طمعذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:طمع، حکمت، زیاده خواهی.
پرسش :آیا امکان دارد معنای طمع و آثار آن‌را با حدیث بیان کنید؟
پاسخ :یکی از خصلت‌های ناپسندی که در برخی از افراد وجود دارد، طمع است.


معنای طمع[ویرایش]

طمع؛ در لغت به معنای تمایل نفس به چیزی از روی آرزوی شدید و آزمندی است. [۱] و در اصطلاح علم اخلاق ؛ عبارت است از توقّع داشتن و چشم داشت در اموال مردم، و آن نیز یکی از شاخه‌های دوستی دنیا است. همچنین طمع از جمله رذائل هلاک کننده است. [۲] پیامبر اکرم‌ (صلی الله علیه وآله) در توصیفی، طمع را فقر حاضر – یعنی فقری که الآن موجود است- معرّفی کرده‌اند. [۳]

آفات طمع[ویرایش]

در احادیث؛ برای طمع، آفات و آثار زیان‌باری بیان شده است که در این‌جا به چند نمونه از آنها اشاره می‌شود:

← از دست رفتن ایمان
از آن‌جا که طمع باعث می‌شود انسان به دارایی‌های دیگران چشم بدوزد و همه‌ی توجه خود را به آن معطوف کند، از توجه به خداوند و این‌که او روزی دهنده‌ی همه‌ی مخلوقات است، باز مانده و از این حقیقت غافل می‌شود؛ لذا به جای این‌که از خدای خود طلب خیر و روزی کند، به دنبال مخلوقات رفته و در ایمان خود خلل وارد می‌کند. امام صادق (علیه السلام) در این‌باره می‌فرماید:«آنچه ایمان را در انسان ثابت و استوار می‌کند، پرهیز از گناه است و آنچه آن‌را از دل او بیرون می‌کند، طمع است». [۴]

← ذلّت و خواری
انسان با طمع‌ورزی، ارزش و منزلت انسانی خود را از دست داده و خود را اسیر متاع بی‌ارزش دنیا کرده و عزّت خود را در مقابل آن می‌فروشد و آبروی خود را از کف می‌دهد؛ امام کاظم(علیه السلام) به هشام سفارش می‌فرماید:«ای هشام! از طمع بپرهیز، و به آنچه در دست مردم است، چشم امید نداشته باش و طمع از مخلوق را در دل بمیران؛ زیرا طمع کلید ذلّت و خواری، ربایندۀ خردورزی، تباهی جوانمردی‌ها، بی‌آبرویی و از دست رفتن دانش است». [۵]

← از بین بردن حکمت
یکی از آفاتی که در روایات برای علما ذکر شده، طمع است. [۶] اثر این صفت ناپسند این است که یکی از مهم‌ترین فوائد علم و دانش، یعنی حکمت را از بین می‌برد؛ لذا پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) فرمود:«طمع، حکمت را از قلب علما خارج می‌سازد». [۷]

← بردۀ نفس اماره شدن
یکی دیگر از آثار طمع این است که نفس فرد طمع کار را تحت اختیار و کنترل خود قرار داده و در واقع این شخص از این خصلت ناپسند خود پیروی تام کرده و در واقع برده‌ی او می‌شود. از این‌رو، در روایت آمده است که «طمع، بردگی دائمی است»؛ [۸] یعنی کسی که گرفتار رذیله‌ی طمع‌ورزی شده، تا زمانی که این خصلت در او وجود دارد، برده‌ی طمع کاری و هوای نفس خود است و تنها با کنار گذاشتن این خصلت ناپسند، از بردگی رهایی پیدا می‌کند.

← از بین رفتن آرامش روحی و روانی
امام صادق(علیه السلام) به حمران بن اعین فرمود:«ای حمران! به آن‌که در نیرو و قدرت پایین‌تر از تو است بنگر، و به کسی که قدرتش بیش از تو است نگاه مکن؛ زیرا این شیوه برای تو در آنچه روزیت شده قانع‌ کننده‌تر است‌، و شایسته است که تو را مستحق نعمت بیشتری از طرف پروردگارت گرداند». [۹]

پانویس[ویرایش]
 
۱. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق:داودی، صفوان عدنان، ص ۵۲۴، دارالعلم‌، الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.    
۲. نراقی، ملا محمد مهدی، جامع السعادات، ج ۲، ص ۱۰۹، اعلمی، بیروت، چاپ چهارم، بی‌تا.
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۱۴۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۴. شیخ صدوق، الخصال، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، ج ۱، ص ۹، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۶۲ش. جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.    
۵. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۱، ص ۱۵۶، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۶. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۲، ص ۵۲، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۷. المتقی الهندی، کنز العمال، ج ۳، ص ۴۹۵، مؤسسة الرسالة، بیروت، ۱۴۰۹ق.
۸. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۷۰، ص ۱۷۰، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۸، ص ۲۴۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «طمع»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۶/۲.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | رذائل اخلاقی | طمع




جعبه‌ابزار