نزول قرآنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نزول قرآن.
پرسش: در چه سالی نزول قرآن به پایان رسید؟
پاسخ: برای پاسخ به این سؤال باید ابتدا مشخص شود، چه آیه و یا چه سوره‌ای آخرین آیه و یا سوره بوده است که با نزول آن، نزول قرآن نیز به پیان رسیده باشد؟ در روایات، سوره‌های متعددی به‌عنوان آخرین سوره معرفی شده‌اند؛ از جمله:


آخرین سوره‌های نازل شده[ویرایش]


← ۱. سوره نصر
در بعضی از روایات منقول از اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ آمده است که آخرین سوره‌ای که بر پیامبر نازل شد، سوره نصر است. [۱] در این سوره بشارت به پیروزی مطلق شریعت داده شده که پایه‌های آن ‌استوار و مستحکم گشته است و گروه‌گروه مردم آن را پذیرفته‌اند.

←← ناراحتی ابن عباس از نزول سوره نصر
با نزول این سوره، صحابه خرسند شدند؛ زیرا پیروزی مطلق ‌ اسلام بر کفر و تثبیت و استحکام پایه‌های دین را بشارت می‌داد؛ ولی عباس عموی‌ پیامبر از نزول این سوره سخت غمناک گردید و گریان شد. پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ به او فرمود:"ای عمو چرا گریانی؟ گفت:به گمانم از پایان کار تو خبر می‌دهد. پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ ‌فرمود: همان‌گونه است که گمان برده‌ای". پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ دو سال پس از آن رحلت فرمودند. [۲]

←← روایتی از امام صادق
امام صادق ـ علیه‌السلام ـ فرمود:"آخرین سوره، سوره إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْح‌ است".

←← روایتی از ابن عباس
از ابن عباس ‌نیز روایت ‌شده است که آخرین سوره، سوره نصر است. [۳]

← ۲. سوره برائت
در روایات ‌دیگری آمده است که آخرین ‌سوره، سوره برائت است که آیات نخستین آن در سال نهم هجرت نازل شد و پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ امام علی ـ علیه‌السلام ـ را فرستاد تا آن را بر جمع مشرکان بخواند. [۴]

← ۳. آیه‌ ۲۸۱ سوره بقره
در بسیاری از روایات آمده است:آخرین آیه که بر پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ نازل شد آیه:" وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فیهِ إِلَی اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّی کُلُّ نَفْسٍ ما کَسَبَتْ وَ هُمْ لا یُظْلَمُون‌. [۵] ‌بود که جبرئیل آن را نازل کرد و گفت:آن را در میانه آیه ربا و آیه دین (پس از آیه شماره ۲۸۰) از سوره بقره قرار دهد و پس از آن پیامبر بیش از ۲۱ روز و بنابر قولی ۷ روز ادامه ‌ حیات نداد. [۶]

← ۴. آیه ۳ سوره مائده
احمد بن ابی‌یعقوب مشهور به ابن واضح یعقوبی (متوفای سال‌های پس از ۲۹۲) در تاریخ خود چنین آورده است: گفته‌اند که آخرین آیه نازل شده بر پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ این آیه بود:" الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‌ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دینا [۷] سپس در ادامه می‌گوید:و همین گفتار نزد ما صحیح و استوار است و نزول ‌آن در روز نصب مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب ـ علیه‌السلام ـ در غدیر خم بوده است". [۸]

بررسی روایات ذکر شده[ویرایش]


← توضیح سوره‌های نصر و برائت
آری سوره نصر پیش از سوره برائت نازل شده است؛ زیرا سوره نصر در سال فتح‌ مکه (عام الفتح) که سال هشتم هجرت بود، نازل گردیده و سوره برائت پس از فتح . بنابراین،راه جمع میان این روایات بدین‌گونه است که ‌بگوییم:آخرین سوره کامل سوره نصر است و آخرین سوره به اعتبار آیات نخستین ‌آن، سوره برائت است.

← توضیح آیه ۲۵۱ سوره بقره
اما آیه "وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فیهِ إِلَی اللَّهِ..."، [۹] طبق روایت ‌ماوردی در منا در سال حجة الوداع نازل گردید؛ [۱۰] [۱۱] بنابراین نمی‌تواند آخرین آیه‌ باشد؛ زیرا آیه "اکمال" پس از بازگشت پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌واله ـ از حجة الوداع در غدیر خم بین راه ‌نازل شده است.

← درست بودن نظریه یعقوبی
در نتیجه می‌توان گقت که، نظریه ابن واضح یعقوبی صحیح‌تر است؛ زیرا سوره ‌برائت، پس از فتح مکه ، در سال نهم هجرت و سوره مائده در سال دهم هجرت (سال حجة الوداع) نازل شده است. علاوه بر آن، سوره مائده مشتمل بر یک سری ‌ احکام است که پایان جنگ و استقرار اسلام را می‌رساند. به‌ویژه آیه ‌"اکمال" که از پایان کار رسالت ‌خبر می‌دهد و با آخرین آیه در آخرین سوره تناسب دارد.

نتیجه بحث[ویرایش]

پس صحیح آن است که بگوییم ‌آخرین سوره کاملی که بر پیامبر نازل شد، سوره مبارکه نصر است که در عام الفتح نازل شد، ولی آخرین آیه‌ای که نازل شد و پایان‌ کار رسالت را خبر می‌دهد، آیه اکمال است. گرچه ممکن است ‌به اعتبار آیات الاحکام ، آخرین آیه:"وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فیهِ إِلَی اللَّهِ"، [۱۲] باشد که در سوره بقره‌ ضبط و ثبت ‌شده است.
با توجه به این مطلب نزول قرآن در سال دهم هجری (حجة الوداع) به پایان رسید. [۱۳]

پانویس[ویرایش]
 
۱. محمد بن حسن، حر عاملی، وسائل الشیعة، ج ۷، ص ۳۷۱.
۲. طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۸۸۴، انتشارات ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲.
۳. حویزی، عبدعلی، تفسیر نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۹۰، نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۵ ه.ق.    
۴. شبر، سیدعبدالله، تفسیر شبر، ص ۱۹۹، نشر دارالبلاغه، بیروت، ۱۴۱۲.    
۵. بقره (۲)، آیه ۲۸۱.    
۶. شیخ طبرسی، مجمع البیان، ج ۳، ص ۱۹۶.    
۷. مائده (۵)، آیه ۳.    
۸. یعقوبی، ابن واضح، تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۳۵.
۹. بقره (۲)، آیه ۲۸۱.    
۱۰. تفسیر ماوردی (النکت العیون)، ج ۱، ص ۶۳.
۱۱. زرکشی، البرهان، ج ۱، ص ۱۸۶.
۱۲. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص ۷۶.
۱۳. منبع:سایت حوزه.


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    






جعبه‌ابزار