رازداریذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: رازداری، سر ، افشاء راز.

پرسش: از شما تقاضا دارم که راز داری را تبیین کنید و راه‌های حفظ آن و عوامل افشای راز چیست؟ این پرسش سه قسمت دارد: (تبیین راز داری-راه حفظ آن-عوامل افشا).

پاسخ: رازداری، فضیلتی اخلاقی است که در توفیق یافتن به انجام کارها و سعادت و نیک بختی انسان نقش بسزایی دارد.
عوامل افشای راز: الف)پرحرفی و سست زبانی؛ ب) حفظ مرز دوستی و رفاقت؛ ج) بی دقتی هنگام احساساتی شدن و عصبانیت و ... است.


مقدمه

[ویرایش]

رازداری، فضیلتی اخلاقی است که در توفیق یافتن به انجام کارها و سعادت و نیک بختی انسان نقش بسزایی دارد. برای تبیین هرچه بیشتر موضوع راز داری، این بحث را در چند قسمت پی می‌گیریم.

ضرورت رازداری

[ویرایش]

چنین نیست که انسان راز خویش با هیچ کس نگوید، بلکه گفتن راز و با محرم اسرار درد دل کردن، روح و جان را سبک می کند و آدمی با پشتیبانی دیگران دلگرم و آرام می شود که البته در این میان، بهترین رازدار بندگان، خالق ستار و پرده پوش است.
اما زمانی که اسرار، نگفتنی است یا شنوای راز، محرم نیست، دل باید صندوق و نگاه دار باشد و از امانت خویش به بهترین صورت امانت داری کند و آن را به گاه ضرورت نیز جز به امانتدار نسپارد و این فرموده زیبای امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) را در نظر داشته باشد که فرمود: «صَدْرُ الْعَاقِلِ‌ صُنْدُوقُ سِرِّهِ»؛ سینۀ انسان عاقل، صندوق اسرار است.
در حکمت‌های بلند بزرگان آمده است: «صدور الاحرار، قبور الاسرار؛
[۲] ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۴۷۷، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.
سینه‌های آزاد مردان، گور رازها است.» باید دلی پاک و ایمانی محکم و اراده‌ای استوار داشت، تا به افشای راز این و آن نپرداخت. اگر انسان بتواند هر چه کمتر از اسرار مردم مطلع باشد، بهتر است و احتمال فاش کردن آن هم کمتر.
امیرمؤمنان علی (علیه‌السلام) فرموده است: «اَلظَّفَرُ بِالحَزْمِ وَالْحَزْمُ بِإِجالَةِ الرَّأیِ وَالرَّأْیُ بِتَحصینِ الأَسْرار؛ پیروزی، به محکم کاری بسته است و آن هم به اندیشه بستگی دارد و اندیشه نیز به نگه‌داری رازها است.»
پس هر که سرّ و نهان خویش فاش کند رأی و اندیشه را محافظت نکرده از حزم‌ و دور‌اندیشی خارج گشته و در نتیجه به مقصودش نمی‌رسد.
[۴] فیض الاسلام اصفهانی، علی نقی، ترجمه و شرح نهج البلاغة( فیض الإسلام)، ج۶، ص۱۱۱۱، مؤسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الإسلام، تهران، چاپ پنجم، ۱۳۷۹ ش.‌

آن حضرت در سخنی دیگر، رسیدن به موفقیت را در سایه راز داری دانسته و فرموده است: «أَنْجَحُ‌ الْأُمُورِ مَا أَحَاطَ بِهِ الْکِتْمَانُ؛ موفق‌ترین کارها آن است که پنهان‌کاری آن را فرا گیرد.»
در مقابل، افشای اسرار سبب دوری از موفقیت و حتی سقوط و شکست فرد در راه تصمیم‌های او می‌شود، چنان که امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «اِفشاءُ السِّرِّ سُقُوطٌ؛ برملا کردن راز، (مایه) سقوط است.»

حفظ کردن رازهای خود و دیگران

[ویرایش]

راز‌هایی که انسان در سینه دارد بر دو گونه است: راز های خویشتن، و راز های دیگران. آدمی از هر کسی دیگر به راز داری خویش، تواناتر و شایسته تر است و آن گاه که او سرّ دل می‌گشاید و تأکید می‌کند که این راز میان ما دو نفر بماند، چه بسا او نیز با دیگری همان راز را در میان نهد و تأکید ورزد که این راز میان ما دو نفر بماند. سپس این عمل سلسله وار ادامه یابد تا جایی که راز آدمی، آشکار و عمو شود. چه زیبا گفته آن شاعر حکیم: «کُلُ سِرٍ جاوَزَ الأثنینِ شاعَ؛هر رازی که از دو نفر فراتر رفت پخش خواهد شد.»
در این حال، گناه آن جز بر گردن خود شخص نیست که بار نخست، راز خویشتن را بی هیچ تأمل و تدبر به کسی که محرم اسرار و راز نگهدار نبوده، گفته است. چنین شخصی نمی‌تواند از دیگران به خاطر افشای رازش دل گیر و خشمگین شود؛ زیرا خود نیز پیش از همه از راز داری خویش دست برداشته است. حضرت علی (علیه‌السلام) به راز گشایان چنین می‌فرماید: «وَالْمَرءُ اَحفَظُ لِسرِّهِ وَ رُبَّ ساعٍ فیما یَضُرُّهُ؛ و انسان اسرار خویش را بهتر از هر کس دیگری می‌تواند حفظ کند. بسیارند کسانی که بر زیان خود می‌کوشند.»
گفتنی است که رازهای خود انسان نیز از دو حال خارج نیستند؛یا این که از سعادت، نیک فرجامی انسان است، و یا از شقاوت، ناکامی و بدبختی او. در هر دو حال پنهان نگهداشتن رازهای خویش، وظیفه است؛ زیرا افشای رازها در مورد اول باعث زیاد شدن دشمنی دشمنان، باعث ایجاد حسادت و توقع بی جای دیگران می‌باشد و اگر از قسم دوّم باشد افشای رازها باعث شماتت دشمنان، ناراحتی دوستان و موجب ذلت و خفت شخص در برابر ظاهر بینان می‌گردد.
فاش نمودن راز دیگران نیز در بسیاری از موارد موجب دامن زدن به مفاسد اجتماعی و کینه و دشمنی می‌شود. «حفظ لسان» و «کنترل زبان» در مباحث اخلاقی و روایات، جایگاه مهمی دارد و به موضوعاتی چون: دروغ، غیبت، افتراء، لغو و بهتان و در بخشی هم به «رازداری» مربوط می‌شود. کسی که نتواند راز دار مردم باشد، گرفتار یک رذیله اخلاقی و معاشرتی است و باید در رفع آن بکوشد. تقوا و تمرین می‌تواند راهی مناسب به شمار آید.
پس در هر حال انسان نباید رازهای خود و دیگران را فاش نماید و در اختیار نامحرمان قرار بدهد.
به تعبیر امام علی(علیه‌السلام): «سِرُّکَ أَسِیرُکَ‌ فَإِذَا أَفْشَیْتَهُ صِرْتَ أَسِیرَهُ؛ راز تو اسیر تو است، اگر آشکارش ساختی، تو اسیر آن شده‌ای.»

عوامل افشای راز

[ویرایش]

اسباب و عواملی که در افشای راز نقش بسزایی دارند عبارت اند از:

← پرحرفی و سست زبانی


یکی از عوامل افشای راز، پرحرفی و سست زبانی است.
[۱۲] مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (الأصول و الروضة)، محقق، مصحح، شعرانی، ابوالحسن‌، ج۱، ص۳۳۸، المکتبة الإسلامیة، تهران‌، چاپ اوّل، ۱۳۸۲ ق‌.
اشخاص پرحرف، برای اشباع میل سخن گویی، از هر دری سخن به میان می‌آورند و یافته های خویش را به دیگران انتقال می‌دهند. چنین کاری سبب پرده برداشتن از اسرار آدمی می‌شود.

← دوستی و رفاقت


ازعوامل دیگر افشای راز دوستی و رفاقت است.
[۱۳] شهید ثانی، زین الدین بن علی‌، کشف الریبة، ص۴۴، دار المرتضوی للنشر، بی جا، چاپ سوّم، ۱۳۹۰ ق.
شخص دانای اسرار باید توجه داشته باشد که مرز دوستی و رفاقت را از حریم اسرار پنهانی خویش جدا کند و نه تنها اسرار خود، بلکه اسرار شخصی دیگران را نیز در اختیار دوستانش قرار ندهد.
امام صادق (علیه‌السلام) فلسفه این کار را چنین بیان می‌فرماید: «لَا تُطْلِعْ‌ صَدِیقَکَ‌ مِنْ سِرِّکَ إِلَّا عَلَی مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَیْهِ عَدُوُّکَ لَمْ یَضُرَّکَ فَإِنَّ الصَّدِیقَ قَدْ یَکُونُ عَدُوَّکَ یَوْماً مَا؛ دوستت را بر آن مقدار از اسرارت آگاه ساز که اگر دشمنت هم آن را بداند، به تو زیان نرساند. شاید دوستت نیز روزی دشمنت شود.»

← احساساتی شدن و عصبانیت


۳. احساساتی شدن و عصبانیت از دیگر عوامل افشای راز است. آنهایی که بازیچه احساسات نمی‌شوند و بر خشم خویش مسلط هستند، بر حفظ اسرار خود و دیگران تواناترند.

← جهالت و نادانی


از جمله اموری که باعث افشای رازمی‌شود جهالت و نادانی نسبت به سرانجام بد افشای راز است.
[۱۷] ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۳۳۸، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.


← دشمنی با صاحب راز


دشمنی نسبت به صاحب راز نیز باعث افشای راز می‌شود.

← وسایل ارتباط عمومی


از دیگر عوامل افشای راز وجود امکانات و وسایل ارتباطی عمومی از جمله: تلفن، اینترنت و... است.

← جمع بندی


خلاصه این که در یک تعبیر می‌توان عوامل کلی افشای راز را چنین بیان کرد: تاریکی قلب، ضعف ایمان، سستی زبان، عادت به اذیت و آزار دیگران.
[۱۹] ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۳۳۸، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.


راه‌های حفظ راز

[ویرایش]

۱. کم حرفی و سکوت: رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: نجات مؤمن در حفظ زبانش است.
۲. تقویت اراده و عادت نفس به نگه‌داری اسرار.
۳. آگاهی و اندیشه نسبت به سرانجام وخیم افشای راز.
۴. تقویت ایمان و ترس از پروردگار.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغة، ص۷۶۹.    
۲. ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۴۷۷، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.
۳. امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغة، ص۷۸۲.    
۴. فیض الاسلام اصفهانی، علی نقی، ترجمه و شرح نهج البلاغة( فیض الإسلام)، ج۶، ص۱۱۱۱، مؤسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الإسلام، تهران، چاپ پنجم، ۱۳۷۹ ش.‌
۵. تمیمی آمدی، عبد الواحد، غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، رجائی، سید مهدی، ص۲۱۱، دار الکتاب الإسلامی، قم، چاپ دوّم، ۱۴۱۰ ق.‌    
۶. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص۳۱۵، جامعه مدرسین، قم، چاپ دوّم، ۱۴۰۴ ق.‌    
۷. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص۳۶۸، جامعه مدرسین، قم، چاپ دوّم، ۱۴۰۴ ق.‌    
۸. امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغة، حسون، ص۶۴۹.    
۹. نراقی، ملّا احمد، معراج السّعادة، ص۵۴۳.    
۱۰. نراقی، ملّا احمد، معراج السّعادة، ص۵۴۳.    
۱۱. تمیمی آمدی، عبد الواحد، غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، رجائی، سید مهدی، ص۴۰۳، دار الکتاب الإسلامی، قم، چاپ دوّم، ۱۴۱۰ ق.‌    
۱۲. مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (الأصول و الروضة)، محقق، مصحح، شعرانی، ابوالحسن‌، ج۱، ص۳۳۸، المکتبة الإسلامیة، تهران‌، چاپ اوّل، ۱۳۸۲ ق‌.
۱۳. شهید ثانی، زین الدین بن علی‌، کشف الریبة، ص۴۴، دار المرتضوی للنشر، بی جا، چاپ سوّم، ۱۳۹۰ ق.
۱۴. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۷۲، ص۲۶۹، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    
۱۵. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۷۲، ص۷۱، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    
۱۶. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۷۰، ص۲۸۰، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    
۱۷. ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۳۳۸، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.
۱۸. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۷۲، ص۲۶۹، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    
۱۹. ملا صدرا‌، شرح أصول الکافی، محقق، مصحح، خواجوی، محمد، ج۱، ص۳۳۸، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ ش‌.
۲۰. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق، غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، ج۲، ص۱۱۴، دارالکتب الإسلامیة، تهران‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.    
۲۱. نراقی، ملّا احمد، معراج السّعادة، ص۵۴۴.    
۲۲. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۵۰، ص۳۱، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    
۲۳. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعی از محققان‌، ج۵۰، ص۳۱، دار إحیاء التراث العربی‌، بیروت‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ ق.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «رازداری»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۶/۴.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | راز داری




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار