راه‌های نفوذ شیطانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ابلیس، شیطان، انس، جن، آتش، تمثل، وسوسه، نفس اماره، نفس لوامه.

پرسش: شیطان چگونه در فکر و ‌اندیشه ما نفوذ کرده و خواسته‌های خویش را القا می‌کند؟!

پاسخ: شیطان از واژه‌ "شَطَن" به معنای دورشده، آمده است. شیطان موجودی است از جنس جن؛ از‌این‌رو می‌تواند با تمثل به اشکال گوناگون خویش را در قالب هر چیزی ـ اعم از حیوان یا انسان ـ غیر از معصومین (علیهم‌السلام) بنمایاند. شیطان با تداعی و جلوه‌نمایی، آنچه از انحرافات که مورد تمایل نفس اماره یا هواهای نفسانی انسان است، موجبات گمراهی و فریب آدمی را فراهم می‌کند؛ از‌این‌رو باید گفت که شیطان یک جزء العلة یا علت معده در فریب آدمی است، نه علت تامه.


معنای لغوی شیطان

[ویرایش]

لازم است برای رسیدن به پاسخ صحیح از پرسش فوق، ابتدا شناختی و لو اجمالی از موجودی به نام شیطان داشته باشیم. در مبدأ اشتقاق کلمه‌ شیطان، میان دانشمندان، چندین مبنا وجود دارد؛ اما آنچه که مناسب‌تر به نظر می‌رسد، این است که لغت شیطان، از "شطن" به معنای دورشده است.

عام بودن اسم شیطان

[ویرایش]

بنا به گفته‌ بسیاری از مفسرین، شیطان، یعنی موجودی موذی و طاغی که از راه راست خارج شده است. با این فرض، اسم شیطان، یک اسم عامی است که مصادیق متعددی دارد و هر موجود طغیانگری از انس و جن را شامل می‌شود؛ اما ابلیس همان شیطانی است که از سجده بر آدم ابوالبشر (علیه‌السلام) ابا ورزید.

ابلیس در قرآن

[ویرایش]

به تصریح قرآن کریم، ابلیس نه موجودی انسی، بلکه از جنس جن است و از آتش آفرید شده.

ویژگی ابلیس

[ویرایش]

ویژگی این گروه از مخلوقات، این است که حالتی میان جسم و تجرد دارند و می‌توانند به اشکال مختلف تمثُّل کنند؛ یعنی در قالبی خارجی و عینی درآیند.

ظاهراً منظور سؤال از شیطان، همان ابلیس باشد. با توجه بدین فرض به پاسخ سؤال خواهیم پرداخت.

وسوسه

[ویرایش]

همان‌طور که گفتیم، شیطان موجودی مثالی است و می‌دانیم که انسان یک موجود دو بُعدی است؛ یعنی هم جنبه‌ جسمانی دارد و هم جنبه‌ روحانی. پس اگر شیطان بخواهد آدمی را فریب دهد، ناگزیر باید از مجرایی خاص، با روح آدمی که قوام و انسانیت انسان بدان است، ارتباط برقرار کند. نفس انسان جنبه‌های مختلف دارد. جنبه‌ روحانی که از آن به روح یا نفس مطمئنه تعبیر می‌شود و جنبه اهریمنی که از آن به نفس اماره یا هواهای نفسانی، تعبیر می‌شود.
شیطان برای حکم راندن به آدمی، ناگزیر از مجرای نفس اماره‌ او
[۵] مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج، ص۲۳۴.
استفاده خواهد کرد و از آن بهره خواهد برد؛ از طرف دیگر یک موجود مثالی، نمی‌تواند به نحو مستقیم با موجودات جسمانی در تکاپو و ارتباط باشد. این ارتباط مرموز شیطان با نفس اماره، همان چیزی است که از آن به عنوان القا یا وسوسه یاد می‌کنند.

← دیدگاه علامه طباطبایی


علامه طباطبایی در این باره می‌گوید: «شیطان از طریق القای وسوسه در قلب، آدمی را می‌فریبد».

پی‌روی انسان از شیطان

[ویرایش]

شیطان، یک جزو علت است و به‌تنهایی نمی‌تواند انسان را گمراه کند؛ بلکه انسان را به سوی آنچه که نفسش می‌طلبد، فرا می‌خواند. یا به دیگر سخن یک علت مُعدّه است، نه علت تامه.
انسان نیز در قبال وی، مختار است و می‌تواند راه او را دنبال کند و یا پیرو فرامین حق و عقل خویش باشد؛ ازاین‌رو است که خداوند متعال، در نهی انسان از عمل به فرامین شیطان می‌فرماید: «و پا جای پای شیطان نگذارید که او برای شما دشمنی آشکار است».

چگونگی نفوذ شیطان در انسان

[ویرایش]

حال سؤال این است که شیطان چگونه، احساسات غیر عقلانی و هواهای نفسانی آدمی را تحریک می‌کند و او را به انجام اعمال ناشایست وامی‌دارد. شیطان از راه‌های مختلف در رسیدن بدین مقصود بهره می‌برد که به چند مورد از آنها، اشاراتی خواهیم داشت.

← از راه تمثل


همان‌گونه که گفتیم، شیطان می‌تواند به عنوان یک موجود عینی و خارجی تمثُّل پیدا کند. این خود یکی از طرق اغواگری شیطان است؛ یعنی در لحظات حساس و تاریخی، به عنوان یک فرد ظاهرالصلاح درآمده و انسان‌ها را از مسیر حق گمراه می‌کند. نمونه‌هایی از این قضیه، در تاریخ ثبت شده است و چه‌بسا برای هر یک از ما نیز، پیش آمده باشد.
[۸] سلیم بن قیس هلالی، اسرار آل‌محمد، ص۲۲۰.


راه‌های دیگر

[ویرایش]

اما او از روش‌های دیگری نیز، بهره می‌برد که در آیات قرآنی، به آنها اشاره شده است.

← تزئین اعمال زشت


یعنی شیطان کارهای ناپسند را زیبا جلوه می‌دهد، تا برای مردم عمل بدان پسندیده و شایسته به نظر آید. این همان چیزی است که در قرآن کریم، از آن به تلبیس حق به باطل و باطل به حق که یکی از شگردهای یهود است، یاد شده است.
تزیین اعمال، راهی است که آسان و موافق با خواسته‌های نفسانی آدمی است؛ ازاین‌رو در قرآن آمده است: «شیطان کردارشان را بر آن‌ها زینت داد. پس ایشان را از راه خدا باز داشت...».

← وعده‌های دروغ


شیطان با دادن وعده‌های دروغ و رواج آرزوهای بلند، انسان را از واقعیات و چالش‌های فرا روی خودش غافل کرده و به اوهامی دور از دسترس مشغول می‌کند. مشخص است که نتیجه چنین چیزی جز فرجام فراموشی و غفلت از خداوند نیست؛ ازاین‌رو خداوند متعال می‌فرماید: «(شیطان) وعده‌شان می‌دهد و به آرزو کردن وادارشان می‌کند...».

← بیم و هراس


یکی دیگر از حربه‌های شیطان تمسک به ترساندن و بیمناک کردن انسان، نسبت به آینده است. این حالت ترس علتی است برای معالیل ناپسند فراوانی چون ناامیدی، سوء ظن به خداوند، عدم توکل و نهایتاً خودداری انسان از پرداختن به نیکی‌ها؛ مثل این‌که شیطان، آدمی را از فقر و تهی‌دستی در آینده بترساند که این مطلب موجب بخل و ممانعت انسان از انفاق می‌شود. این موضوع نیز در آیات قرآنی مورد توجه قرار گرفته است. آن‌جا که می‌فرماید: «شیطان به شما وعده فقر و تهی‌دستی می‌دهد و به فحشا امرتان می‌کند».

منابعی برای مطالعه بیش‌تر

[ویرایش]

۱. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه.
۲. طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان.
۳. مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۳، ص۲۳۷، واژه‌ "شَطَنَ".    
۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۹۱.    
۳. بقره/سوره۲، آیه۳۴.    
۴. کهف/سوره۱۸، آیه۵۰.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج، ص۲۳۴.
۶. طباطبایی، محمدحسین، ترجمه‌ تفسیر المیزان، ج۱، ص۲۰۱.    
۷. بقره/سوره۲، آیه۲۰۸.    
۸. سلیم بن قیس هلالی، اسرار آل‌محمد، ص۲۲۰.
۹. بقره/سوره۲، آیه۴۲.    
۱۰. نحل/سوره۱۶، آیه۲۴.    
۱۱. نساء/سوره۴، آیه۱۲۰.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۲۶۸.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «راه‌های نفوذ شیطان»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۵/۲۰.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار