سیرهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: سیره ائمه، خوش‌رویی، گذشت، ظالمان،
پرسش: نظر امامان معصوم ـ علیهم‌السلام ـ درباره افراد ظالم، فحاش و هتاک چیست و چگونه باید با آنها رفتار کرد؟
پاسخ:


خوش‌رویی در اسلام[ویرایش]

اساساً سفارش نخست دین اسلام و به تبع آن پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و امامان معصوم علیهم‌السلام، خوش‌رویی، ملاطفت و مهربانی با مردم، حتی با مخالفان است. این مسئله از نگاه قرآن کریم نیز بسیار مهم است و کاربرد فراوان دارد:

← سخن خداوند به پیامبر
قرآن خطاب به رسول خدا ـ علیه‌السلام ـ می‌فرماید: « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُم... »؛ [۱] به سبب رحمت خداست که تو با آنها این‌ چنین خوش‌خوی و مهربان هستی. اگر تندخو و سخت‌دل می‌بودی، از گرد تو پراکنده می‌شدند.

← سخن خداوند به حضرت موسی و هارون
همچنین خداوند خطاب به حضرت موسی و هارون ـ علیه‌السلام ـ می‌فرماید: « اذْهَبا إِلی‌ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغی‌• فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشی »؛ [۲] به‌سوی فرعون بروید که او طغیان کرده است. با او به نرمی سخن بگویید، شاید پند گیرد، یا بترسد.

شیوه برخورد با مخالفان[ویرایش]

بنابراین مشاهده می‌شود که توصیه و سفارش اسلام در برخورد با مخالفان نرمش و ملاطفت است؛ اگرچه چنین روشی دشوار است: «هرگز نیکی و بدی یکسان نیست. بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است! اما جز کسانی که دارای صبر و استقامت‌اند به این مقام نمی‌رسند و جز کسانی که بهره عظیمی (از ایمان و تقوا) دارند، به آن نایل نمی‌گردند». [۳]

← توضیح آیات مذکور
قرآن کریم در این آیات می‌فرماید، درحالی‌که مخالفان حق سلاحی جز بدگویی، تهمت و افترا و انواع فشارها و ستم‌ها ندارند، باید سلاح شما پاکی، تقوا، سخن حق، نرمش و محبت باشد. آنچه را قرآن کریم در این آیات و در آیات دیگر، به‌گونه‌ای دیگر بیان کرده، از مهم‌ترین، ظریف‌ترین و پربارترین روش‌های تبلیغ ـ به‌ویژه در برابر دشمنان نادان و لجوج ـ است؛ زیرا هر کس بدی کند، انتظار مقابله به مثل را دارد ـ مخصوصاً افراد بد ـ چون خودشان از این طایفه‌اند و گاه یک بدی را چند برابر پاسخ می‌گویند، هنگامی‌که ببینند که طرف مقابل نه‌تنها بدی را به بدی پاسخ نمی‌دهد، بلکه با خوبی و نیکی به مقابله برمی‌خیزد، اینجاست که وجدانشان تحت فشار قرار می‌گیرد و بیدار می‌شود و از رفتار خود شرمنده می‌شوند و برای طرف مقابل عظمت قائل می‌شوند. و کینه‌ها و عداوت‌ها به محبت و صمیمیت تبدیل می‌شود. شایان توجه است که این یک قانون اکثری است، نه دائمی.

حد و مرز خوش‌رویی و گذشت در برابر افراد ظالم[ویرایش]

البته روشن است که خوش‌رویی، خوش‌اخلاقی و گذشتن از حق خویش، در برابر افرادی که به فحاشی و ظلم می‌پردازند، حد و مرزی دارد. گذشت در مقابل افراد این چنینی تا آنجا شیوه درست و صحیح است که این گذشت‌ها منجر به اصلاح رفتاری آنها شود و آنان را شرمنده از رفتار غیر اخلاقی و غیر انسانی خود نماید.
در غیر این صورت باید در برابر آنها از شدت عمل استفاده کرد؛ زیرا همیشه اقلیتی وجود دارند که از این روش سوء استفاده می‌کنند و تا با آنها برخورد نشود، دست از اعمال زشت خود برنمی‌دارند: «خدا بلند کردن صدا را به بدگویی دوست ندارد؛ مگر از آن‌کس که به او ستمی شده باشد و خدا شنوا و داناست». [۴]
این موضوع در تمام مسائل زندگی جاری است.

← روایتی از امام صادق
امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در این باره می‌فرماید: «هر کس حق کسی را بدهد که حقش را نمی‌دهد، گویا او را به‌جای خدا پرستیده است. آن‌ حضرت فرمود: به برادرت خدمت کن و اگر تو را به ‌خدمت گیرد، نه، احترامی ندارد، فرمود گفتند: حق کسی را بشناسم که حق مرا نمی‌شناسد؟ فرمود:خوبی ندارد...». [۵]

پانویس[ویرایش]
 
۱. آل‌عمران (۳)، آیه ۱۵۹.    
۲. طه (۲۰)، آیه ۴۳ و ۴۴.    
۳. فصلت (۴۱)، آیه ۳۴ و ۳۵.    
۴. نساء (۴)، آیه ۱۴۸.    
۵. شیخ مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، محقق، مصحح، غفاری، علی‌اکبر، محرمی زرندی، محمود، ص ۲۴۳، الموتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، قم، چاپ اول، ۱۴۱۳ ق؛ «وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه‌السلام مَنْ‌ قَضَی‌ حَقَ‌ مَنْ لَا یَقْضِی حَقَّهُ فَکَأَنَّمَا قَدْ عَبَدَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ‌ وَ قَالَ علیه‌السلام اخْدُمْ أَخَاکَ فَإِنِ اسْتَخْدَمَکَ فَلَا وَ لَا کَرَامَةَ قَالَ وَ قِیلَ أَعْرِفُ لِمَنْ لَا یَعْرِفُ لِی فَقَالَ وَ لَا کَرَامَةَ قَالَ وَ لَا کَرَامَتَیْنِ‌».    


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | رذائل اخلاقی




جعبه‌ابزار