتی، روزی، تفسیر آیه ۲۵ سوره بقره.

پرسش: در سوره بقره می‌خوانیم: هر زمان که میوه‌ای بهشتی به بهشتیان داده شود، می‌گویند این همان است که قبلاً به ما روزی شده بود. این آیه نشانگر چه واقعیتی است؟

پاسخ:



آیه ۲۵ سوره بقره[ویرایش]

قرآن کریم درباره قیامت و توصیف نعمت‌های بهشتی که مؤمنان از آن بهره‌مند خواهند شد، می‌فرماید:

«وَبَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا قَالُواْ هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»؛ [۱] به کسانی که ایمان آورده، و کارهای شایسته انجام داده‌اند، بشارت ده که باغ‌هایی از بهشت برای آنهاست که نهرها از زیر درختانش جاری است. هر زمان که میوه‌ای از آن، به آنان داده شود، می‌گویند: «این همان است که قبلاً به ما روزی شده بود. (ولی این‌ها چه‌قدر از آن‌ها بهتر و عالی‌تر است)». و میوه‌هایی که برای آن‌ها آورده می‌شود، همه (از نظر خوبی و زیبایی) یکسان‌اند. و برای آنان همسرانی پاک و پاکیزه است، و جاودانه در آن خواهند بود.

ایمان و عمل صالح[ویرایش]

در این‌جا مانند آیات فراوان دیگر، ایمان و عمل صالح به‌عنوان دو ارزش مطرح می‌شوند که همواره باید در کنار هم و توأمان باشند و هریک به‌تنهایی کارساز نیست. به عبارت دیگر، می‌توان گفت که ایمان به منزله روح و عمل صالح به منزله جسم است و خداوند مشتریِ آن عمل شایسته‌ای است که ناشی از ایمان به او باشد؛ وگرنه ارزش معنوی ندارد. هم‌چنین ایمانی که منشأ اعمال صالحه نباشد، ارزشی ندارد و ایمان بدون عمل نمی‌تواند نجات‌بخش انسان باشد.

در این‌که حقیقت ایمان چیست؟ و آیا عمل، جزء مفهوم ایمان است و یا حقیقت دیگری است. (رجوع کنید به مفهوم ایمان، ۱۲۰، درجات ایمان‌، ۲۶۷۱۶).

نعمت‌های بهشتی[ویرایش]

به هر حال خداوند در این آیه کسانی را که ایمان و عمل صالح داشته باشند به چهار نعمت بهشتی مژده می‌دهد. البته حقیقت نعمت‌های بهشتی برای ما روشن نیست، ولی برای تفهیم نسبی و ترسیم دورنمایی از آن، در قرآن و احادیث، نعمت‌های بهشتی را با نعمت‌های این دنیا مقایسه می‌کند و با زبانی که برای ما قابل فهم باشد، آنها را می‌آورد.
آن چهار نعمتی که خداوند در این آیه به‌عنوان پاداش ایمان و عمل صالح به ذکر آنها پرداخته است، عبارت‌اند از:

← أ. جاری بودن نهرها از زیر باغهای بهشتی
باغ‌هایی که از زیر درختان آن نهرها جاری است، یکی از آن نعمت‌هاست. جریان آب علاوه بر این‌که درختان و گل‌ها و گیاهان را سیراب می‌کند، خود یک حالت چشم‌نواز و با صفایی دارد که به تنهایی برای یک تماشاگر لذت‌بخش است، در بهشت نیز این لذت وجود دارد.

← ب. میوه‌های بهشتی
بهشتیان از میوه‌های گوناگونی استفاده خواهند کرد. یکی از خصوصیات میوه‌های بهشتی این است که آن‌ها نوع نامرغوب ندارند و همه آن‌ها در طعم و رنگ و حجم مثل هم هستند و نمی‌توان یکی را بر دیگری ترجیح داد؛ لذا هر بار که بهشتیان از میوه‌ای استفاده می‌کنند، می‌گویند که این همان است که پیش از این خوردیم و میوه‌های شبیه به هم به آن‌ها داده می‌شود.

← ج. همسران پاکیزه
در بهشت همسرانی داده خواهد شد که از هرگونه پلیدی و زشتی پاک و پاکیزه‌اند و انسان از دیدن آن‌ها و زندگی با آن‌ها لذت زاید الوصفی می‌برد. این‌ها همان حوریان هستند که ذکر آن‌ها در آیات دیگر آمده است. (حور العین بهشتی و ازدواج، ۷۸۹؛ حور العین برای مقربان و اصحاب یمین، ۳۶۸۳۵).

← د. جاودانگی
در بهشت هر نعمتی هرچند هم مهم باشد، اگر دوام و بقا نداشته باشد، بی‌ارزش است و انسان در عین برخورداری از آن غصه از دست دادن آن‌ را خواهد خورد و لذت یک نعمت ناپایدار به رنج دوری آن نمی‌ارزد؛ ولی در بهشت نعمت‌ها همیشگی و جاودانه است و این خود لذتی مضاعف است. [۲]

دیدگاه مفسران درباره جمله «قالُوا هذَا ...»[ویرایش]

اما برای جمله «قالُوا هذَا الَّذِی رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ» مفسران احتمالاتی را مطرح کرده‌اند:

← احتمال اول
چون میوه‌های بهشت هر چند از درخت چیده شوند خداوند آن‌ را دوباره سر جایش برمی‌گرداند، روی این اصل اهل بهشت وقتی که میوه‌ای را می‌خورند و همان را در جایش می‌بینند به اشتباه می‌افتند و با تعجب می‌گویند: این همان است که قبلاً نصیب و روزی ما شده بود. [۳] [۴]

← احتمال دوم
مراد آیه این است که این‌ها قبلاً (در دنیا) روزی آنان بوده است. [۵] [۶]

← احتمال سوم
معنای آن این است که این میوه‌ها شبیه میوه‌هایی است که قبلاً در بهشت از آن بهره‌مند بودیم، به عبارتی می‌دانند که این میوه‌های جدید غیر میوه‌های گذشته است، ولی چون مانند آنها از رنگ، بو، طعم و نیکویی وصف ناشدنی برخوردارند، میوه‌های جدید را به میوه قدیم تشبیه می‌کنند. [۷] [۸]

←← یادآوری یک نکته
البته هیچ مانعی ندارد که همه این مفاهیم و تفاسیر منظور باشد؛ چراکه الفاظ قرآن دارای بطون و معانی مختلف است، و در بحث استعمال لفظ در اکثر از معنا ثابت شد که این امر به‌هیچ‌وجه اشکال ندارد. [۹]

دیدگاه مفسران درباره جمله «وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»[ویرایش]

جمله «وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً» نیز به چند وجه تفسیر شده است.

← اول
میوه‌های بهشت از نظر رنگ شبیه و مثل هم بوده؛ ولی طعم و مزه آنها فرق دارد. [۱۰]

← دوم
همه میوه‌های بهشت از حیث خوبی مثل و شبیه هم هستند و پست و نامرغوب در آن وجود ندارد. [۱۱]

← سوم
برخی میوه‌های بهشت مانند میوه‌های دنیا هستند. اما میوه‌های بهشتی بهتر و خوشبوتر است. [۱۲]

← چهارم
به علت شباهت قسمتی از میوه‌های بهشت از نظر خصوصیات و لذت به قسمت دیگر؛ لذا کلمه «مُتَشابِهاً» گفته شد. [۱۳]

← پنجم
به جهت سنخیت و شباهت همه میوه‌های بهشتی با هم، تعبیر به «متشابه» شده است. [۱۴]


پانویس[ویرایش]
 
۱. بقره (۲)، آیه ۲۵.    
۲. جعفری، یعقوب، کوثر، ج ‌۱، ص ۱۰۱ ـ ۱۰۳، بی‌جا، بی‌تا.
۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۳۱.    
۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۶۲، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش. (این تفسیر از ابی‌عبیده و یحیی بن کثیر نقل شده است).
۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۳۱.    
۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۶۲، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش. (ابن عباس و ابن مسعود چنین می‌گویند).
۷. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۳۱.    
۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ‌۱، ص ۱۶۲، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش. (این نظر حسن بصری و واصل بن عطاست).
۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۰، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۰، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. (ابن عباس و مجاهد).    
۱۱. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۱، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. (قتاده و حسن بصری).    
۱۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۱، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. (عکرمه).    
۱۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۱، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. (ابی مسلم).    
۱۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱، ص ۱۴۱، تهران، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    



جعبه‌ابزار