ریاضت در اسلامذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلید واژه: ریاضت، اسلام، ریاضت شرعیه
'''پرسش:'' 'ریاضت مورد تایید اسلام کدام است؟فایده و اقسام ریاضت را توضیح دهید؟
پاسخ:کسی که در محدوده اسلام و به عنوان مسلمان به ریاضت می پردازد،‌ برنامه ریاضتش کاملاً با شرع اسلام منطبق است و بهترین ریاضت شرعیه ترک محرّمات الهی و انجام واجبات است. این زاهد با رهبانیت در تعارض و تضاد است. اما فایده ریاضت ، جلوگیرى نفس از طغیان و سرکشى و فرو خواباندن هواهاى نفسانى و رام و مطیع کردن نفس است.


معنای لغوی ریاضت

[ویرایش]

ریاضت در لغت کوشش همراه با رنج و تعب اس.

معنای اصطلاحی ریاضت

[ویرایش]

و در اصطلاح به معناى خودسازى و رام کردن نفس به تعلیم و تربیت و به تعبیر دیگر جهاد و مبارزه بانفس است که مورد تأیید اسلام مى‌باشد و در روایات بر آن تأکید شده است.
[۱] فرهنگ لاروس، ج ۱، واژة "ریاضت"؛ لغت نامة دهخدا، واژة "ریاضت"؛ معارف و معاریف، ج ۵، ص ۷۴۵


ریاضت از کلام حضرت علی(ع)

[ویرایش]

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «خویشتن را به اخلاق نیکو ریاضت دهید، زیرا مسلمانى که داراى اخلاق نیکو است، به منزله کسى است که روزها روزه دارد و شب‌ها به عبادت قیام کرده باشد».
[۲] بحار الانوار، علامه مجلسی، ج ۱۰، ص۹۲

نیز فرمود: «هر کس به ریاضت خویش مداومت کند، سود برده است».
[۳] غر ر الحکم، عبدالواحد بن محمد تميمي، ج۵، ص۲۷۰

در نامه ‌اش به عثمان بن حنیف فرمود: «به خدا سوگند! چنان نفس خود را ریاضت دهم و آن را بپرورم که در غذا به گرده نانى اگر بدان دست یابم، شاد گردد و در خورش به نمک قانع شود و کاسه چشمم را آن چنان به گریه از اشک تهى سازم، بسان چشمه‌اى که آبش فرو رفته باشد».

فایده ریاضت

[ویرایش]

فایده ریاضت ، جلوگیرى نفس از طغیان و سرکشى و فرو خواباندن هواهاى نفسانى و رام و مطیع کردن نفس است.

← فایده ریاضت از کلام رسول خدا(ص)


در حدیثى از رسول خدا(ص) آمده است که حضرت موسى از خضر درخواست کرد او را نصیحت کند، که از جمله آن‌ها این بود: «خویشتن را به صبر و استقامت ریاضت ده تا از گناه نجات یابى». امیرالمؤمنین(ع) در نهج البلاغه مى‌فرماید: «نفس خودم را به وسیله تقوا ریاضت و سختى مى‌دهم تا روز ترس بزرگتر (روز قیامت)در امان باشم».

تقسیم ریاضت

[ویرایش]

ریاضت به دو دسته تقسیم می گردد:

← شرعی


این قسم در اصطلاح اسلامی زهد نامیده شده است. اهل لغت در تعریف زهد گفته اند: «ترک نمودن کاری و اِعراض از چیزی و بر خلاف میل و غربت عمل کردن».
[۷] مجمع البحرین، شيخ فخر الدين طريحي، ص ۱۹۸.

====تعریف زهد نزد عرفا===
عرفا در تعریف زهد گفته اند: «زهد یعنی خودداری از اَعمال حلالی که موجب لذت و خوشایند نفس می گردد. بی اعتنایی به دنیا و توجه به آخرت. روی گردانیدن از هر چه غیر خدا است و توجّه به خواست و رضایت ذات مقدس پروردگار عالم».
[۸] ملا محسن فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج ۷، ص ۳۴۶ – ۳۴۷


←← مصداق زاهد


زاهد کسی است که توجهش از مادیات دنیا به عنوان کمال مطلوب عبور کرده و به حقایق فراتری اشتغال یافته است.

←← زهد در کلام امام علی(ع)


در زمینه زهد روایات فراوانی در کلمات معصومین و ارد شده است. علی(ع) می‌فرماید: «ای مردم؛ زهد یعنی کوتاهی آرزوها».

←← زهد در کلام امام صادق(ع)


امام صادق(ع) می فرماید: «زاهد در دنیا کسی است که حلال دنیا را ترک می کند، برای ترس از حسابش و حرام را ترک می کند، برای خوف از عقابش».
[۱۰] تفسیر مجمع البیان، ج ۹، ص ۴۳۹.


←← بهترین ریاضت شرعی


کسی که در محدوده اسلام و به عنوان مسلمان به ریاضت می پردازد،‌ برنامه ریاضتش کاملاً با شرع اسلام منطبق است و بهترین ریاضت شرعیه ترک محرّمات الهی و انجام واجبات است. این زاهد با رهبانیت در تعارض و تضاد است. رسول خدا(ص) فرمود که در دین اسلام رهبانیت نیست.
نیز در حدیثی فرمود: «رهبانیت امت من هجرت، جهاد، روزه، حج و عمره است».
[۱۱] تفسیر مجمع البیان، شیخ طبرسی، ج ۹، ص ۴۳۲.


←← عزلت و گوشه گیری در استفتاء امام خمینی(ره)


حضرت امام در پاسخ استفتائی که آیا عزلت ( گوشه گیری) در اسلام جائز است فرمود: «بر خلاف متعارف بین مسلمین جایز نیست».
[۱۲] امام خمینی، مجموعه استفتائات، ج ۲.ص ۶۲۴


← ریاضت غیر شرعی


کلیه ریاضت هایی که بر خلاف قسم اوّل از محدوده شرع خارج بوده و مستلزم انجام کارهایی بر خلاف دین اسلام است، جایز نمی باشد که اکثر ریاضت های مرتاضان از این قسم می باشد و محرماتی مثل اضرار به نفس را در پی دارد و یا ترک واجبات الهی را. همان طور که احادیث آن ذکر گردید، در دین اسلام رهبانیت و ریاضت های خارج از متعارف بین مسلمانان نهی شده است.

←← تفاوت بین ریاضت شرعی و غیر شرعی


تفاوت اساسی بین ریاضت جایز و غیر جایز،‌یکی در هدف و دیگری در روش است. از نظر هدف،‌ ریاضت شرعی،‌ مخالفت با هوای نفس و قرب به خداوند است و در ریاضت غیر شرعی این هدف منظور نیست. دوم در روش است. روش در زهد شرعی کاملاً مطابق با اسلام و احکام و دستورهای اسلام است و در ریاضت غیر جایز از هر راهی حتی کارهای غیر شرعی نیز استفاده می کنند.

←← ریاضت مورد قبول اسلام


ریاضتی مورد قبول اسلام است که اولاً با بدعت توأم نباشد و ثانیاً با عزت نفس و کرامت انسانی منافات نداشته باشد. قرآن مجید یکی از ریاضت های مسیحیان را که رهبانیت و ترک دنیا به منظور گریز از مسئولیت های زندگی است، به شدت نکوهش کرده و آن را بدعتی می داند که ریشة وحیانی نداشته است. اسلام رهبانیت مسیحیان را با فرمان جهاد از پیش پای مسلمانان برداشت. یکی از ریاضت هایی که در مکتب تصوف معمول بوده، روش ملامتی است. این افراد برای این که مردم به آنان عقیده پیدا نکنند، تظاهر به بدی می کنند.

←← رهبانیت در کلام استاد مطهری


استاد مطهری می‌گوید: "این ها مبارزه با نفس است، اما (یک نوع) جهاد با نفسی است که اسلام آن را اجازه نمی دهد" زیرا با عزت نفس منافات دارد. ترک دنیا و رهبانیت هندوها و پیروان کلیسا و یا چله نشینی و عزلت صوفیان و اصحاب خانقاه از ریاضت های نامشروع محسوب می‌شود.

←← مرز میان ریاضت باطل و صحیح از کلام امام خمینی(ره)


امام خمینی(ره) از قول استادش مرز میان ریاضت باطل و ریاضت صحیح را بیان داشته و فرموده اند: "میزان در ریاضت باطل و ریاضت شرعی صحیح، قَدَم نفس و قَدَم حق است. اگر سالک به قدم نفس حرکت کرد و ریاضت او برای پیدایش قوای نفس و قدرت و سلطنت آن باشد، ریاضت باطل (است) و سلوک آن منجر به سوء‌ عاقبت می‌باشد و دعوی های باطله نوعاً از همین اشخاص بروز می‌کند و اگر سالک به قدم حق سلوک کرد و خداجو شد، ریاضت او حق و شرعی است".
[۱۳] امام خمینی، چهل حدیث ، ص۴۵



پانویس

[ویرایش]
 
۱. فرهنگ لاروس، ج ۱، واژة "ریاضت"؛ لغت نامة دهخدا، واژة "ریاضت"؛ معارف و معاریف، ج ۵، ص ۷۴۵
۲. بحار الانوار، علامه مجلسی، ج ۱۰، ص۹۲
۳. غر ر الحکم، عبدالواحد بن محمد تميمي، ج۵، ص۲۷۰
۴. نهج البلاغه، شریف رضی، نامه ۴۵    
۵. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۱، ص ۲۲۷ «... یا موسی وطن نفسک علی الصبر تلقی الحلم...    
۶. نهج البلاغه، شریف رضی، نامه ۴۵    
۷. مجمع البحرین، شيخ فخر الدين طريحي، ص ۱۹۸.
۸. ملا محسن فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج ۷، ص ۳۴۶ – ۳۴۷
۹. نهج البلاغه، شریف رضی، خطبه ۸۰    
۱۰. تفسیر مجمع البیان، ج ۹، ص ۴۳۹.
۱۱. تفسیر مجمع البیان، شیخ طبرسی، ج ۹، ص ۴۳۲.
۱۲. امام خمینی، مجموعه استفتائات، ج ۲.ص ۶۲۴
۱۳. امام خمینی، چهل حدیث ، ص۴۵


منبع

[ویرایش]
سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | ریاضت




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار