رابطه استغفار و عصمتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلید واژه: استغفار، عصمت، پیامبر، امامان

پرسش: آیا استغفار پیامبر و امامان(ع) با معصومیت آنان منافات دارد؟

پاسخ:توجه به این نکته نیز لازم است که ائمه(ع) دارای حالات روحی مختلف و متفاوتی می باشند. گاهی توجه تمام و کاملی به حضرت معبود دارند و به اصطلاح فانی با همة وجود در حق و مستغرق دریای توجه و ظهور حق می باشند اما گاهی این توجه و استغراق وجود ندارد، چون به هر حال آنان نیز بشر می باشند و برای تدبیر امور بشری و تأمین نیازهای مادی خویش، متوجه بدن وجسم و جنبه خاکی و جسمانی می شوند و همین موجب می گردد استغراق کامل و همه جانبه برای آنها حاصل نگردد. در نگرش آنان نداشتن استغراق کامل و توجه تمام به ذات پاک ربوبی، نوعی تقصیر در بندگی و انجام وظیفه عبودیت است. گریه و ناله و استغفار و توبه ای که آن بزرگواران در دعاها و مناجات خویش دارند گاهی مربوط به این نکته و مطلب است.


هدف از استغفار پیامبران و امامان

[ویرایش]

استغفار پیامبر و امامان(ع) به معنای سرزدن گناه از آنان نیست، تا با مقام عصمت آنان از گناه منافات داشته باشد، بلکه به نظر می رسد پیامبران و امامان(ع) با توبه و استغفار خود چند هدف را دنبال می کرده اند:

← تعلیم و تربیت


عده ای از بزرگان از جمله ملا مهدی نراقی معتقدند پیامبر و امام با توبه و استغفار، طریق بازگشت به خدا را به مردم آموخته اند.
[۱] ملا محمد مهدی نراقی، جامع السعادات، ج ۳، ص ۸۱
یعنی ادب بندگی و روش توبه و آداب آن، موضوعی است که می توان از کلام و عمل معصومان فرا گرفت.

← بازگشت به خدا


بعضی از بزرگان مانند مرحوم خواجه نصیر الدین طوسی ، توبه پیامبر و امامان را توبه از التفات به غیر خدا و اشتغال به امور دنیا دانسته اند.
[۲] جعفر سبحانی، منشور جاوید، ج ۸، ص ۲۲۸، با تلخیص


←← توجه به امور مادی سبب توبه


توضیح آن که: پیامبر و امام تنها برای آموزش دیگران توبه نمی کردند، بلکه واقعاً با توبه، به دنبال بازگشت به خدا بودند، اما نه بازگشت از گناه، بلکه آن بزرگواران چون توجه به امور مادی را (که لازمة زندگی مادی است) دور از شأن و بندگی و مقام عصمت خود و گناه تلقی می کردند، از این امور گریز ناپذیر توبه می نمودند. افعالی که برای دیگران مباح یا مکروه شمرده می شود، برای آنان گناه نامیده می شود و جمله معروف «حسنات الابرار سیئات المقرّبین؛ اعمال نیک خوبان، گناه مقربان خدا محسوب می شود» ناظر به همین حقیقت است.

←← مناجات امام سجاد(ع)


بر این اساس امام سجاد(ع) در مناجات خود می گوید:«استغفرک من کلِّ لذّة بغیر ذکرک و من کلّ راحة بغیر اُِنسک و من کلّ سرور بغیر قربک و مِن کلّ شغل بغیر طاعتک؛ خدایا، آمرزش می خواهم از هر راحتی و آسودگی که جز از طریق انس با تو حاصل آید؛ از هر سرور و شادی که به جز از راه قرب به تو حاصل شود؛ از هر کاری به جز طاعت تو درخواست مغفرت می کنم».
[۳] مفاتیح الجنان، مناجات ذاکرین.


استغفار مراتبی متناسب با توبه کننده گان

[ویرایش]

به بیان دیگر می توان گفت:
استغفار و توبه دارای مراتب و درجاتی متناسب با توبه کنندگان است. توبه گنه‌کاران از گناه است و توبه اهل سلوک ازپرداختن به غیر خدا و توجه به غیر حق. اولیای الهی چون توجه به مقام ربوبی - که کمال مطلق است – دارند، وقتی به خود و اعمال خویش می‌نگرند با تمام عظمت و بزرگی که آن اعمال دارند، آنها را در برابر عظمت بی نهایت الهی بسیار کوچک می‌بینند. مانند کسی که مهم‌ترین دارایی‌اش مقداری آب گل‌آلود بود و آن را برای سلطان هدیه برد و چون شکوه شاهی را دید، از آن چه آورده بود سخت شرمسار و سرافکنده گردید.
آری علی(ع) همان عبادتی را که برتر از عبادت جن و انس است در برابر جمال و جلال الهی ، برگ سبز درویش می‌بیند و سر به زیر می‌افکند و این خود یکی از عالی‌ترین مراتب عبودیت مطلقه و فنای فی الله می‌باشد.

← مراتب استغفار در کلام امام خمینی


امام راحل در کتاب « آداب الصلاة » فرمود:«براساس توحید ناب، تمام هستی، آینه و مرآت تجلی پروردگار است و ائمه هدی(ع) در همه هستی از جمله انسان‌ها خدا را می‌دیده‌اند، ولی برخی از آن‌ها مانند ابوجهل‌ ها و ابوسفیان‌ ها مرآتی ] = آینه [ کدر وتیره‌اند و بر قلب پیامبر زنگار می‌زدند. از این رو حضرتش برای زدودن این زنگار استغفار می‌فرستد».

نتیجه

[ویرایش]

توجه به این نکته نیز لازم است که ائمه(ع) دارای حالات روحی مختلف و متفاوتی می باشند. گاهی توجه تمام و کاملی به حضرت معبود دارند و به اصطلاح فانی با همة وجود در حق و مستغرق دریای توجه و ظهور حق می باشند اما گاهی این توجه و استغراق وجود ندارد، چون به هر حال آنان نیز بشر می باشند و برای تدبیر امور بشری و تأمین نیازهای مادی خویش، متوجه بدن وجسم و جنبه خاکی و جسمانی می شوند و همین موجب می گردد استغراق کامل و همه جانبه برای آنها حاصل نگردد. در نگرش آنان نداشتن استغراق کامل و توجه تمام به ذات پاک ربوبی، نوعی تقصیر در بندگی و انجام وظیفه عبودیت است. گریه و ناله و استغفار و توبه ای که آن بزرگواران در دعاها و مناجات خویش دارند گاهی مربوط به این نکته و مطلب است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ملا محمد مهدی نراقی، جامع السعادات، ج ۳، ص ۸۱
۲. جعفر سبحانی، منشور جاوید، ج ۸، ص ۲۲۸، با تلخیص
۳. مفاتیح الجنان، مناجات ذاکرین.


منبع

[ویرایش]
سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی    


رده‌های این صفحه : عصمت | کلام | نبوت عامه




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار