جنس و فصل معقولات ثانیهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:معقولات ثانیه فلسفی، معقولات ثانیه منطقی، جنس ، فصل.
تند؟
پرسش:چرا معقولات ثانیه فلسفی دارای جنس و فصل نیستند؟ و آیا معقولات ثانیه منطقی نیز چنین هستند؟
پاسخ:معقول اصطلاحی فلسفى است؛ یعنى آنچه به ذهن آید، در مقابل محسوس؛ یعنى آنچه به حس آید. کلمه معقول، گاهی بر صور عقلیه اطلاق می شود و گاه بر امورى که در خارج وجودى ندارند و گاه بر امورى که محسوس نیستند و مجردند که در این صورت مراد از معقول عقل است.


انواع معقول[ویرایش]

در بحث ما منظور از معقول همان است که ابتدا بیان شد؛ یعنی آنچه به ذهن آید که معادل کلمه مفهوم است. و به سه دسته تقسیم می شود [۱]:
۱. معقولات اولی.
۲. معقولات ثانیه فلسفی.
۳. معقولات ثانیه منطقی.

← معقول اولی
معقول اولى عبارت است از: تصور ابتدایی از آنچه مصداق خارجی داشته باشد؛ مانند تصور انسان و حیوان که موجود در خارج ‏هستند. به عبارت دیگر؛ معقولات اولى تصورات اولیه اشیاءاند؛ این تصورات هر چند در ذهن است و لی منشأ انتزاع آن در خارج ‏است. [۲]

← معقولات ثانی
معقولات ثانیه کلیاتی هستند که از امور ذهنى و معقولات اولی انتزاع شده‏ اند و منشأ آنها همان ذهن است. [۳] [۴]
به عبارت دیگر معقولات ثانیه، مفاهیمی هستند که تنها با عروض بر مفهوم دیگر قابل تعقل هستند، و وجودشان فقط در ذهن است. حال ا گر ظرف عروض مفهوم و اتصاف معروض به عارض هر دو ذهن باشد، معقول ثانیه منطقی است مثل: مفهوم نوع چرا که نوع در خارج نه تعقل می شود نه تحقق می یابد؛ ولی اگر عروض در ذهن و اتصاف در خارج باشد معقول ثانیه فلسفی است مثل: مفهوم علیت چرا که مفهوم علیت در ذهن ساخته شده ولی در خارج متحقق است. [۵]

معنای جنس و فصل[ویرایش]

جنس و فصل از اجزای عقلی ماهیت هستند. به این صورت که جنس جزء مشترک ماهیت است و فصل جزء مختص آن [۶] [۷] [۸]
مثل انسان که ماهیتی است دارای دو جزء حیوان و ناطق که حیوانیت بخش مشترک از ماهیتش است که بین انسان و حیوانات دیگر مشترک است؛ چون بقیه حیوانات هم حساسیت و حرکت با اراده دارند و ناطقیت جزء مختص انسان است که او را از بقیه حیوانات جدا می کند.
بنابراین مفاهیمی از جنس و فصل برخوردارند که ماهیت داشته باشند؛ یعنی از دسته معقولات اولی یا مفاهیم ماهوی باشند پس مفاهیمی که از ماهیت برخوردار نیستند؛ مثل معقولات ثانیه چه منطقی و چه فلسفی، جنس و فصل هم ندارند.

پانویس[ویرایش]
 
۱. سجادى، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج ‏۳ ، ص ۱۸۵۰، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۳ هـ ش.
۲. سجادى، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج ‏۳ ، ص ۱۸۵۰، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۳ هـ ش.
۳. سجادى، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج ‏۳ ، ص ۱۸۵۰، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۳ هـ ش.
۴. المحقق السبزوارى، شرح المنظومة، ج ۲، ص ۱۶۶، نشر ناب - تهران، چاپ اول، ۱۳۶۹- ۱۳۷۹ هـ ش.
۵. مجمع البحوث الاسلامیة، شرح المصطلحات الفلسفیة، ص ۳۷۶، مجمع البحوث الاسلامیة - مشهد، چاپ اول، ۱۴۱۴ هـ ق.
۶. الطوسى، نصیر الدین، شرح الاشارات و التنبیهات ، ج ‏۱، ص ۴۴، نشر البلاغة - قم، چاپ اول، ۱۳۷۵ هـ ش.
۷. صدر المتألهین، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج ۵،ص ۳۰۶، دار احیاء التراث - بیروت، چاپ سوم، ۱۹۸۱ م.
۸. الرازى، قطب الدین، تحریر القواعد المنطقیة فى شرح الرسالة الشمسیة، ص ۱۳۷، انتشارات بیدار - قم، چاپ دوم، ۱۳۸۴ هـ ش.


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست    



رده‌های این صفحه : فلسفه اسلامی | منطق




جعبه‌ابزار